రాజోవాచ స్వస్వమత్యనుసారేణ బ్రువన్త్వద్య పృథక్పృథక్ । యేషాం హి యాదృశో భావస్తచ్ఛ్రుత్వా చిన్తయామ్యహమ్
రాజు ఇలా అన్నాడు: మీరు అందరూ మీ అభిప్రాయం ప్రకారం ఒక్కొక్కరు విడిగా చెప్పండి. ఎవరి ఆలోచన ఎలా ఉందో విని, నేను ఆలోచిస్తాను.
బహూనాం మతమాజ్ఞాయ విచార్య చ పునః పునః । యచ్ఛ్రేయస్తద్ధి కర్తవ్యం కార్యం కార్యవిచక్షణైః
చాలామంది అభిప్రాయాలు తెలుసుకుని, మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచించి, నిజంగా శ్రేయస్సు కలిగించేది చేసే పని చేయాలి.
వ్యాస ఉవాచ తస్యైవం వచనం శ్రుత్వా విరూపాక్షో మహాబలః । ఉవాచ తరసా వాక్యం రఞ్జయన్పృథివీపతిమ్
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: రాజు మాటలు విని, మహాబలుడు విరూపాక్షుడు వెంటనే రాజును సంతోషపెట్టేలా ఇలా అన్నాడు.
విరూపాక్ష ఉవాచ రాజన్నారీ వరాకీయం సా బ్రూతే మదగర్వితా । విభీషికామాత్రమిదం జ్ఞాతవ్యం వచనం త్వయా
విరూపాక్షుడు ఇలా అన్నాడు: రాజా! ఆ స్త్రీ దురహంకారంతో మాట్లాడుతోంది. ఆమె మాటలు భయపెట్టడానికి మాత్రమే. నీవు దీన్ని అర్థం చేసుకోవాలి.
కో బిభేతి స్త్రియో వాక్యైర్దురుక్తై రణదుర్మదైః । అనృతం సాహసం చేతి జానన్నారీవిచేష్టితమ్
స్త్రీ మాటలకు, యుద్ధంలో ఆమె చెప్పే దుర్మార్గమైన మాటలకు ఎవరు భయపడతారు? స్త్రీల స్వభావం — అబద్ధం, ఉల్లాసం — తెలిసినవారు ఎవరు భయపడతారు?
జిత్వా త్రిభువనం రాజన్నద్య కాన్తాభయేన వై । దీనత్వేఽప్యయశో నూనం వీరస్య భువనే భవేత్
రాజా! మూడూ లోకాలను జయించినవాడు, ఒక స్త్రీ బెదిరింపుతో భయపడితే, ఈ లోకంలో వీరుడికి అపకీర్తి తప్పదు.
తస్మాద్యామ్యహమేకాకీ యుద్ధాయ చణ్డికాం ప్రతి । హనిష్యే తాం మహారాజ నిర్భయో భవ సామ్ప్రతమ్
కాబట్టి, నేను ఒక్కడే వెళ్లి చండికతో యుద్ధం చేస్తాను. రాజా! నేను ఆమెను చంపుతాను. నీవు భయపడవద్దు.
సేనావృతోఽహం గత్వా తాం శస్త్రాస్త్రైర్వివిధైః కిల । నిషూదయామి దుర్మర్షాం చణ్డికాం చణ్డవిక్రమామ్
నా సైన్యం నాతో ఉండగా, వివిధ ఆయుధాలతో ఆ దుర్మార్గురాలైన, ఉగ్రవైర్యం గల చండికను నేను సంహరిస్తాను.
బద్ధ్వా సర్పమయైః పాశైరానయిష్యే తవాన్తికమ్ । వశగా తు సదా తే స్యాత్పశ్య రాజన్ బలం మమ
పాముల రూపంలో పాశాలతో ఆమెను కట్టేసి, నీ ముందుకు తీసుకొస్తాను. అప్పటినుంచి ఆమె నీకు పూర్తిగా వశమవుతుంది. రాజా! నా బలాన్ని చూడు.
వ్యాస ఉవాచ విరూపాక్షవచః శ్రుత్వా దుర్ధరో వాక్యమబ్రవీత్ । సత్యముక్తం వచో రాజన్ విరూపాక్షేణ ధీమతా
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: విరూపాక్షుడు చెప్పిన మాటలు విని, దుర్ధరుడు ఇలా అన్నాడు: రాజా! విరూపాక్షుడు నిజమే అన్నాడు.
మమాపి వచనం శ్లక్ష్ణం శ్రోతవ్యం ధీమతా త్వయా । కామాతురైషా సుదతీ లక్ష్యతేఽప్యనుమానతః
నీవు తెలివైనవాడవు కాబట్టి, నా మృదువైన మాటలు కూడా వినాలి. ఈ అందమైన యువతి, కోరికతో నిండినదని, మనం ఊహించినా స్పష్టంగా తెలుస్తోంది.
భవత్యేవంవిధా కామం నాయికా రూపగర్వితా । భీషయిత్వా వరారోహా త్వాం వశే కర్తుమిచ్ఛతి
అలాంటి రూపానికి మదమెక్కిన నాయకురాలు, నిన్ను భయపెట్టి తన వశంలోకి తేవాలని కోరుకుంటోంది, మహారాజా.
హావోఽయం మానినీనాం వై తం వేత్తి రసవిత్తమః । వక్రోక్తిరేషా కామిన్యాః ప్రియం ప్రతి పరాయణమ్
ఇది గర్వంతో ఉన్న స్త్రీల ప్రవర్తన. రసాన్ని తెలిసినవాడు దీన్ని అర్థం చేసుకుంటాడు. ఇలాంటి వంకర మాటలు, ప్రియుడి పట్ల కోరికతో ఉన్న స్త్రీ చివరి ఆశ్రయం.
వేత్తి కోఽపి నరః కామం కామశాస్త్రవిచక్షణః । యదుక్తం నామ బాణైస్త్వా వధిష్యే రణమూర్ధని
ప్రేమశాస్త్రంలో నిపుణుడైనవాడు మాత్రమే, ఆమె 'రణరంగంలో బాణాలతో నిన్ను చంపుతాను' అని చెప్పిన మాటలోని అర్థాన్ని తెలుసుకోగలడు.
హేతుగర్భమిదం వాక్యం జ్ఞాతవ్యం హేతువిత్తమైః । బాణాస్తు మానినీనాం వై కటాక్షా ఏవ విశ్రుతాః
ఈ మాటలో కారణం దాగి ఉంది. కారణాన్ని తెలిసినవారు దీన్ని అర్థం చేసుకోవాలి. గర్వంతో ఉన్న స్త్రీల బాణాలు అంటే వారి కన్నుల చూపులే ప్రసిద్ధి.
పుష్పాఞ్జలిమయాశ్చాన్యే వ్యంగ్యాని వచనాని చ । కా శక్తిరన్యబాణానాం ప్రేరణే త్వయి పార్థివ
పుష్పాంజలి వంటి ఇతర మాటలు కూడా సూచనాత్మకంగా ఉంటాయి. రాజా, ఇతర బాణాలకు నిన్ను కదిలించే శక్తి ఏముంది?
తాదృశీనాం న సా శక్తిర్బ్రహ్మవిష్ణుహరాదిషు । యయోక్తం నేత్రబాణైస్త్వాం హనిష్యే మన్ద పార్థివమ్
అలాంటి స్త్రీలకు బ్రహ్మ, విష్ణు, హరికి శక్తి ఉండదు. ఆమె కన్నుల బాణాలతో 'ఓ మూర్ఖ రాజా! నిన్ను చంపుతాను' అని చెప్పింది.
విపరీతం పరిజ్ఞాతం తేనారసవిదా కిల । పాతయిష్యామి శయ్యాయాం రణమయ్యాం పతిం తవ
రసాన్ని తెలిసినవాడు దీన్ని విపరీతంగా అర్థం చేసుకున్నాడు. 'నీ భర్తను యుద్ధపు మంచంపై పడవేస్తాను' అని ఆమె చెప్పింది.
విపరీతరతికీడాభాషణం జ్ఞేయమేవ తత్ । కరిష్యే విగతప్రాణం యదుక్తం వచనం తయా
ఇలాంటి మాటలు విపరీత రతి ఆటను సూచిస్తాయి. ఆమె 'ఆయన ప్రాణం లేకుండా చేస్తాను' అని చెప్పినదాన్ని నేను చేస్తాను.
వీర్యం ప్రాణా ఇతి ప్రోక్తం తద్విహీనం న చాన్యథా । వ్యంగ్యాధిక్యేన వాక్యేన వరయత్యుత్తమా నృప
వీర్యం, ప్రాణం రెండూ ఒక్కటే అని చెప్పబడింది. అవి లేకపోతే మరే మార్గం లేదు. సూచనాత్మకమైన మాటలతో ఉత్తమ స్త్రీ రాజును ఎంచుకుంటుంది.
తద్వై విచారతో జ్ఞేయం రసగ్రన్థవిచక్షణైః । ఇతి జ్ఞాత్వా మహారాజ కర్తవ్యం రససంయుతమ్
ఇది రసగ్రంథాల్లో నిపుణులైనవారు జాగ్రత్తగా పరిశీలించి తెలుసుకోవాలి. మహారాజా! ఇది తెలుసుకుని, రసభరితంగా ప్రవర్తించాలి.
సామదానద్వయం తస్యా నాన్యోపాయోఽస్తి భూపతే । రుష్టా వా గర్వితా వాపి వశగా మానినీ భవేత్
ఆమెకు సామం, దానం మాత్రమే ఫలిస్తాయి, రాజా! కోపంగా ఉన్నా, గర్వంగా ఉన్నా, గర్విష్టురాలు చివరికి వశమవుతుంది.
తాదృశైర్మధురైర్వాక్యైరానయిష్యే తవాన్తికమ్ । కిం బహూక్తేన మే రాజన్ కర్తవ్యా వశవర్తినీ
ఇలాంటి మధురమైన మాటలతో నేను ఆమెను నీ దగ్గరకు తీసుకొస్తాను. రాజా! ఎక్కువగా చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు. ఆమెను వశపరచాలి.
గత్వా మయాధునైవేయం కిఙ్కరీవ సదైవ తే । వ్యాస ఉవావ ఇత్థం నిశమ్య తద్వాక్యం తామ్రస్తత్త్వవిచక్షణః
నేను వెళ్లి, ఇప్పుడే ఆమెను నీకు శాశ్వతంగా సేవకురాలిగా చేస్తాను. వ్యాసుడు చెప్పాడు: ఆ మాటలు విని, సత్యాన్ని బాగా తెలిసిన తామ్రుడు—
ఉవాచ వచనం రాజన్నిశామయ మయోదితమ్ । హేతుమద్ధర్మసహితం రసయుక్తం నయాన్వితమ్
రాజా! నేను చెప్పిన మాటలు విను. ఇవి కారణంతో, ధర్మంతో, రసంతో, నయంతో నిండినవి.
నైషా కామాతురా బాలా నానురక్తా విచక్షణా । వ్యంగ్యాని నైవ వాక్యాని తయోక్తాని తు మానద
ఆమె కోరికతో ఉన్న బాలిక కాదు, ప్రేమతో కూడినదీ కాదు, జ్ఞానవంతుడా! ఆమె చెప్పిన సూచనాత్మక మాటలు గర్విష్టురాలివి కావు.
చిత్రమత్ర మహాబాహో యదేకా వరవర్ణినీ । నిరాలమ్బా సమాయాతి చిత్రరూపా మనోహరా
మహాబాహువంతుడా! ఇక్కడ ఆశ్చర్యకరం ఏమంటే, ఒకే ఒక వర్ణవంతురాలు, ఎవరి ఆధారమూ లేకుండా, అద్భుతమైన ఆకారంతో, మనోహరంగా వస్తోంది.
అష్టాదశభుజా నారీ న శ్రుతా న చ వీక్షితా । కేనాపి త్రిషు లోకేషు పరాక్రమవతీ శుభా
పదహారుకు పైగా భుజాలున్న స్త్రీని మూడు లోకాలలో ఎవరూ వినలేదు, చూడలేదు కూడా. ఆమెకు గొప్ప శౌర్యం ఉంది, శుభ్రత ఉంది.
ఆయుధాన్యపి తావన్తి ధృతాని బలవన్తి చ । విపరీతమిదం మన్యే సర్వం కాలకృతం నృప
ఎన్ని ఆయుధాలు చేతిలో పెట్టుకున్నా, అవి ఎంత బలంగా ఉన్నా, రాజా! ఇవన్నీ వ్యర్థమైపోయాయి అనిపిస్తోంది. ఇది అంతా కాలచక్రం వల్లే జరుగుతోంది.
స్వప్నాని దుర్నిమిత్తాని మయా దృష్టాని వై నిశి । తేన జానామ్యహం నూనం వైశసం సముపాగతమ్
రాత్రి నేను చెడు కలలు, చెడు సూచనలు చూశాను. వాటివల్ల నాకు స్పష్టంగా తెలిసింది, దురదృష్టం మన మీదకు వచ్చింది.