తద్వై విచారతో జ్ఞేయం రసగ్రన్థవిచక్షణైః । ఇతి జ్ఞాత్వా మహారాజ కర్తవ్యం రససంయుతమ్
ఇది రసగ్రంథాల్లో నిపుణులైనవారు జాగ్రత్తగా పరిశీలించి తెలుసుకోవాలి. మహారాజా! ఇది తెలుసుకుని, రసభరితంగా ప్రవర్తించాలి.
సామదానద్వయం తస్యా నాన్యోపాయోఽస్తి భూపతే । రుష్టా వా గర్వితా వాపి వశగా మానినీ భవేత్
ఆమెకు సామం, దానం మాత్రమే ఫలిస్తాయి, రాజా! కోపంగా ఉన్నా, గర్వంగా ఉన్నా, గర్విష్టురాలు చివరికి వశమవుతుంది.
తాదృశైర్మధురైర్వాక్యైరానయిష్యే తవాన్తికమ్ । కిం బహూక్తేన మే రాజన్ కర్తవ్యా వశవర్తినీ
ఇలాంటి మధురమైన మాటలతో నేను ఆమెను నీ దగ్గరకు తీసుకొస్తాను. రాజా! ఎక్కువగా చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు. ఆమెను వశపరచాలి.
గత్వా మయాధునైవేయం కిఙ్కరీవ సదైవ తే । వ్యాస ఉవావ ఇత్థం నిశమ్య తద్వాక్యం తామ్రస్తత్త్వవిచక్షణః
నేను వెళ్లి, ఇప్పుడే ఆమెను నీకు శాశ్వతంగా సేవకురాలిగా చేస్తాను. వ్యాసుడు చెప్పాడు: ఆ మాటలు విని, సత్యాన్ని బాగా తెలిసిన తామ్రుడు—
ఉవాచ వచనం రాజన్నిశామయ మయోదితమ్ । హేతుమద్ధర్మసహితం రసయుక్తం నయాన్వితమ్
రాజా! నేను చెప్పిన మాటలు విను. ఇవి కారణంతో, ధర్మంతో, రసంతో, నయంతో నిండినవి.
నైషా కామాతురా బాలా నానురక్తా విచక్షణా । వ్యంగ్యాని నైవ వాక్యాని తయోక్తాని తు మానద
ఆమె కోరికతో ఉన్న బాలిక కాదు, ప్రేమతో కూడినదీ కాదు, జ్ఞానవంతుడా! ఆమె చెప్పిన సూచనాత్మక మాటలు గర్విష్టురాలివి కావు.
చిత్రమత్ర మహాబాహో యదేకా వరవర్ణినీ । నిరాలమ్బా సమాయాతి చిత్రరూపా మనోహరా
మహాబాహువంతుడా! ఇక్కడ ఆశ్చర్యకరం ఏమంటే, ఒకే ఒక వర్ణవంతురాలు, ఎవరి ఆధారమూ లేకుండా, అద్భుతమైన ఆకారంతో, మనోహరంగా వస్తోంది.
అష్టాదశభుజా నారీ న శ్రుతా న చ వీక్షితా । కేనాపి త్రిషు లోకేషు పరాక్రమవతీ శుభా
పదహారుకు పైగా భుజాలున్న స్త్రీని మూడు లోకాలలో ఎవరూ వినలేదు, చూడలేదు కూడా. ఆమెకు గొప్ప శౌర్యం ఉంది, శుభ్రత ఉంది.
ఆయుధాన్యపి తావన్తి ధృతాని బలవన్తి చ । విపరీతమిదం మన్యే సర్వం కాలకృతం నృప
ఎన్ని ఆయుధాలు చేతిలో పెట్టుకున్నా, అవి ఎంత బలంగా ఉన్నా, రాజా! ఇవన్నీ వ్యర్థమైపోయాయి అనిపిస్తోంది. ఇది అంతా కాలచక్రం వల్లే జరుగుతోంది.
స్వప్నాని దుర్నిమిత్తాని మయా దృష్టాని వై నిశి । తేన జానామ్యహం నూనం వైశసం సముపాగతమ్
రాత్రి నేను చెడు కలలు, చెడు సూచనలు చూశాను. వాటివల్ల నాకు స్పష్టంగా తెలిసింది, దురదృష్టం మన మీదకు వచ్చింది.
కృష్ణామ్బరధరా నారీ రుదతీ చ గృహాఙ్గణే । దృష్టా స్వప్నేఽప్యుషఃకాలే చిన్తితవ్యస్తదత్యయః
ఉదయపు కలలో, నల్ల దుస్తులు ధరించిన ఒక మహిళ ఇంటి ప్రాంగణంలో ఏడుస్తూ కనిపించింది. ఈ అపశకునాన్ని మనం గమనించాలి.
వికృతాః పక్షిణో రాత్రౌ రోరువన్తి గృహే గృహే । ఉత్పాతా వివిధా రాజన్ ప్రభవన్తి గృహే గృహే
రాత్రిపూట ప్రతి ఇంట్లో విచిత్రమైన పక్షులు అరుస్తున్నాయి, రాజా! ఇంకా రకరకాల అపశకునాలు ప్రతి ఇంట్లో కనిపిస్తున్నాయి.
తేన జానామ్యహం నూనం కారణం కిఞ్చిదేవ హి । యత్త్వాం ప్రార్థయతే బాలా యుద్ధాయ కృతనిశ్చయా
అందువల్ల నాకు ఖచ్చితంగా తెలుసు, దీనికి ఏదో కారణం ఉంది. అది యుద్ధానికి సిద్ధమైన ఆ యువతి నిన్ను కోరుకుంటోంది.
నైషాస్తి మానుషీ నో వా గాన్ధర్వీ న తథాసురీ । దేవైః కృతేయం జ్ఞాతవ్యా మాయా మోహకరీ విభో
ఆమె మానవురాలు కాదు, గంధర్వి కాదు, అసురి కూడా కాదు. దేవతలు సృష్టించిన మాయ ఈమె, మనసు మాయలో పడేలా చేసే శక్తి.
కాతరత్వం న కర్తవ్యం మమైతన్మతమిత్యలమ్ । కర్తవ్యం సర్వథా యుద్ధం యద్భావ్యం తద్భవిష్యతి
భయపడాల్సిన అవసరం లేదు — ఇదే నా అభిప్రాయం. ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనైనా యుద్ధం చేయాలి. జరగాల్సింది ఎప్పటికైనా జరుగుతుంది.
కో వేద దైవకర్తవ్యం శుభం వాప్యశుభం తథా । అవలమ్బ్య ధియా ధైర్యం స్థాతవ్యం వై విచక్షణైః
దేవతలు ఏం నిర్ణయించారో, అది శుభమో, అశుభమో ఎవరికీ తెలియదు. తెలివి, ధైర్యంతో నిలబడాలి — ఇదే జ్ఞానుల ధర్మం.
జీవితం మరణం పుంసాం దైవాధీనం నరాధిప । కోఽపి నైవాన్యథా కర్తుం సమర్థో భువనత్రయే
ప్రాణం, మరణం అన్నీ దైవాధీనమే, రాజా! ఈ మూడుగ్లోబుల్లో ఎవ్వరూ దాన్ని మార్చలేరు.
మహిష ఉవాచ గచ్ఛ తామ్ర మహాభాగ యుద్ధాయ కృతనిశ్చయః । తామానయ వరారోహాం జిత్వా ధర్మేణ మానినీమ్
మహిషుడు ఇలా అన్నాడు — తామ్రా! నీవు యుద్ధానికి సిద్ధమై, అదృష్టవంతుడవు. ఆ మహిమాన్వితురాలిని ధర్మబద్ధంగా జయించి, ఇక్కడికి తీసుకురా.
న భవేద్వశగా నారీ సంగ్రామే యది సా తవ । హన్తవ్యా నాన్యథా కామం మాననీయా ప్రయత్నతః
ఆమె యుద్ధంలో నీ ఆధీనంలోకి రాకపోతే, తప్పనిసరిగా ఆమెను సంహరించాలి. లేకపోతే, యథాశక్తిగా గౌరవించు.
వీరస్త్వమసి సర్వజ్ఞ కామశాస్త్రవిశారదః । యేన కేనాప్యుపాయేన జేతవ్యా వరవర్ణినీ
నీవు వీరుడవు, అన్నీ తెలిసినవాడవు, కామశాస్త్రంలో నిపుణుడవు. ఏ విధమైన మార్గమైనా ఉపయోగించి, ఆ సుందరిని జయించాలి.
త్వరన్వీర మహాబాహో సైన్యేన మహతా వృతః । తత్ర గత్వా త్వయా జ్ఞేయా విచార్య చ పునః పునః
వీరా! మహాబాహువుతో, గొప్ప సైన్యంతో త్వరగా వెళ్ళు. అక్కడికి వెళ్లి, మళ్ళీ మళ్ళీ ఆలోచించి, జాగ్రత్తగా నిర్ణయం తీసుకో.
కిమర్థమాగతా చేయం జ్ఞాతవ్యం తద్ధి కారణమ్ । కామాద్వా వైరభావాచ్చ మాయా కస్యేయమిత్యుత
ఆమె ఎందుకు వచ్చింది, దానికి అసలు కారణం ఏమిటో తెలుసుకో. అది కోరిక వల్లా, శత్రుత్వం వల్లా, లేక ఇది ఎవరి మాయో తెలుసుకో.
ఆదౌ తన్నిశ్చయం కృత్వా జ్ఞాతవ్యం తచ్చికీర్షితమ్ । పశ్చాద్యుద్ధం ప్రకర్తవ్యం యథాయోగ్యం యథాబలమ్
ముందుగా ఆమె ఉద్దేశ్యం ఏమిటో తెలుసుకుని, ఆమె చేయదలచింది ఏంటో తెలుసుకో. తరువాత, నీ శక్తికి తగినట్లుగా, యుద్ధాన్ని కొనసాగించు.
కాతరత్వం న కర్తవ్యం నిర్దయత్వం తథా న చ । యాదృశం హి మనస్తస్యాః కర్తవ్యం తాదృశం త్వయా
భయం చూపకూడదు, అలాగే క్రూరత కూడా చూపకూడదు. ఆమె మనసు ఎలా ఉందో, నీవు కూడా అలాగే ప్రవర్తించాలి.
వ్యాస ఉవాచ ఇతి తద్భాషితం శ్రుత్వా తామ్రః కాలవశం గతః । నిర్గతః సైన్యసంయుక్తః ప్రణమ్య మహిషం నృపమ్
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు — ఈ మాటలు విని, తామ్రుడు కాలచక్రానికి లోబడి, సైన్యంతో పాటు రాజు మహిషునికి నమస్కరించి బయలుదేరాడు.
గచ్ఛన్మార్గే దురాత్మాసౌ శకునాన్వీక్ష్య దారుణాన్ । విస్మయఞ్చ భయం ప్రాప యమమార్గప్రదర్శకాన్
అతడు మార్గంలో పోతూ, భయంకరమైన పక్షులను చూసి, ఆశ్చర్యంతో పాటు భయాన్ని కూడా అనుభవించాడు. అవి మరణమార్గాన్ని చూపిస్తున్నాయని అతనికి తెలిసింది.
సగత్వా తాం సమాలోక్య దేవీం సింహోపరిస్థితామ్ । స్తూయమానాం సురైః సర్వైః సర్వాయుధవిభూషితామ్
ఆమె దగ్గరికి వెళ్లి, సింహంపై కూర్చున్న దేవిని చూశాడు. ఆ దేవిని అందరు దేవతలు స్తుతిస్తూ, ఆమె చేతుల్లో అన్ని ఆయుధాలు మెరిసిపోతుండగా, ఆమె మహిమను ఆశ్చర్యంగా చూశాడు.
తామువాచ వినీతః సన్ వాక్యం మధురయా గిరా । సామభావం సమాశ్రిత్య వినయావనతః స్థితః
అతను వినయంగా నిలబడి, మృదువైన మాటలతో, మర్యాదగా, సమతా భావంతో ఆ దేవిని సంబోధించాడు.
దేవి దైత్యేశ్వరః శృఙ్గీ త్వద్రూపగుణమోహితః । స్పృహాం కరోతి మహిషస్త్వత్పాణిగ్రహణాయ చ
దేవీ! దైత్యుల అధిపతి శృంగి, నీ రూపానికి, గుణాలకు మోహితుడై ఉన్నాడు. మహిషుడు నీ చేతిని పెళ్లి కోసం కోరుకుంటున్నాడు.
భావం కురు విశాలాక్షి తస్మిన్నమరదుర్జయే । పతిం తం ప్రాప్య మృద్వఙ్గి నన్దనే విహరాద్భుతే
విపులమైన కన్నులవాడా! దేవతలకూ జయించలేని వాడైన అతనిపై దయ చూపించు. అతన్ని భర్తగా స్వీకరించి, నందనవనంలో అద్భుతమైన ఆనందాలను అనుభవించు.