హయగ్రీవ ఉవాచ నమో దేవ్యై మహామాయే సృష్టిస్థిత్యన్తకారిణి । భక్తానుగ్రహచతురే కామదే మోక్షదే శివే
హయగ్రీవుడు ఇలా అన్నాడు: 'ఓ మహామాయా దేవీ! సృష్టి, స్థితి, లయానికి కారణమైనవాడవు. భక్తులకు అనుగ్రహించడంలో నిపుణురాలవు. కోరినదాన్ని, మోక్షాన్ని ప్రసాదించేవాడవు. శుభమయురాలవు.'
ధరామ్బుతేజఃపవనఖపఞ్చానాం చ కారణమ్ । త్వం గన్ధరసరూపాణాం కారణం స్పర్శశబ్దయోః
భూమి, నీరు, అగ్ని, గాలి, ఆకాశం — ఈ ఐదు మూలకాలకు నీవే కారణం. గంధర్వుల రూపాలకు, స్పర్శ, శబ్దాలకు కూడా నీవే మూలం.
ఘ్రాణం చ రసనా చక్షుస్త్వక్శ్రోత్రమిన్ద్రియాణి చ । కర్మేన్ద్రియాణి చాన్యాని త్వత్తః సర్వం మహేశ్వరి
ఘ్రాణం, రుచి, చూపు, చర్మం, చెవి — ఈ ఇంద్రియాలు, అలాగే ఇతర కర్మేంద్రియాలు అన్నీ నీ నుండి ఉద్భవించాయి, ఓ మహేశ్వరి!
దేవ్యువాచ కిం తేఽభీష్టం వరం బ్రూహి వాఞ్ఛితం యద్దదామి తత్ । పరితుష్టాస్మి భక్త్యా తే తపసా చాద్భుతేన చ
దేవి ఇలా అన్నది: 'నీకు కావలసిన వరం ఏమిటో చెప్పు. నీవు కోరినదాన్ని నేను ఇస్తాను. నీ భక్తి, నీ అద్భుతమైన తపస్సు నన్ను సంతోషపరిచాయి.'
హయగ్రీవ ఉవాచ యథా మే మరణం మాతర్న భవేత్తత్తథా కురు । భవేయమమరో యోగీ తథాజేయః సురాసురైః
హయగ్రీవుడు ఇలా అన్నాడు: 'అమ్మా! నాకు మరణం రాకుండా చేయి. నేను అమరుడిగా, యోగిగా, దేవతలు, దానవులు ఎవ్వరూ నన్ను జయించలేని వాడిగా ఉండాలని కోరుతున్నాను.'
దేవ్యువాచ జాతస్య హి ధ్రువం మృత్యుర్ధ్రువం జన్మ మృతస్య చ । మర్యాదా చేదృశీ లోకే భవేచ్చ కథమన్యథా
దేవి ఇలా అన్నది: 'పుట్టినవాడికి మరణం తప్పదు. మరణించినవాడికి మళ్లీ జననం తప్పదు. ఈ లోకంలో ఇదే ధర్మం — దీనికి భిన్నంగా ఎలా ఉంటుంది?'
ఏవం త్వం నిశ్చయం కృత్వా మరణే రాక్షసోత్తమ । వరం వరయ చేష్టం తే విచార్య మనసా కిల
కాబట్టి, ఓ ఉత్తమ రాక్షసా! మరణం గురించి ఈ నిర్ణయంతో, నీ మనసులో ఆలోచించి ఇంకొక వరాన్ని కోరుకో.
హయగ్రీవ ఉవాచ హయగ్రీవాచ్చ మే మృత్యుర్నాన్యస్మాజ్జగదమ్బికే । ఇతి మే వాఞ్ఛితం కామం పూరయస్వ మనోగతమ్
హయగ్రీవుడు ఇలా అన్నాడు: 'ఓ జగదంబికే! నాకు మరణం హయగ్రీవుడి చేతిలో తప్ప మరెవరినీ వల్ల రాకూడదు. నా మనసులో ఉన్న ఈ కోరికను నీవు నెరవేర్చు.'
దేవ్యువాచ గృహం గచ్ఛ మహాభాగ కురు రాజ్యం యథాసుఖమ్ । హయగ్రీవాదృతే మృత్యుర్న తే నూనం భవిష్యతి
దేవి ఇలా పలికింది — ఓ మహాభాగుడా! నీవు ఇంటికి వెళ్లి, నీ రాజ్యాన్ని నచ్చినట్టు పాలించు. హయగ్రీవుడు తప్ప మరెవరి చేతిలోనూ నీకు మరణం రావడం లేదు.
ఇతి దత్త్వా వరం తస్మా అన్తర్ధానం గతా తథా । ముదం పరమికాం ప్రాప్య సోఽపి స్వభవనం గతః
దేవి ఆ వరం ఇచ్చి, అక్కడి నుండి కనబడకుండా పోయింది. అతడు కూడా పరమానందంతో తన ఇంటికి తిరిగి వెళ్లాడు.
స పీడయతి దుష్టాత్మా మునీన్ వేదాంశ్చ సర్వశః । న కోఽపి విద్యతే తస్య హన్తాద్య భువనత్రయే
ఆ దుష్టాత్ముడు మునులను, వేదాలను అన్ని విధాలా బాధిస్తున్నాడు. ఈ రోజు మూడు లోకాల్లో అతడిని సంహరించగలవాడు ఎవ్వరూ లేరు.
తస్మాచ్ఛీర్షం హయస్యాస్య సముద్ధృత్య మనోహరమ్ । దేహేఽత్ర విశిరోవిష్ణోస్త్వష్టా సంయోజయిష్యతి
అందుకే, ఈ గుర్రపు తలను తీసుకుని, విష్ణువు శరీరానికి త్వష్టా కలిపి పెడతాడు.
హయగ్రీవోఽథ భగవాన్హనిష్యతి తమాసురమ్ । పాపిష్ఠం దానవం క్రూరం దేవానాం హితకామ్యయా
తర్వాత హయగ్రీవుడు, దేవతల మేలు కోరి, ఆ పాపిష్టుడైన క్రూర దానవుణ్ణి సంహరిస్తాడు.
సూత ఉవాచ ఏవం సురాంస్తదాభాష్య శర్వాణీ విరరామ హ । దేవాస్తదాతిసన్తుష్టాస్తమూచుర్దేవశిల్పినమ్
సూతుడు చెప్పాడు — శర్వాణి ఇలా దేవతలతో మాట్లాడి మౌనంగా నిలిచింది. దేవతలు ఎంతో సంతోషంతో ఆ దేవశిల్పిని ఇలా అడిగారు.
దేవా ఊచుః కురు కార్యం సురాణాం వై విష్ణోః శీర్షాభియోజనమ్ । దానవప్రవరం దైత్యం హయగ్రీవో హనిష్యతి
దేవతలు అన్నారు — ఓ త్వష్టా! విష్ణువుకు గుర్రపు తల కలిపే పని చేయు. హయగ్రీవుడు ఆ గొప్ప దానవుణ్ణి సంహరిస్తాడు.
సూత ఉవాచ ఇతి శ్రుత్వా వచస్తేషాం త్వష్టా చాతిత్వరాన్వితః । వాజిశీర్షం చకర్తాశు ఖడ్గేన సురసన్నిధౌ
సూతుడు చెప్పాడు — వారి మాటలు విని, త్వష్టా చాలా తొందరగా, దేవతల సమక్షంలో ఖడ్గంతో గుర్రపు తలను తొడిగాడు.
విష్ణోః శరీరే తేనాశు యోజితం వాజిమస్తకమ్ । హయగ్రీవో హరిర్జాతో మహామాయాప్రసాదతః
ఆ గుర్రపు తలను విష్ణువు శరీరానికి త్వరగా కలిపారు. మహామాయా అనుగ్రహంతో హరి హయగ్రీవుడయ్యాడు.
కియతా తేన కాలేన దానవో మదదర్పితః । నిహతస్తరసా సంఖ్యే దేవానాం రిపురోజసా
కొంత కాలంలోనే, ఆ మదంతో మత్తెక్కిన దానవుడు, యుద్ధంలో దేవతల శక్తితో బలంగా సంహరించబడ్డాడు.
య ఇదం శుభమాఖ్యానం శృణ్వన్తి భువి మానవాః । సర్వదుఃఖవినిర్ముక్తాస్తే భవన్తి న సంశయః
ఈ మంగళకరమైన కథను భూమిపై ఎవరు వినినా, వారు అన్ని బాధల నుండి విముక్తి పొందుతారు — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
మహామాయాచరిత్రఞ్చ పవిత్రం పాపనాశనమ్ । పఠతాం శృణ్వతాం చైవ సర్వసమ్పత్తికారకమ్
ఈ మహామాయా చరిత్ర పవిత్రమైనది, పాపాలను నాశనం చేసేది. దాన్ని చదివేవారికి, వినేవారికి అన్ని సంపదలు కలుగుతాయి.
మధుకైటభయోర్యుద్ధోద్యోగవర్ణనమ్ ఋషయ ఊచుః సౌమ్య యచ్చ త్వయా ప్రోక్తం శౌరేర్యుద్ధం మహార్ణవే । మధుకైటభయోః సార్ధం పఞ్చవర్షసహస్రకమ్
ఋషులు అన్నారు — మృదువుగా మాట్లాడువాడా! నీవు చెప్పిన శౌరి మహాసముద్రంలో మధుకైటభులతో చేసిన యుద్ధం అయిదువేల సంవత్సరాలు కొనసాగిందని వినిపించావు.
కస్మాత్తౌ దానవౌ జాతౌ తస్మిన్నేకార్ణవే జలే । మహావీర్యో దురాధర్షౌ దేవైరపి సుదుర్జయౌ
ఆ ఇద్దరు దానవులు ఆ ఒక్క సముద్రంలో ఎందుకు జన్మించారు? వారు ఎంత బలవంతులు, దేవతలకూ దుర్జేయులు ఎలా అయ్యారు?
కథం తావసురౌ జాతౌ కథం చ హరిణా హతౌ । తదాచక్ష్వ మహాప్రాజ్ఞ చరితం పరమాద్భుతమ్
ఆ ఇద్దరు అసురులు ఎలా పుట్టారు? హరి వారిని ఎలా సంహరించాడు? మహాపండితుడా! ఆ అద్భుతమైన కథను మాకు వివరించు.
శ్రోతుకామా వయం సర్వే త్వం వక్తా చ బహుశ్రుతః । దైవాచ్చాత్రైవ సంజాతః సంయోగశ్చ తథావయోః
మేమందరం వినాలనుకుంటున్నాము. నీవు అనుభవజ్ఞుడవు, మంచి వక్తవు. దైవకృపవల్లే మనిద్దరికి ఈ కలయిక కలిగింది.
మూర్ఖేణ సహ సంయోగో విషాదపి సుదుర్జరః । విజ్ఞేన సహ సంయోగః సుధారససమః స్మృతః
మూర్ఖుడితో కలిసుండడం విషం కన్నా భయంకరం. జ్ఞానితో కలిసుండడం అమృతంలా మధురంగా ఉంటుంది.
జీవన్తి పశవః సర్వే ఖాదన్తి మేహయన్తి చ । జానన్తి విషయాకారం వ్యవాయసుఖమద్భుతమ్
ప్రతి జంతువు జీవిస్తుంది, తింటుంది, మలవిసర్జన చేస్తుంది. అవి విషయాల రూపాలు, సంయోగ సుఖాన్ని కూడా తెలుసుకుంటాయి.
న తేషాం సదసజ్జ్ఞానం వివేకో న చ మోక్షదః । పశుభిస్తే సమా జ్ఞేయా యేషాం న శ్రవణాదరః
యథార్థమూ అయథార్థమూ తెలియని వారికి, ఏది ఏది వేరుగా చూడలేని వారికి, మోక్షం లభించని వారికి, వినడంలో ఆసక్తి లేని వారికి, వారు జంతువుల్లా ఉన్నారని తెలుసుకో.
మృగాద్యాః పశవః కేచిజ్జానన్తి శ్రావణం సుఖమ్ । అశ్రోత్రాః ఫణినశ్చైవ ముముహుర్నాదపానతః
మృగాలు లాంటి కొన్ని జంతువులు వినడంలో ఆనందాన్ని అనుభవిస్తాయి. కాని చెవులు లేని పాములు శబ్దాన్ని ఆస్వాదించలేవు.
పఞ్చానామిన్ద్రియాణాం వై శుభే శ్రవణదర్శనే । శ్రవణాద్వస్తువిజ్ఞానం దర్శనాచ్చిత్తరఞ్జనమ్
ఐదు ఇంద్రియాల్లో వినికిడి, చూపు ఇవి మంచి వాటిగా చెప్పబడ్డాయి. వినడం వల్ల విషయాల జ్ఞానం వస్తుంది, చూడడం వల్ల మనసు ఆనందిస్తుంది.
శ్రవణం త్రివిధం ప్రోక్తం సాత్త్వికం రాజసం తథా । తామసం చ మహాభాగ సుజ్ఞోక్తం నిశ్చయాన్వితమ్
వినడం మూడు విధాలుగా ఉంది: సాత్వికం, రాజసం, తామసం అని జ్ఞానులు స్పష్టంగా చెప్పారు.