సర్వాఙ్గసున్దరం దేహం ప్రాప్య సర్వసుఖాస్పదమ్ । సుఖం సర్వాత్మనా గ్రాహ్యం దుఃఖం హేయమితి స్థితిః
ప్రతి అవయవం అందంగా ఉన్న శరీరాన్ని పొంది, అన్ని సుఖాలకు మూలమైనదాన్ని పొందినవాడు, సంతోషాన్ని పూర్తిగా స్వీకరించాలి, బాధను దూరం చేయాలి — ఇదే జీవన విధానం.
కరభోరు కిమర్థం తే గృహీతాన్యాయుధాన్యలమ్ । పుష్పకన్దుకయోగ్యాస్తే కరాః కమలకోమలాః
సన్నని తొడలవాడా! నీకు ఆయుధాలు ఎందుకు? నీ కమలమందమైన చేతులు పువ్వులతో, బంతులతో ఆడేందుకు తగినవి; ఆయుధాలకు కాదు.
భ్రూచాపే విద్యమానేఽపి ధనుషా కిం ప్రయోజనమ్ । కటాక్షా విశిఖాః సన్తి కిం బాణైర్నిష్ప్రయోజనైః
నీ కనుబొమ్మలు విల్లు లాంటివి ఉన్నప్పుడు, నిజంగా విల్లు ఎందుకు? నీ తిరిగిచూసే చూపులు బాణాల్లా ఉన్నాయి; అసలు బాణాలు అవసరమేంటి?
సంసారే దుఃఖదం యుద్ధం న కర్తవ్యం విజానతా । లోభాసక్తాః ప్రకుర్వన్తి సంగ్రామఞ్చ పరస్పరమ్
ఈ లోకంలో యుద్ధం బాధను ఇస్తుంది. తెలిసినవాడు యుద్ధం చేయకూడదు. లోభానికి లోనైనవారే పరస్పరం యుద్ధం చేస్తారు.
పుష్పైరపి న యోద్ధవ్యం కిం పునర్నిశితైః శరైః । భేదనం నిజగాత్రాణాం కస్య తజ్జాయతే ముదే
పువ్వులతో కూడిన యుద్ధం కూడా చేయకూడదు, మరి పదునైన బాణాలతో యుద్ధం చేయడం ఎంత దూరం? తన శరీరాన్ని గాయపరచడంలో ఎవరికైనా ఆనందముందా?
తస్మాత్త్వమపి తన్వఙ్గి ప్రసాదం కర్తుమర్హసి । భర్తారం భజ మే నాథం దేవదానవపూజితమ్
అందువల్లా, సన్నని అవయవాలవాడా! నీవు కూడా దయ చూపించాలి. దేవతలు, దానవులు పూజించే నా ప్రభువును భర్తగా స్వీకరించు.
స తేఽత్ర వాఞ్ఛితం సర్వం కరిష్యతి మనోరథమ్ । త్వం పట్టమహిషీ రాజ్ఞః సర్వథా నాత్ర సంశయః
ఇక్కడ నీకు కావలసిన అన్ని కోరికలను అతను నెరవేర్చుతాడు. నీవు రాజుకు ప్రధాన రాణివవుతావు — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
వచనం కురు మే దేవి ప్రాప్స్యసే సుఖముత్తమమ్ । సంగ్రామే జయసన్దేహః కష్టం ప్రాప్య న సంశయః
దేవీ! నా మాట వినితే, నీవు అత్యుత్తమమైన సుఖాన్ని పొందుతావు. యుద్ధంలో కష్టాన్ని అనుభవించిన తర్వాత, విజయంపై ఎలాంటి సందేహం ఉండదు.
జానాసి రాజనీతిం త్వం యథావద్వరవర్ణిని । భుంక్ష్వ రాజ్యసుఖం పూర్ణం వర్షాణామయుతాయుతమ్
వరాలందులో శ్రేష్ఠురాలా! నీవు రాజధర్మాన్ని బాగా తెలుసు. పది వేల సంవత్సరాల పాటు రాజ్య సుఖాన్ని సంపూర్ణంగా అనుభవించు.
పుత్రస్తే భవితా కాన్తః సోఽపి రాజా భవిష్యతి । యౌవనే క్రీడయిత్వాన్తే వార్ధక్యే సుఖమాప్స్యసి
నీ కుమారుడు ప్రియమైనవాడవుతాడు, అతడూ రాజు అవుతాడు. యవ్వనంలో ఆనందంగా గడిపి, వృద్ధాప్యంలో సుఖంగా ఉంటావు.
దేవీపరాజయకరణాయ దుర్ధరప్రబోధవచనమ్ వ్యాస ఉవాచ తన్నిశమ్య వచస్తస్య తామ్రస్య జగదమ్బికా । మేఘగమ్భీరయా వాచా హసన్తీ తమువాచ హ
దేవిని ఓడించడానికి తామ్రుడు చెప్పిన మాటలు ఎదుర్కోవడం కష్టం. వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: అతని మాటలు విని, జగదంబికా మేఘగంభీరమైన స్వరంతో నవ్వుతూ అతనితో ఇలా చెప్పింది.
దేవ్యువాచ గచ్ఛ తామ్ర పతిం బ్రూహి ముమూర్షుం మన్దచేతసమ్ । మహిషం చాతికామార్తం మూఢం జ్ఞానవివర్జితమ్
దేవి ఇలా చెప్పింది: తామ్రా! నీవు వెళ్లి, చనిపోవడానికి సిద్ధమైన, మూర్ఖుడైన నీ యజమానికి, అలాగే కామంతో మూర్ఖుడై, జ్ఞానం లేని మహిషుడికి చెప్పు.
యథా తే మహిషీ మాతా ప్రౌఢా యవసభక్షిణీ । నాహం తథా శృఙ్గవతీ లమ్బపుచ్ఛా మహోదరీ
నీ తల్లి మహిషి వృద్ధురాలు, యవలు తినే వాడి. నేను ఆమెలా కాదు — కొమ్ములతో, వేలాడే తోకతో, పెద్ద పొట్టతో ఉండే వాడిని కాదు.
న కామయేఽహం దేవేశం నైవ విష్ణుం న శఙ్కరమ్ । ధనదం వరుణం నైవ బ్రహ్మాణం న చ పావకమ్
నేను దేవతల అధిపతిని కోరడం లేదు, విష్ణువును కాదు, శంకరుడిని కాదు, ధనదుడిని కాదు, వరుణుడిని కాదు, బ్రహ్మను కాదు, అగ్నిని కూడా కాదు.
ఏతాన్దేవగణాన్హిత్వా పశుం కేన గుణేన వై । వృణోమ్యహం వృథా లోకే గర్హణా మే భవేదితి
ఈ దేవతలందరిని వదిలిపెట్టి, నేను ఏ మంచి లక్షణంతో ఒక పశువును ఎంచుకుంటాను? అలా చేస్తే, ఈ లోకంలో నాకెందుకు వృథాగా అపహాస్యం కలుగుతుంది?
నాహం పతింవరా నారీ వర్తతే మే పతిః ప్రభుః । సర్వకర్తా సర్వసాక్షీ హ్యకర్తా నిఃస్పృహః స్థిరః
నేను భర్తకు అంకితమైన స్త్రీను కాదు; నాకు యాజమాన్యంగా ఎవరూ లేరు. ఆయనే అన్నిటిని చేయగలవాడు, అన్నిటికీ సాక్షి, నిజంగా ఏమీ చేయని వాడు, ఆశలేని వాడు, స్థిరమైనవాడు.
నిర్గుణో నిర్మమోఽనన్తో నిరాలమ్బో నిరాశ్రయః । సర్వజ్ఞః సర్వగః సాక్షీ పూర్ణః పూర్ణాశయః శివః
ఆయనకు లక్షణాలు లేవు, స్వార్థం లేదు, అంతులేని వాడు, ఆధారంలేని వాడు, ఆశ్రయంలేని వాడు, అన్నీ తెలిసినవాడు, అన్నిచోట్ల ఉన్నవాడు, సాక్షి, సంపూర్ణుడు, పరిపూర్ణ సంకల్పం కలవాడు, మంగళకరుడు.
సర్వావాసక్షమః శాన్తః సర్వదృక్సర్వభావనః । తం త్యక్త్వా మహిషం మన్దం కథం సేవితుముత్సహే
అతడు అన్నింటిలో నివసించగలడు, శాంతుడు, అన్నీ చూడగలడు, సమస్త ప్రాణులను సృష్టించేవాడు. అలాంటి వాడిని వదిలిపెట్టి, ఓ మాంద్యమైన మహిషిని ఎలా సేవించగలను?
ప్రబుధ్య యుధ్యతాం కామం కరోమి యమవాహనమ్ । అథవా మనుజానాం వై కరిష్యే జలవాహకమ్
నీవు యుద్ధం చేయాలని ఉంటే, లేచి యుద్ధం చేయు. నేను నిన్ను యముని వాహనంగా చేస్తాను. లేకపోతే, మనుషులకు నీను నీళ్లు మోసే జంతువుగా మారుస్తాను.
జీవితేచ్ఛాస్తి చేత్పాప గచ్ఛ పాతాలమాశు వై । సమస్తైర్దానవైర్యుక్తస్త్వన్యథా హన్మి సఙ్గరే
నీకు ప్రాణాల మీద ఆశ ఉంటే, పాపీ, వెంటనే పాతాళానికి వెళ్లిపో, మిగతా దానవులతో కలిసి. లేకపోతే, యుద్ధంలో నిన్ను చంపేస్తాను.
కామం సదృశయోర్యోగః సంసారే సుఖదో భవేత్ । అన్యథా దుఃఖదో భూయాదజ్ఞానాద్యది కల్పితః
ఈ లోకంలో సమానుల కలయిక కావాలని ఉంటే ఆనందాన్ని ఇస్తుంది; లేకపోతే, అజ్ఞానంతో ఊహించిన కలయిక బాధను తెస్తుంది.
మూర్ఖస్త్వమసి యద్ బ్రూషే పతిం మే భజ భామిని । క్వాహం క్వ మహిషః శృఙ్గీ సమ్బన్ధః కీదృశో ద్వయోః
నీవు 'ఓ సుందరివి, నా భర్తను స్వీకరించు' అని చెప్పడం మూర్ఖత్వమే. నేను ఎక్కడ, కొమ్ములు ఉన్న మహిషి ఎక్కడ? మనిద్దరికి ఎలా సంబంధం ఉంటుంది?
గచ్ఛ యుధ్యస్వ వా కామం హనిష్యేఽహం సబాన్ధవమ్ । యజ్ఞభాగం దేవలోకం నోచేత్త్యక్త్వా సుఖీ భవ
నీకు కావాలంటే పోయి యుద్ధం చేయు, లేకపోతే నిన్ను నీ బంధువులతో కలిసి చంపేస్తాను. దేవతలకు చెందాల్సిన భాగాన్ని, వారి లోకాన్ని తిరిగి ఇవ్వకపోతే, అన్నిటిని వదిలిపెట్టి ఎక్కడైనా సుఖంగా ఉండు.
వ్యాస ఉవాచ ఇత్యుక్త్వా సా తదా దేవీ జగర్జ భృశమద్భుతమ్ । కల్పాన్తసదృశం నాదం చక్రే దైత్యభయావహమ్
వ్యాసుడు చెప్పాడు: ఇలా చెప్పిన దేవి అప్పుడు భయంకరంగా, ఆశ్చర్యంగా గర్జించింది. ఆ గర్జన ప్రళయాంతం లాంటి శబ్దాన్ని చేసి, దానవులకు భయాన్ని కలిగించింది.
చకమ్పే వసుధా చేలుస్తేన శబ్దేన భూధరాః । గర్భాశ్చ దైత్యపత్నీనాం సస్రంసుర్గర్జితస్వనాత్
ఆ శబ్దంతో భూమి కంపించింది, పర్వతాలు కదిలిపోయాయి, దానవుల భార్యల గర్భాల్లో ఉన్న శిశువులు ఆ గర్జన శబ్దంతో బయటపడ్డాయి.
తామ్రః శ్రుత్వా చ తం శబ్దం భయత్రస్తమనాస్తదా । పలాయనం తతః కృత్వా జగామ మహిషాన్తికమ్
ఆ శబ్దాన్ని విని, తామ్రుడు భయంతో మనసు వణికిపోయి, అక్కడినుంచి పారిపోయి మహిషి దగ్గరకు వెళ్లాడు.
నగరే తస్య యే దైత్యాస్తేఽపి చిన్తామవాప్నువన్ । బధిరీకృతకర్ణాశ్చ పలాయనపరా నృప
ఆ నగరంలో ఉన్న దానవులందరికీ కూడా ఆందోళన కలిగింది, వారి చెవులు మూసుకుపోయాయి, రాజా! వారు పారిపోవడానికే సిద్ధమయ్యారు.
తదా క్రోధేన సింహోఽపి ననాద భృశముత్సటః । తేన నాదేన దైతేయా భయం జగ్మురపి స్ఫుటమ్
అప్పుడే సింహమూ కోపంతో బలంగా గర్జించింది. ఆ గర్జన విని దైత్యులు స్పష్టంగా భయపడ్డారు.
తామ్రం సమాగతం దృష్ట్వా హయారిరపి మోహితః । చిన్తయామాస సచివైః కిం కర్తవ్యమతః పరమ్
తామ్రుడు వచ్చినదాన్ని చూసి, గుర్రంముఖం ఉన్న శత్రువు కూడా అయోమయంలో పడ్డాడు. తర్వాత తన మంత్రులతో కలిసి ఇకపై ఏమి చేయాలో ఆలోచించాడు.
దుర్గగ్రహో వా కర్తవ్యో యుద్ధం నిర్గత్య వా పునః । పలాయనే కృతే శ్రేయో భవేద్వా దానవోత్తమాః
మనం కోటలోకి వెళ్లి దాగాలా? లేక మళ్లీ యుద్ధానికి బయలుదేరాలా? లేక పారిపోతే మంచిదా, ఓ ఉత్తమ దానవులారా?