అన్యథా చేన్మతిర్మన్ద మహిషస్య దురాత్మనః । తద్యుధ్యస్వ మయా సార్ధం మరణాయ కృతాదరః
లేదంటే, మహిషుడు చెడ్డ మనస్సుతో వేరేలా ఆలోచిస్తే, మరణానికి సిద్ధమై నాతో యుద్ధం చేయి.
మన్యసే సఙ్గరే భగ్నా దేవా విష్ణుపురోగమాః । దైవం హి కారణం తత్ర వరదానం ప్రజాపతేః
విష్ణువు మొదలైన దేవతలు యుద్ధంలో ఓడిపోయారని నీవు అనుకుంటున్నావు. కానీ, దానికి కారణం విధి — ప్రజాపతిచే ఇచ్చిన వరమే.
వ్యాస ఉవాచ ఇతి దేవ్యా వచః శ్రుత్వా చిన్తయామాస దానవః । కిం కర్తవ్యం మయా యుద్ధం గన్తవ్యం వా నృపం ప్రతి
వ్యాసుడు చెప్పాడు: దేవి మాటలు విని, దానవుడు ఆలోచించాడు — నేను ఏమి చేయాలి? యుద్ధం చేయాలా, లేక రాజుని దగ్గరకు వెళ్లాలా?
వివాహార్థమిహాజ్ఞప్తో రాజ్ఞా కామాతురేణ వై । తత్కథం విరసం కృత్వా గచ్ఛేయం నృపసన్నిధౌ
రాజు కామంతో నన్ను వివాహార్థంగా ఇక్కడికి పంపించాడు. ఇప్పుడు ఈ విషయం రుచి లేకుండా చేసి, రాజు ఎదుటికి ఎలా వెళ్లగలను?
ఇయం బుద్ధిః సమీచీనా యద్ వ్రజామి కలిం వినా । యథాగతం తథా శీఘ్రం రాజ్ఞే సంవేదయామ్యహమ్
నేను ఆలస్యం చేయకుండా వెంటనే వెళ్లిపోవడం మంచిదని నిర్ణయించుకున్నాను. అక్కడికి చేరిన వెంటనే రాజుకు ఈ విషయాన్ని తెలియజేస్తాను.
స ప్రమాణం పునః కార్యే రాజా మతిమతాం వరః । కరిష్యతి విచార్యైవ సచివైర్నిపుణైః సహ
మన రాజు, జ్ఞానంలో ముందుండే వాడు, మంత్రులతో కలిసి ఈ విషయాన్ని బాగా ఆలోచించి, అవసరమైన చర్యలు తీసుకుంటాడు.
సహసా న మయా యుద్ధం కర్తవ్యమనయా సహ । జయే పరాజయే వాపి భూపతేరప్రియం భవేత్
ఆమెతో నేను తొందరపడి యుద్ధం చేయకూడదు. గెలిచినా, ఓడిపోయినా, రాజుకు అది ఇష్టం ఉండదు.
యది మాం సున్దరీ హన్యాదహం వా హన్మి తాం పునః । యేన కేనాప్యుపాయేన స కుప్యేత్పార్థివః కిల
ఆ అందమైన ఆడది నన్ను చంపినా, లేక నేను ఆమెను ఏదైనా విధంగా చంపినా, రాజు తప్పకుండా కోపపడతాడు.
తస్మాత్తత్రైవ గత్వాహం బోధయిష్యామి తం నృపమ్ । యథాద్యాభిహితం దేవ్యా యథారుచి కరోతు సః
అందుకే నేను అక్కడికి వెళ్లి రాజుకు విషయం చెబుతాను. దేవి చెప్పినట్టు, రాజు తనకు నచ్చినట్లు చేయాలి.
వ్యాస ఉవాచ ఇతి సఞ్చిన్త్య మేధావీ జగామ నృపసన్నిధౌ । ప్రణమ్య తమువాచేదం కృతాఞ్జలిరమాత్యకః
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: ఇలా ఆలోచించిన ఆ మేధావి రాజు వద్దకు వెళ్లి, నమస్కరించి, చేతులు జోడించి ఇలా చెప్పాడు.
మన్త్ర్యువాచ రాజన్ దేవీ వరారోహా సింహస్యోపరి సంస్థితా । అష్టాదశభుజా రమ్యా వరాయుధధరా పరా
మంత్రి ఇలా అన్నాడు: రాజా! అద్భుతమైన రూపం గల దేవి సింహం మీద నిలబడి ఉంది. ఆమెకు పద్దెనిమిది చేతులు, అందమైన రూపం, దివ్య ఆయుధాలు చేతబట్టి, అత్యుత్తమురాలు.
సా మయోక్తా మహారాజ మహిషం భజ భామిని । మహిషీ భవ రాజ్ఞస్త్వం త్రైలోక్యాధిపతేః ప్రియా
నేను ఆమెతో ఇలా అన్నాను: మహారాజా! భామినీ! మహిషుడిని అంగీకరించు. రాజుకు భార్యగా, మూడు లోకాల అధిపతికి ప్రియురాలిగా అవ్వు.
పట్టరాజ్ఞీ త్వమేవాస్య భవితా నాత్ర సంశయః । స తవాజ్ఞాకరో జాతో వశవర్తీ భవిష్యతి
నువ్వే అతనికి ప్రధాన రాణి అవుతావు, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. అతను నీ ఆజ్ఞకు లోబడి, నీ మాటకే వినిపడతాడు.
త్రైలోక్యవిభవం భుక్త్వా చిరకాలం వరాననే । మహిషం పతిమాసాద్య యోషితాం సుభగా భవ
మూడు లోకాల ఐశ్వర్యాన్ని ఎంతో కాలం అనుభవిస్తూ, మహిషుడిని భర్తగా పొందిన అందమైనవాడా! స్త్రీలందరిలోనూ అదృష్టవంతురాలవు.
ఇతి మద్వచనం శ్రుత్వా సా స్మయావేశమోహితా । మామువాచ విశాలాక్షీ స్మితపూర్వమిదం వచః
నా మాటలు విన్న ఆ విశాలవక్షసు, చిరునవ్వుతో మాయలో మునిగిపోయి, నన్ను చూసి ఇలా నవ్వుతూ చెప్పింది.
మహిషీగర్భసమ్భూతం పశూనామధమం కిల । బలిం దాస్యామ్యహం దేవ్యై సురాణాం హితకామ్యయా
రాణి గర్భంలో పుట్టిన, జంతువులలో అత్యంత నీచుడైన మహిషుడిని, దేవతల మేలుకోసం దేవికి బలి ఇస్తాను.
కా మూఢా కామినీ లోకే మహిషం వై పతిం భజేత్ । మాదృశీ మన్దబుద్ధే కిం పశుభావం భజేదిహ
ఈ లోకంలో ఏ మూర్ఖ స్త్రీ మహిషుడిని భర్తగా తీసుకుంటుంది? నా లాంటి మాంద్యబుద్ధి కలదానెందుకు జంతువుల స్వభావాన్ని ఇక్కడ స్వీకరించాలి?
మహిషీ మహిషం నాథం సశృఙ్గా శృఙ్గసంయుతమ్ । కురుతే క్రన్దమానా వై నాహం తత్సదృశీ శఠా
రాణి మహిషుడిని తన భర్తగా, కొమ్ములతో అలంకరించినవాడిగా చేసుకుని, అతడిని అరవజేసింది. నేను అలాంటి మోసగాళ్లలోని వాడిని కాదు.
కరిష్యేఽహం మృధే యుద్ధం హనిష్యే త్వాం సురాప్రియమ్ । గచ్ఛ వా దుష్ట పాతాలం జీవితేచ్ఛా యదస్తి తే
నేను యుద్ధంలో పోరాడి, దేవతలకు శత్రువైన నిన్ను చంపుతాను. లేకపోతే, దుష్టుడా! నీకు ప్రాణం కావాలంటే పాతాళానికి పో.
పరుషం తు తయా వాక్యమిత్యుక్తం నృప మత్తయా । తచ్ఛ్రుత్వాహం సమాయాతః ప్రవిచిన్త్య పునః పునః
ఆమె మత్తులో రాజుతో కఠినంగా మాట్లాడింది. ఆ మాటలు విని, నేను తిరిగి వచ్చాను, మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచిస్తూ.
రసభఙ్గం విచిన్త్యైవ న యుద్ధం తు మయా కృతమ్ । ఆజ్ఞాం వినా తవాత్యన్తం కథం కుర్యాం వృథోద్యమమ్
విషయం కలత కలిగిస్తుందని భావించి, నేను యుద్ధం చేయలేదు. నీ ఆజ్ఞ లేకుండా, నేను ఎందుకు వృథా ప్రయత్నం చేయాలి?
సాతీవ చ బలోన్మత్తా వర్తతే భూప భామినీ । భవితవ్యం న జానామి కిం వా భావి భవిష్యతి
రాజా! ఆ భామ అధిక బలంతో మత్తులో ఉంది. ఏమి జరగబోతుందో, భవిష్యత్తులో ఏమి జరుగుతుందో నాకు తెలియదు.
కార్యేఽస్మింస్త్వం ప్రమాణం నో మన్త్రోఽతీవ దురాసదః । యుద్ధం పలాయనం శ్రేయో న జానేఽహం వినిశ్చయమ్
ఈ విషయంలో నీవే నాకు ఆధారం, మంత్రం కాదు; అది చాలా కష్టమైనది. యుద్ధం చేయాలా, పారిపోవాలా — ఏది మంచిదో నాకు తెలియదు.
తామ్రకృతం దేవీం ప్రతి విస్రంసనవచనవర్ణనమ్ వ్యాస ఉవాచ ఇతి తస్య వచః శ్రుత్వా మహిషో మదవిహ్వలః । మన్త్రివృద్ధాన్ సమాహూయ రాజా వచనమబ్రవీత్
తామ్రకృతుడు దేవిని ఉద్దేశించి విముక్తి సందేశాన్ని చెప్పిన మాటల వివరణ.
రాజోవాచ మన్త్రిణః కిం చ కర్తవ్యం విశ్రబ్ధం బ్రూత మా చిరమ్ । ఆగతా దేవవిహితా మాయేయం శామ్బరీవ కిమ్
రాజు ఇలా అన్నాడు: మంత్రులారా, ఇప్పుడు మనం ఏం చేయాలి? భయపడకుండా, ఆలస్యం చేయకుండా చెప్పండి. దేవతలు పంపిన ఈ మాయా శక్తి వచ్చింది — ఇది శాంబరుని మాయలా ఉందా?
కార్యేఽస్మిన్నిపుణా యూయముపాయేషు విచక్షణాః । సామాదిషు చ కర్తవ్యః కోఽత్ర మహ్యం బ్రువన్తు చ
ఈ విషయంలో మీరు అందరూ తెలివిగలవారు, మార్గాలు బాగా తెలుసు. సామాది మార్గాల్లో ఏది చేయాలో నాకు చెప్పండి.
మన్త్రిణ ఊచుః సత్యం సదైవ వక్తవ్యం ప్రియఞ్చ నృపసత్తమ । కార్యం హితకరం నూనం విచార్య విబుధైః కిల
మంత్రులు ఇలా అన్నారు: రాజా! నిజం ఎప్పుడూ చెప్పాలి, అంతే కాదు, మధురంగా కూడా ఉండాలి. జ్ఞానులు బాగా ఆలోచించి, నిజంగా శ్రేయస్కరమైన పని చేయాలి.
సత్యం చ హితకృద్రాజన్ప్రియం చాహితకృద్భవేత్ । యథౌషధం నృణాం లోకే హ్యప్రియం రోగనాశనమ్
రాజా! నిజం చెప్పడం మంచిదే, కానీ కేవలం మధురంగా ఉండే మాటలు హానికరం కావచ్చు. మనుషులకు చేదు మందు రోగాన్ని పోగొట్టినట్లే, కొన్నిసార్లు చేదు మాటలు కూడా మేలే.
సత్యస్య శ్రోతా మన్తా చ దుర్లభః పృథివీపతే । వక్తాపి దుర్లభః కామం బహవశ్చాటుభాషకాః
భూమిపతీ! నిజం వినేవారు, చెప్పేవారు చాలా అరుదు. కానీ చాటుగా మాట్లాడేవాళ్లు మాత్రం చాలా మంది ఉంటారు.
కథం బ్రూమోఽత్ర నృపతే విచారే గహనే త్విహ । శుభం వాప్యశుభం వాపి కో వేత్తి భువనత్రయే
రాజా! ఇక్కడ విషయం చాలా లోతుగా ఉంది, మేము ఎలా చెప్పగలం? మూడూ లోకాలలో ఏది శుభమో, అశుభమో ఎవరికీ తెలియదు.