త్వరన్వీర మహాబాహో సైన్యేన మహతా వృతః । తత్ర గత్వా త్వయా జ్ఞేయా విచార్య చ పునః పునః
వీరా! మహాబాహువుతో, గొప్ప సైన్యంతో త్వరగా వెళ్ళు. అక్కడికి వెళ్లి, మళ్ళీ మళ్ళీ ఆలోచించి, జాగ్రత్తగా నిర్ణయం తీసుకో.
కిమర్థమాగతా చేయం జ్ఞాతవ్యం తద్ధి కారణమ్ । కామాద్వా వైరభావాచ్చ మాయా కస్యేయమిత్యుత
ఆమె ఎందుకు వచ్చింది, దానికి అసలు కారణం ఏమిటో తెలుసుకో. అది కోరిక వల్లా, శత్రుత్వం వల్లా, లేక ఇది ఎవరి మాయో తెలుసుకో.
ఆదౌ తన్నిశ్చయం కృత్వా జ్ఞాతవ్యం తచ్చికీర్షితమ్ । పశ్చాద్యుద్ధం ప్రకర్తవ్యం యథాయోగ్యం యథాబలమ్
ముందుగా ఆమె ఉద్దేశ్యం ఏమిటో తెలుసుకుని, ఆమె చేయదలచింది ఏంటో తెలుసుకో. తరువాత, నీ శక్తికి తగినట్లుగా, యుద్ధాన్ని కొనసాగించు.
కాతరత్వం న కర్తవ్యం నిర్దయత్వం తథా న చ । యాదృశం హి మనస్తస్యాః కర్తవ్యం తాదృశం త్వయా
భయం చూపకూడదు, అలాగే క్రూరత కూడా చూపకూడదు. ఆమె మనసు ఎలా ఉందో, నీవు కూడా అలాగే ప్రవర్తించాలి.
వ్యాస ఉవాచ ఇతి తద్భాషితం శ్రుత్వా తామ్రః కాలవశం గతః । నిర్గతః సైన్యసంయుక్తః ప్రణమ్య మహిషం నృపమ్
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు — ఈ మాటలు విని, తామ్రుడు కాలచక్రానికి లోబడి, సైన్యంతో పాటు రాజు మహిషునికి నమస్కరించి బయలుదేరాడు.
గచ్ఛన్మార్గే దురాత్మాసౌ శకునాన్వీక్ష్య దారుణాన్ । విస్మయఞ్చ భయం ప్రాప యమమార్గప్రదర్శకాన్
అతడు మార్గంలో పోతూ, భయంకరమైన పక్షులను చూసి, ఆశ్చర్యంతో పాటు భయాన్ని కూడా అనుభవించాడు. అవి మరణమార్గాన్ని చూపిస్తున్నాయని అతనికి తెలిసింది.
సగత్వా తాం సమాలోక్య దేవీం సింహోపరిస్థితామ్ । స్తూయమానాం సురైః సర్వైః సర్వాయుధవిభూషితామ్
ఆమె దగ్గరికి వెళ్లి, సింహంపై కూర్చున్న దేవిని చూశాడు. ఆ దేవిని అందరు దేవతలు స్తుతిస్తూ, ఆమె చేతుల్లో అన్ని ఆయుధాలు మెరిసిపోతుండగా, ఆమె మహిమను ఆశ్చర్యంగా చూశాడు.
తామువాచ వినీతః సన్ వాక్యం మధురయా గిరా । సామభావం సమాశ్రిత్య వినయావనతః స్థితః
అతను వినయంగా నిలబడి, మృదువైన మాటలతో, మర్యాదగా, సమతా భావంతో ఆ దేవిని సంబోధించాడు.
దేవి దైత్యేశ్వరః శృఙ్గీ త్వద్రూపగుణమోహితః । స్పృహాం కరోతి మహిషస్త్వత్పాణిగ్రహణాయ చ
దేవీ! దైత్యుల అధిపతి శృంగి, నీ రూపానికి, గుణాలకు మోహితుడై ఉన్నాడు. మహిషుడు నీ చేతిని పెళ్లి కోసం కోరుకుంటున్నాడు.
భావం కురు విశాలాక్షి తస్మిన్నమరదుర్జయే । పతిం తం ప్రాప్య మృద్వఙ్గి నన్దనే విహరాద్భుతే
విపులమైన కన్నులవాడా! దేవతలకూ జయించలేని వాడైన అతనిపై దయ చూపించు. అతన్ని భర్తగా స్వీకరించి, నందనవనంలో అద్భుతమైన ఆనందాలను అనుభవించు.
సర్వాఙ్గసున్దరం దేహం ప్రాప్య సర్వసుఖాస్పదమ్ । సుఖం సర్వాత్మనా గ్రాహ్యం దుఃఖం హేయమితి స్థితిః
ప్రతి అవయవం అందంగా ఉన్న శరీరాన్ని పొంది, అన్ని సుఖాలకు మూలమైనదాన్ని పొందినవాడు, సంతోషాన్ని పూర్తిగా స్వీకరించాలి, బాధను దూరం చేయాలి — ఇదే జీవన విధానం.
కరభోరు కిమర్థం తే గృహీతాన్యాయుధాన్యలమ్ । పుష్పకన్దుకయోగ్యాస్తే కరాః కమలకోమలాః
సన్నని తొడలవాడా! నీకు ఆయుధాలు ఎందుకు? నీ కమలమందమైన చేతులు పువ్వులతో, బంతులతో ఆడేందుకు తగినవి; ఆయుధాలకు కాదు.
భ్రూచాపే విద్యమానేఽపి ధనుషా కిం ప్రయోజనమ్ । కటాక్షా విశిఖాః సన్తి కిం బాణైర్నిష్ప్రయోజనైః
నీ కనుబొమ్మలు విల్లు లాంటివి ఉన్నప్పుడు, నిజంగా విల్లు ఎందుకు? నీ తిరిగిచూసే చూపులు బాణాల్లా ఉన్నాయి; అసలు బాణాలు అవసరమేంటి?
సంసారే దుఃఖదం యుద్ధం న కర్తవ్యం విజానతా । లోభాసక్తాః ప్రకుర్వన్తి సంగ్రామఞ్చ పరస్పరమ్
ఈ లోకంలో యుద్ధం బాధను ఇస్తుంది. తెలిసినవాడు యుద్ధం చేయకూడదు. లోభానికి లోనైనవారే పరస్పరం యుద్ధం చేస్తారు.
పుష్పైరపి న యోద్ధవ్యం కిం పునర్నిశితైః శరైః । భేదనం నిజగాత్రాణాం కస్య తజ్జాయతే ముదే
పువ్వులతో కూడిన యుద్ధం కూడా చేయకూడదు, మరి పదునైన బాణాలతో యుద్ధం చేయడం ఎంత దూరం? తన శరీరాన్ని గాయపరచడంలో ఎవరికైనా ఆనందముందా?
తస్మాత్త్వమపి తన్వఙ్గి ప్రసాదం కర్తుమర్హసి । భర్తారం భజ మే నాథం దేవదానవపూజితమ్
అందువల్లా, సన్నని అవయవాలవాడా! నీవు కూడా దయ చూపించాలి. దేవతలు, దానవులు పూజించే నా ప్రభువును భర్తగా స్వీకరించు.
స తేఽత్ర వాఞ్ఛితం సర్వం కరిష్యతి మనోరథమ్ । త్వం పట్టమహిషీ రాజ్ఞః సర్వథా నాత్ర సంశయః
ఇక్కడ నీకు కావలసిన అన్ని కోరికలను అతను నెరవేర్చుతాడు. నీవు రాజుకు ప్రధాన రాణివవుతావు — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
వచనం కురు మే దేవి ప్రాప్స్యసే సుఖముత్తమమ్ । సంగ్రామే జయసన్దేహః కష్టం ప్రాప్య న సంశయః
దేవీ! నా మాట వినితే, నీవు అత్యుత్తమమైన సుఖాన్ని పొందుతావు. యుద్ధంలో కష్టాన్ని అనుభవించిన తర్వాత, విజయంపై ఎలాంటి సందేహం ఉండదు.
జానాసి రాజనీతిం త్వం యథావద్వరవర్ణిని । భుంక్ష్వ రాజ్యసుఖం పూర్ణం వర్షాణామయుతాయుతమ్
వరాలందులో శ్రేష్ఠురాలా! నీవు రాజధర్మాన్ని బాగా తెలుసు. పది వేల సంవత్సరాల పాటు రాజ్య సుఖాన్ని సంపూర్ణంగా అనుభవించు.
పుత్రస్తే భవితా కాన్తః సోఽపి రాజా భవిష్యతి । యౌవనే క్రీడయిత్వాన్తే వార్ధక్యే సుఖమాప్స్యసి
నీ కుమారుడు ప్రియమైనవాడవుతాడు, అతడూ రాజు అవుతాడు. యవ్వనంలో ఆనందంగా గడిపి, వృద్ధాప్యంలో సుఖంగా ఉంటావు.
దేవీపరాజయకరణాయ దుర్ధరప్రబోధవచనమ్ వ్యాస ఉవాచ తన్నిశమ్య వచస్తస్య తామ్రస్య జగదమ్బికా । మేఘగమ్భీరయా వాచా హసన్తీ తమువాచ హ
దేవిని ఓడించడానికి తామ్రుడు చెప్పిన మాటలు ఎదుర్కోవడం కష్టం. వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: అతని మాటలు విని, జగదంబికా మేఘగంభీరమైన స్వరంతో నవ్వుతూ అతనితో ఇలా చెప్పింది.
దేవ్యువాచ గచ్ఛ తామ్ర పతిం బ్రూహి ముమూర్షుం మన్దచేతసమ్ । మహిషం చాతికామార్తం మూఢం జ్ఞానవివర్జితమ్
దేవి ఇలా చెప్పింది: తామ్రా! నీవు వెళ్లి, చనిపోవడానికి సిద్ధమైన, మూర్ఖుడైన నీ యజమానికి, అలాగే కామంతో మూర్ఖుడై, జ్ఞానం లేని మహిషుడికి చెప్పు.
యథా తే మహిషీ మాతా ప్రౌఢా యవసభక్షిణీ । నాహం తథా శృఙ్గవతీ లమ్బపుచ్ఛా మహోదరీ
నీ తల్లి మహిషి వృద్ధురాలు, యవలు తినే వాడి. నేను ఆమెలా కాదు — కొమ్ములతో, వేలాడే తోకతో, పెద్ద పొట్టతో ఉండే వాడిని కాదు.
న కామయేఽహం దేవేశం నైవ విష్ణుం న శఙ్కరమ్ । ధనదం వరుణం నైవ బ్రహ్మాణం న చ పావకమ్
నేను దేవతల అధిపతిని కోరడం లేదు, విష్ణువును కాదు, శంకరుడిని కాదు, ధనదుడిని కాదు, వరుణుడిని కాదు, బ్రహ్మను కాదు, అగ్నిని కూడా కాదు.
ఏతాన్దేవగణాన్హిత్వా పశుం కేన గుణేన వై । వృణోమ్యహం వృథా లోకే గర్హణా మే భవేదితి
ఈ దేవతలందరిని వదిలిపెట్టి, నేను ఏ మంచి లక్షణంతో ఒక పశువును ఎంచుకుంటాను? అలా చేస్తే, ఈ లోకంలో నాకెందుకు వృథాగా అపహాస్యం కలుగుతుంది?
నాహం పతింవరా నారీ వర్తతే మే పతిః ప్రభుః । సర్వకర్తా సర్వసాక్షీ హ్యకర్తా నిఃస్పృహః స్థిరః
నేను భర్తకు అంకితమైన స్త్రీను కాదు; నాకు యాజమాన్యంగా ఎవరూ లేరు. ఆయనే అన్నిటిని చేయగలవాడు, అన్నిటికీ సాక్షి, నిజంగా ఏమీ చేయని వాడు, ఆశలేని వాడు, స్థిరమైనవాడు.
నిర్గుణో నిర్మమోఽనన్తో నిరాలమ్బో నిరాశ్రయః । సర్వజ్ఞః సర్వగః సాక్షీ పూర్ణః పూర్ణాశయః శివః
ఆయనకు లక్షణాలు లేవు, స్వార్థం లేదు, అంతులేని వాడు, ఆధారంలేని వాడు, ఆశ్రయంలేని వాడు, అన్నీ తెలిసినవాడు, అన్నిచోట్ల ఉన్నవాడు, సాక్షి, సంపూర్ణుడు, పరిపూర్ణ సంకల్పం కలవాడు, మంగళకరుడు.
సర్వావాసక్షమః శాన్తః సర్వదృక్సర్వభావనః । తం త్యక్త్వా మహిషం మన్దం కథం సేవితుముత్సహే
అతడు అన్నింటిలో నివసించగలడు, శాంతుడు, అన్నీ చూడగలడు, సమస్త ప్రాణులను సృష్టించేవాడు. అలాంటి వాడిని వదిలిపెట్టి, ఓ మాంద్యమైన మహిషిని ఎలా సేవించగలను?
ప్రబుధ్య యుధ్యతాం కామం కరోమి యమవాహనమ్ । అథవా మనుజానాం వై కరిష్యే జలవాహకమ్
నీవు యుద్ధం చేయాలని ఉంటే, లేచి యుద్ధం చేయు. నేను నిన్ను యముని వాహనంగా చేస్తాను. లేకపోతే, మనుషులకు నీను నీళ్లు మోసే జంతువుగా మారుస్తాను.
జీవితేచ్ఛాస్తి చేత్పాప గచ్ఛ పాతాలమాశు వై । సమస్తైర్దానవైర్యుక్తస్త్వన్యథా హన్మి సఙ్గరే
నీకు ప్రాణాల మీద ఆశ ఉంటే, పాపీ, వెంటనే పాతాళానికి వెళ్లిపో, మిగతా దానవులతో కలిసి. లేకపోతే, యుద్ధంలో నిన్ను చంపేస్తాను.