నోచేద్ధన్మ్యహమద్యైవ బాణేన త్వాం మృషావదామ్ । మిథ్యాభిమానచతురాం రూపయౌవనగర్వితామ్
ఇలా కాకపోతే, ఈరోజే నా బాణంతో నిన్ను సంహరిస్తాను. నీవు అబద్ధంగా మాట్లాడుతూ, నీ అందం, యవ్వనంపై గర్వంతో మోసగించేవాడివి.
స్వామీ మే మోహితః శ్రుత్వా రూపం తే భువనాతిగమ్ । తత్ప్రియార్థం ప్రియం కామం వక్తవ్యం త్వయి యన్మయా
నా ప్రభువు నీ అందాన్ని చూసి మోహించిపోయాడు. అతని మనసుకు నచ్చేలా నేను నీకు ఇష్టమైన మాటలు చెప్పాల్సి ఉంది.
రాజ్యం తవ ధనం సర్వం దాసస్తే మహిషః కిల । కురు భావం విశాలాక్షి త్యక్త్వా రోషం మృతిప్రదమ్
రాజ్యం, ధనం అన్నీ నీదే. మహిషుడు కూడా నీ సేవకుడవుతాడు. విశాలవదనా! మృత్యువుకు దారితీసే కోపాన్ని విడిచిపెట్టి, అతన్ని అంగీకరించు.
పతామి పాదయోస్తేఽహం భక్తిభావేన భామిని । పట్టరాజ్ఞీ మహారాజ్ఞో భవ శీఘ్రం శుచిస్మితే
భామినీ! నేను నీ పాదాలకు భక్తితో వందనం చేస్తున్నాను. మహారాజుకు ప్రధాన రాణిగా వెంటనే మారు, శుచిస్మితే!
త్రైలోక్యవిభవం సర్వం ప్రాప్స్యసి త్వమనావిలమ్ । సుఖం సంసారజం సర్వం మహిషస్య పరిగ్రహాత్
మూడు లోకాల సంపద అంతా నీదవుతుంది. మహిషుని అంగీకరిస్తే, ఈ లోకంలో ఉన్న సుఖాలన్నీ నీవు పొందగలవు.
దేవ్యువాచ శృణు సాచివ వక్ష్యామి వాక్యానాం సారముత్తమమ్ । శాస్త్రదృష్టేన మార్గేణ చాతుర్యమనుచిన్త్య చ
దేవి చెప్పింది: మంత్రి! విను, నేను నీకు మాటలలో అత్యుత్తమమైన సారాన్ని, శాస్త్రంలో చెప్పిన మార్గాన్ని, చాతుర్యాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకుని చెబుతాను.
మహిషస్య ప్రధానస్త్వం మయా జ్ఞాతం ధియా కిల । పశుబుద్ధిస్వభావోఽసి వచనాత్తవ సామ్ప్రతమ్
మహిషుని ప్రాధాన్యం నీ వల్లే అని నా బుద్ధితో నేను గ్రహించాను. నీవు మాట్లాడిన మాటల ద్వారా నీకు పశువుల మాదిరి మనసు ఉందని ఇప్పుడు స్పష్టంగా తెలుస్తోంది.
మన్త్రిణస్త్వాదృశా యస్య స కథం బుద్ధిమాన్భవేత్ । ఉభయోః సదృశో యోగః కృతోఽయం విధినా కిల
నీలాంటి మంత్రివాడున్నవాడికి ఎట్లా మంచి బుద్ధి ఉంటుందీ? నిజంగా, విధి నిన్నూ, అతనినీ ఒకేలా కలిపింది.
యదుక్తం స్త్రీస్వభావాసి తద్విచారస్య మూఢ కిమ్ । పుమాన్నాహం తత్స్వభావాభవంస్త్రీవేషధారిణీ
నీవు నాకు స్త్రీ స్వభావం ఉందని అన్నావు, అది విచారించడం ఎంత మూర్ఖత్వమో! నేను పురుషుడు కాదు, ఆ స్వభావం కూడా లేదు; కేవలం స్త్రీ వేషం ధరించాను అంతే.
యాచితం మరణం పూర్వం స్త్రియా త్వత్ప్రభుణా యథా । తస్మాన్మన్యేఽతిమూర్ఖోఽసౌ న వీరరసవిత్తమః
ముందుగా నీ యజమాని ఒక స్త్రీ చేతిలో మరణాన్ని కోరాడు. అందుకే, అతడిని నేను చాలా మూర్ఖుడిగా భావిస్తున్నాను, వీరత్వాన్ని తెలిసినవాడని కాదు.
కామిన్యా మరణం క్లీబరతిదం శూరదుఃఖదమ్ । ప్రార్థితం ప్రభుణా తేన మహిషేణాత్మబుద్ధినా
ఒక స్త్రీ చేతిలో మరణాన్ని కోరడం బలహీనులకు తగిన పని, అది వీరులకు బాధను కలిగిస్తుంది. మహిషుడు తనను తాను తెలివైనవాడనుకుని ఇదే కోరాడు.
తస్మాత్స్త్రీరూపమాధాయ కార్యం కర్తుముపాగతా । కథం బిభేమి త్వద్వాక్యైర్ధర్మశాస్త్రవిరోధకైః
కాబట్టి, నేను స్త్రీ రూపం ధరించి నా పని చేయడానికి వచ్చాను. నీ మాటలు ధర్మశాస్త్రాలకు విరుద్ధంగా ఉన్నప్పుడు వాటిని నేను ఎందుకు భయపడాలి?
విపరీతం యదా దైవం తృణం వజ్రసమం భవేత్ । విధిశ్చేత్సుముఖః కామం కులిశం తూలవత్తదా
విధి విరుద్ధంగా ఉన్నప్పుడు గడ్డి కూడా వజ్రంలా కఠినంగా మారుతుంది. విధి అనుకూలంగా ఉంటే, వజ్రం కూడా పత్తిలా తేలికగా మారుతుంది.
కిం సైన్యైరాయుధైః కిం వా ప్రపఞ్చైర్దుర్గసేవనైః । మరణం సామ్ప్రతం యస్య తస్య సైన్యైస్తు కిం ఫలమ్
సైన్యాలు, ఆయుధాలు, కోటలు ఏం ఉపయోగం? మరణం నిర్ణయించబడినవాడికి సైన్యాలు ఏమి చేయగలవు?
యదాయం దేహసమ్బన్ధో జీవస్య కాలయోగతః । తదైవ లిఖితం సర్వం సుఖం దుఃఖం తథా మృతిః
కాలసంబంధంగా జీవుడు శరీరాన్ని పొందినప్పుడు, అప్పటికే సుఖం, దుఃఖం, మరణం అన్నీ నిర్ణయించబడ్డాయి.
యస్య యేన ప్రకారేణ మరణం దైవనిర్మితమ్ । తస్య తేనైవ జాయేత నాన్యథేతి వినిశ్చయః
ఎవరికి ఎలాంటి మరణం విధి ద్వారా నిర్ణయించబడిందో, అది అదే విధంగా జరుగుతుంది, వేరేలా కాదు — ఇది నిశ్చయం.
బ్రహ్మాదీనాం యథా కాలే నాశోత్పత్తీ వినిర్మితే । తథైవ భవతః కామం కిమన్యేషాం విచార్యతే
బ్రహ్మ మొదలైనవారికి సృష్టి, లయాలు కాలంలో నిర్ణయించబడ్డట్లే, నీది కూడా అలాగే. మరి ఇతరుల సంగతి ఎందుకు ఆలోచించాలి?
యే మృత్యుధర్మిణస్తేషాం వరదానేన దర్పితాః । మరిష్యామో న మన్యన్తే తే మూఢా మన్దచేతసః
మరణం తప్పనిసరి అయినవారు, వరాల వల్ల గర్వించి, 'మనం చావం' అని మూర్ఖంగా అనుకుంటారు. వారి మనస్సు మాంద్యంగా ఉంటుంది.
తస్మాద్ గచ్ఛ నృపం బ్రూహి వచనం మమ సత్వరమ్ । యదాజ్ఞాపయతే భూపస్తత్కర్తవ్యం త్వయా కిల
అందుచేత, వెంటనే వెళ్లి నా మాటలను రాజుకు చెప్పు. రాజు ఏమి ఆజ్ఞాపిస్తే, అది నీవు తప్పక చేయాలి.
మఘవా స్వర్గమాప్నోతు దేవాః సన్తు హవిర్భుజః । యూయం ప్రయాత పాతాలం యది జీవితుమిచ్ఛథ
ఇంద్రుడు స్వర్గాన్ని పొందాలి, దేవతలు హవిస్సు పొందాలి. మీరు బ్రతకాలని అనుకుంటే, పాతాళానికి వెళ్లిపోండి.
అన్యథా చేన్మతిర్మన్ద మహిషస్య దురాత్మనః । తద్యుధ్యస్వ మయా సార్ధం మరణాయ కృతాదరః
లేదంటే, మహిషుడు చెడ్డ మనస్సుతో వేరేలా ఆలోచిస్తే, మరణానికి సిద్ధమై నాతో యుద్ధం చేయి.
మన్యసే సఙ్గరే భగ్నా దేవా విష్ణుపురోగమాః । దైవం హి కారణం తత్ర వరదానం ప్రజాపతేః
విష్ణువు మొదలైన దేవతలు యుద్ధంలో ఓడిపోయారని నీవు అనుకుంటున్నావు. కానీ, దానికి కారణం విధి — ప్రజాపతిచే ఇచ్చిన వరమే.
వ్యాస ఉవాచ ఇతి దేవ్యా వచః శ్రుత్వా చిన్తయామాస దానవః । కిం కర్తవ్యం మయా యుద్ధం గన్తవ్యం వా నృపం ప్రతి
వ్యాసుడు చెప్పాడు: దేవి మాటలు విని, దానవుడు ఆలోచించాడు — నేను ఏమి చేయాలి? యుద్ధం చేయాలా, లేక రాజుని దగ్గరకు వెళ్లాలా?
వివాహార్థమిహాజ్ఞప్తో రాజ్ఞా కామాతురేణ వై । తత్కథం విరసం కృత్వా గచ్ఛేయం నృపసన్నిధౌ
రాజు కామంతో నన్ను వివాహార్థంగా ఇక్కడికి పంపించాడు. ఇప్పుడు ఈ విషయం రుచి లేకుండా చేసి, రాజు ఎదుటికి ఎలా వెళ్లగలను?
ఇయం బుద్ధిః సమీచీనా యద్ వ్రజామి కలిం వినా । యథాగతం తథా శీఘ్రం రాజ్ఞే సంవేదయామ్యహమ్
నేను ఆలస్యం చేయకుండా వెంటనే వెళ్లిపోవడం మంచిదని నిర్ణయించుకున్నాను. అక్కడికి చేరిన వెంటనే రాజుకు ఈ విషయాన్ని తెలియజేస్తాను.
స ప్రమాణం పునః కార్యే రాజా మతిమతాం వరః । కరిష్యతి విచార్యైవ సచివైర్నిపుణైః సహ
మన రాజు, జ్ఞానంలో ముందుండే వాడు, మంత్రులతో కలిసి ఈ విషయాన్ని బాగా ఆలోచించి, అవసరమైన చర్యలు తీసుకుంటాడు.
సహసా న మయా యుద్ధం కర్తవ్యమనయా సహ । జయే పరాజయే వాపి భూపతేరప్రియం భవేత్
ఆమెతో నేను తొందరపడి యుద్ధం చేయకూడదు. గెలిచినా, ఓడిపోయినా, రాజుకు అది ఇష్టం ఉండదు.
యది మాం సున్దరీ హన్యాదహం వా హన్మి తాం పునః । యేన కేనాప్యుపాయేన స కుప్యేత్పార్థివః కిల
ఆ అందమైన ఆడది నన్ను చంపినా, లేక నేను ఆమెను ఏదైనా విధంగా చంపినా, రాజు తప్పకుండా కోపపడతాడు.
తస్మాత్తత్రైవ గత్వాహం బోధయిష్యామి తం నృపమ్ । యథాద్యాభిహితం దేవ్యా యథారుచి కరోతు సః
అందుకే నేను అక్కడికి వెళ్లి రాజుకు విషయం చెబుతాను. దేవి చెప్పినట్టు, రాజు తనకు నచ్చినట్లు చేయాలి.
వ్యాస ఉవాచ ఇతి సఞ్చిన్త్య మేధావీ జగామ నృపసన్నిధౌ । ప్రణమ్య తమువాచేదం కృతాఞ్జలిరమాత్యకః
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: ఇలా ఆలోచించిన ఆ మేధావి రాజు వద్దకు వెళ్లి, నమస్కరించి, చేతులు జోడించి ఇలా చెప్పాడు.