దేవీపరాజయకరణాయ దుర్ధరప్రబోధవచనమ్ వ్యాస ఉవాచ తన్నిశమ్య వచస్తస్య తామ్రస్య జగదమ్బికా । మేఘగమ్భీరయా వాచా హసన్తీ తమువాచ హ
దేవిని ఓడించడానికి తామ్రుడు చెప్పిన మాటలు ఎదుర్కోవడం కష్టం. వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: అతని మాటలు విని, జగదంబికా మేఘగంభీరమైన స్వరంతో నవ్వుతూ అతనితో ఇలా చెప్పింది.
దేవ్యువాచ గచ్ఛ తామ్ర పతిం బ్రూహి ముమూర్షుం మన్దచేతసమ్ । మహిషం చాతికామార్తం మూఢం జ్ఞానవివర్జితమ్
దేవి ఇలా చెప్పింది: తామ్రా! నీవు వెళ్లి, చనిపోవడానికి సిద్ధమైన, మూర్ఖుడైన నీ యజమానికి, అలాగే కామంతో మూర్ఖుడై, జ్ఞానం లేని మహిషుడికి చెప్పు.
యథా తే మహిషీ మాతా ప్రౌఢా యవసభక్షిణీ । నాహం తథా శృఙ్గవతీ లమ్బపుచ్ఛా మహోదరీ
నీ తల్లి మహిషి వృద్ధురాలు, యవలు తినే వాడి. నేను ఆమెలా కాదు — కొమ్ములతో, వేలాడే తోకతో, పెద్ద పొట్టతో ఉండే వాడిని కాదు.
న కామయేఽహం దేవేశం నైవ విష్ణుం న శఙ్కరమ్ । ధనదం వరుణం నైవ బ్రహ్మాణం న చ పావకమ్
నేను దేవతల అధిపతిని కోరడం లేదు, విష్ణువును కాదు, శంకరుడిని కాదు, ధనదుడిని కాదు, వరుణుడిని కాదు, బ్రహ్మను కాదు, అగ్నిని కూడా కాదు.
ఏతాన్దేవగణాన్హిత్వా పశుం కేన గుణేన వై । వృణోమ్యహం వృథా లోకే గర్హణా మే భవేదితి
ఈ దేవతలందరిని వదిలిపెట్టి, నేను ఏ మంచి లక్షణంతో ఒక పశువును ఎంచుకుంటాను? అలా చేస్తే, ఈ లోకంలో నాకెందుకు వృథాగా అపహాస్యం కలుగుతుంది?
నాహం పతింవరా నారీ వర్తతే మే పతిః ప్రభుః । సర్వకర్తా సర్వసాక్షీ హ్యకర్తా నిఃస్పృహః స్థిరః
నేను భర్తకు అంకితమైన స్త్రీను కాదు; నాకు యాజమాన్యంగా ఎవరూ లేరు. ఆయనే అన్నిటిని చేయగలవాడు, అన్నిటికీ సాక్షి, నిజంగా ఏమీ చేయని వాడు, ఆశలేని వాడు, స్థిరమైనవాడు.
నిర్గుణో నిర్మమోఽనన్తో నిరాలమ్బో నిరాశ్రయః । సర్వజ్ఞః సర్వగః సాక్షీ పూర్ణః పూర్ణాశయః శివః
ఆయనకు లక్షణాలు లేవు, స్వార్థం లేదు, అంతులేని వాడు, ఆధారంలేని వాడు, ఆశ్రయంలేని వాడు, అన్నీ తెలిసినవాడు, అన్నిచోట్ల ఉన్నవాడు, సాక్షి, సంపూర్ణుడు, పరిపూర్ణ సంకల్పం కలవాడు, మంగళకరుడు.
సర్వావాసక్షమః శాన్తః సర్వదృక్సర్వభావనః । తం త్యక్త్వా మహిషం మన్దం కథం సేవితుముత్సహే
అతడు అన్నింటిలో నివసించగలడు, శాంతుడు, అన్నీ చూడగలడు, సమస్త ప్రాణులను సృష్టించేవాడు. అలాంటి వాడిని వదిలిపెట్టి, ఓ మాంద్యమైన మహిషిని ఎలా సేవించగలను?
ప్రబుధ్య యుధ్యతాం కామం కరోమి యమవాహనమ్ । అథవా మనుజానాం వై కరిష్యే జలవాహకమ్
నీవు యుద్ధం చేయాలని ఉంటే, లేచి యుద్ధం చేయు. నేను నిన్ను యముని వాహనంగా చేస్తాను. లేకపోతే, మనుషులకు నీను నీళ్లు మోసే జంతువుగా మారుస్తాను.
జీవితేచ్ఛాస్తి చేత్పాప గచ్ఛ పాతాలమాశు వై । సమస్తైర్దానవైర్యుక్తస్త్వన్యథా హన్మి సఙ్గరే
నీకు ప్రాణాల మీద ఆశ ఉంటే, పాపీ, వెంటనే పాతాళానికి వెళ్లిపో, మిగతా దానవులతో కలిసి. లేకపోతే, యుద్ధంలో నిన్ను చంపేస్తాను.
కామం సదృశయోర్యోగః సంసారే సుఖదో భవేత్ । అన్యథా దుఃఖదో భూయాదజ్ఞానాద్యది కల్పితః
ఈ లోకంలో సమానుల కలయిక కావాలని ఉంటే ఆనందాన్ని ఇస్తుంది; లేకపోతే, అజ్ఞానంతో ఊహించిన కలయిక బాధను తెస్తుంది.
మూర్ఖస్త్వమసి యద్ బ్రూషే పతిం మే భజ భామిని । క్వాహం క్వ మహిషః శృఙ్గీ సమ్బన్ధః కీదృశో ద్వయోః
నీవు 'ఓ సుందరివి, నా భర్తను స్వీకరించు' అని చెప్పడం మూర్ఖత్వమే. నేను ఎక్కడ, కొమ్ములు ఉన్న మహిషి ఎక్కడ? మనిద్దరికి ఎలా సంబంధం ఉంటుంది?
గచ్ఛ యుధ్యస్వ వా కామం హనిష్యేఽహం సబాన్ధవమ్ । యజ్ఞభాగం దేవలోకం నోచేత్త్యక్త్వా సుఖీ భవ
నీకు కావాలంటే పోయి యుద్ధం చేయు, లేకపోతే నిన్ను నీ బంధువులతో కలిసి చంపేస్తాను. దేవతలకు చెందాల్సిన భాగాన్ని, వారి లోకాన్ని తిరిగి ఇవ్వకపోతే, అన్నిటిని వదిలిపెట్టి ఎక్కడైనా సుఖంగా ఉండు.
వ్యాస ఉవాచ ఇత్యుక్త్వా సా తదా దేవీ జగర్జ భృశమద్భుతమ్ । కల్పాన్తసదృశం నాదం చక్రే దైత్యభయావహమ్
వ్యాసుడు చెప్పాడు: ఇలా చెప్పిన దేవి అప్పుడు భయంకరంగా, ఆశ్చర్యంగా గర్జించింది. ఆ గర్జన ప్రళయాంతం లాంటి శబ్దాన్ని చేసి, దానవులకు భయాన్ని కలిగించింది.
చకమ్పే వసుధా చేలుస్తేన శబ్దేన భూధరాః । గర్భాశ్చ దైత్యపత్నీనాం సస్రంసుర్గర్జితస్వనాత్
ఆ శబ్దంతో భూమి కంపించింది, పర్వతాలు కదిలిపోయాయి, దానవుల భార్యల గర్భాల్లో ఉన్న శిశువులు ఆ గర్జన శబ్దంతో బయటపడ్డాయి.
తామ్రః శ్రుత్వా చ తం శబ్దం భయత్రస్తమనాస్తదా । పలాయనం తతః కృత్వా జగామ మహిషాన్తికమ్
ఆ శబ్దాన్ని విని, తామ్రుడు భయంతో మనసు వణికిపోయి, అక్కడినుంచి పారిపోయి మహిషి దగ్గరకు వెళ్లాడు.
నగరే తస్య యే దైత్యాస్తేఽపి చిన్తామవాప్నువన్ । బధిరీకృతకర్ణాశ్చ పలాయనపరా నృప
ఆ నగరంలో ఉన్న దానవులందరికీ కూడా ఆందోళన కలిగింది, వారి చెవులు మూసుకుపోయాయి, రాజా! వారు పారిపోవడానికే సిద్ధమయ్యారు.
తదా క్రోధేన సింహోఽపి ననాద భృశముత్సటః । తేన నాదేన దైతేయా భయం జగ్మురపి స్ఫుటమ్
అప్పుడే సింహమూ కోపంతో బలంగా గర్జించింది. ఆ గర్జన విని దైత్యులు స్పష్టంగా భయపడ్డారు.
తామ్రం సమాగతం దృష్ట్వా హయారిరపి మోహితః । చిన్తయామాస సచివైః కిం కర్తవ్యమతః పరమ్
తామ్రుడు వచ్చినదాన్ని చూసి, గుర్రంముఖం ఉన్న శత్రువు కూడా అయోమయంలో పడ్డాడు. తర్వాత తన మంత్రులతో కలిసి ఇకపై ఏమి చేయాలో ఆలోచించాడు.
దుర్గగ్రహో వా కర్తవ్యో యుద్ధం నిర్గత్య వా పునః । పలాయనే కృతే శ్రేయో భవేద్వా దానవోత్తమాః
మనం కోటలోకి వెళ్లి దాగాలా? లేక మళ్లీ యుద్ధానికి బయలుదేరాలా? లేక పారిపోతే మంచిదా, ఓ ఉత్తమ దానవులారా?
బుద్ధిమన్తో దురాధర్షాః సర్వశాస్త్రవిశారదాః । మన్త్రః ఖలు ప్రకర్తవ్యః సుగుప్తః కార్యసిద్ధయే
తెలివైనవారు, ఎవ్వరూ ఎదుర్కోలేని వారు, అన్ని శాస్త్రాల్లో నిపుణులు—అలాంటి మంత్రులు పని పూర్తయ్యేందుకు రహస్యంగా మంచి యోచన చేయాలి.
మన్త్రమూలం స్మృతం రాజ్యం యది స స్యాత్సురక్షితః । మన్త్రిభిశ్చ సదాచారైర్విధేయః సర్వథా బుధైః
మంత్రసభే రాజ్యానికి మూలం అని చెప్పబడింది. అలాంటి రాజ్యం మంత్రులతో, మంచి ప్రవర్తన కలిగిన, జ్ఞానులు అయినవారితో ఎల్లప్పుడూ పాలించాలి.
మన్త్రభేదే వినాశః స్యాద్రాజ్యస్య భూపతేస్తథా । తస్మాద్భేదభయాద్ గుప్తః కర్తవ్యో భూతిమిచ్ఛతా
మంత్రి వర్గంలో చిచ్చు పడితే రాజ్యం నాశనం అవుతుంది. అందుకే, కలహ భయం వల్ల, ఎవరు ఐశ్వర్యం కోరుకుంటారో వారు రహస్యంగా వ్యవహరించాలి.
తదత్ర మన్త్రిభిర్వాచ్యం వచనం హేతుమద్ధితమ్ । కాలదేశానుసారేణ విచిన్త్య నీతినిర్ణయమ్
ఈ విషయంలో, మంత్రులు సమయానుసారం, స్థలకాలాన్ని బాగా ఆలోచించి, హితమైన, కారణంతో కూడిన మాటలు చెప్పాలి. అలాగే, రాజ్య పాలనకు ఏది మంచిదో నిర్ణయించాలి.
యా యోషాత్ర సమాయాతా ప్రబలా దేవనిర్మితా । ఏకాకినీ నిరాలమ్బా కారణం తద్విచిన్త్యతామ్
ఇక్కడికి వచ్చిన ఈ మహిళ దేవతల చేత సృష్టించబడి, బలంగా ఉంది. ఆమె ఒంటరిగా, ఎవరి ఆధారమూ లేకుండా ఉంది—దీనికి కారణం ఏమిటో విచారించాలి.
యుద్ధం ప్రార్థయతే బాలా కిమాశ్చర్యమతః పరమ్ । శ్రేయోఽత్ర విపరీతం వా కో వేత్తి భువనత్రయే
ఒక యువతి యుద్ధం కోరుకుంటోంది—ఇదికంటే ఆశ్చర్యం ఇంకేదైనా ఉందా? ఈ లోకాల్లో ఎవరికైనా తెలుసా, ఇక్కడ మంచి జరుగుతుందో, చెడు జరుగుతుందో?
న బహూనాం జయోఽప్యస్తి నైకస్య చ పరాజయః । దైవాధీనౌ సదా జ్ఞేయౌ యుద్ధే జయపరాజయౌ
చాలామందికి ఎప్పుడూ విజయం లభించదు, ఒక్కరికి తప్పనిసరిగా ఓటమి వస్తుందన్నది కూడా కాదు. యుద్ధంలో విజయం, ఓటమి రెండూ భగ్యాధీనమే అని ఎప్పుడూ గుర్తుంచుకోవాలి.
ఉపాయవాదినః ప్రాహుర్దైవం కిం కేన వీక్షితమ్ । అదృష్టమితి యన్నామ ప్రవదన్తి మనీషిణః
ఉపాయాల గురించి చెప్పేవారు, 'దైవం అంటే ఏమిటి? దాన్ని ఎవరు చూశారు?' అంటారు. జ్ఞానులు దాన్ని కనిపించని, తెలియని శక్తి అంటారు.
తత్సత్త్వేఽపి ప్రమాణం కిం కాతరాశావలమ్బనమ్ । న సమర్థజనానాం హి దైవం కుత్రాపి లక్ష్యతే
దైవం ఉన్నా, భయంతో ఆశపడి కూర్చోవడానికి ఏమి ఆధారం ఉంది? సామర్థ్యం ఉన్నవాళ్లలో దైవ ప్రభావం ఎక్కడా కనిపించదు.
ఉద్యమో దైవమేతౌ హి శూరకాతరయోర్మతమ్ । విచిన్త్యాద్య ధియా సర్వం కర్తవ్యం కార్యమాదరాత్
ప్రయత్నం, దైవం—ఇవి ధైర్యవంతుల, భయపడేవాళ్ల అభిప్రాయాలు. ఈ రోజు, ప్రతిదీ బాగా ఆలోచించి, శ్రద్ధగా చేయాలి.