సుఖం క్షయాయ పుణ్యస్య దుఃఖం పాపస్య మారిష । తస్మాత్సుఖక్షయే హర్షః కర్తవ్యః సర్వథా బుధైః
పుణ్యఫలం సుఖం, పాపఫలం దుఃఖం, మునివరా. అందువల్ల సుఖం పోయినపుడు జ్ఞానులు సంతోషించాలి.
అథవా మన్త్రయిత్వాద్య కురు యత్నం యథావిధి । కృతే యత్నే మహారాజ భవితవ్యం భవిష్యతి
లేదా, ఈ రోజు ఆలోచించి, యథావిధిగా ప్రయత్నం చేయు. ప్రయత్నం చేసిన తర్వాత, మహారాజా, జరగాల్సింది జరుగుతుంది.
దైత్యసైన్యపరాజయః వ్యాస ఉవాచ ఇతి శ్రుత్వా సహస్రాక్షః పునరాహ బృహస్పతిమ్ । యుద్ధోద్యోగం కరిష్యామి హయారేర్నాశనాయ వై
దైత్యసేన్యానికి ఓటమి
నోద్యమేన వినా రాజ్యం న సుఖం న చ వై యశః । నిరుద్యమం న శంసన్తి కాతరా న చ సోద్యమాః
ప్రయత్నం లేకుండా neither రాజ్యం, nor సుఖం, nor కీర్తి లభించవు. ప్రయత్నం లేనివారిని ఎవరూ పొగడరు; భయపడేవారు కాదు, ప్రయత్నించే వారే ప్రశంసించబడతారు.
యతీనాం భూషణం జ్ఞానం సన్తోషో హి ద్విజన్మనామ్ । ఉద్యమః శత్రుహననం భూషణం భూతిమిచ్ఛతామ్
యోగులకు జ్ఞానం అలంకారం, ద్విజులకు సంతృప్తి అలంకారం, ఐశ్వర్యాన్ని కోరేవారికి శ్రమే శత్రువులను నశింపజేసే అలంకారం.
ఉద్యమేన హతస్త్వాష్ట్రో నముచిర్బల ఏవ చ । తథైనం నిహనిష్యామి మహిషం మునిసత్తమ
శ్రమతోనే త్వష్ట్రుడు, నముచిలాంటి బలవంతులు సంహరించబడ్డారు. అలాగే, మునిశ్రేష్ఠా! నేను కూడా మహిషాసురుడిని సంహరిస్తాను.
బలం దేవగురుస్త్వం మే వజ్రమాయుధముత్తమమ్ । సహాయస్తు హరిర్నూనం తథోమాపతిరవ్యయః
దేవగురువైనవాడా! నాకు బలం ఉంది, వజ్రమే నా శ్రేష్ఠ ఆయుధం, హరిదేవుడు నా సహాయకుడు, అలాగే శివుడు కూడా నా తోడుగా ఉన్నాడు.
రక్షోఘ్నాన్పఠ మే సాధో కరోమ్యద్య సముద్యమమ్ । స్వసైన్యాభినివేశఞ్చ మహిషం ప్రతి మానద
పవిత్రుడా! రాక్షసులను నశించించే మంత్రాలు నాకు పఠించు. ఈ రోజు నేను మహా శ్రమను చేపడతాను, నా సైన్యాన్ని మహిషాసురునిపై దించుతాను, గౌరవాన్ని ఇచ్చేవాడా!
వ్యాస ఉవాచ ఇత్యుక్తో దేవరాజేన వాచస్పతిరువాచ హ । సురేన్ద్రం యుద్ధసంరక్తం స్మితపూర్వం వచస్తదా
వ్యాసుడు చెప్పాడు: దేవేంద్రుడు ఇలా అడిగినప్పుడు, బృహస్పతి ముందుగా చిరునవ్వుతో యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా ఉన్న ఇంద్రునితో ఇలా అన్నాడు.
బృహస్పతిరువాచ ప్రేరయామి న చాహం త్వాం న చ నిర్వారయామ్యహమ్ । సన్దిగ్ధేఽత్ర జయే కామం యుధ్యతశ్చ పరాజయే
బృహస్పతి అన్నాడు: నేను నిన్ను ప్రేరేపించను, ఆపను కూడా కాదు. విజయమా, ఓటమియేనా అనేది అనిశ్చితం. నీకు నచ్చినట్లు యుద్ధం చేయు.
న తేఽత్ర దూషణం కిఞ్చిద్భవితవ్యే శచీపతే । సుఖం వా యది వా దుఃఖం విహితం చ భవిష్యతి
శచీపతీ! నీకు ఇక్కడ ఎలాంటి తప్పు లేదు. సుఖమా, దుఃఖమా ఏది వచ్చినా అది విధి ప్రకారం జరుగుతుంది.
న మయా తత్పరిజ్ఞాతం భావి దుఃఖం సుఖం తథా । యద్భార్యాహరణే ప్రాప్తం పురా వాసవ వేత్సి హి
వసవా! నీ భార్య అపహరించబడినప్పుడు నీకు ఏమి జరిగిందో నీకు తెలుసు. అలాగే, నాకు ముందే ఏ సుఖమో దుఃఖమో వస్తుందో తెలియదు.
శశినా మే హృతా భార్యా మిత్రేణామిత్రకర్శన । స్వాశ్రమస్థేన సమ్ప్రాప్తం దుఃఖం సర్వసుఖాపహమ్
శత్రువులను బాధించే వాడా! చంద్రుడు నా భార్యను తన ఆశ్రమంలో ఉండగానే అపహరించాడు. ఆ దుఃఖం నాకు వచ్చి, నా సంతోషాన్ని అంతా తీసుకుపోయింది.
బుద్ధిమాన్సర్వలోకేషు విదితోఽహం సురాధిప । క్వ మే గతా తదా వుద్ధిర్యదా భార్యా హృతా బలాత్
దేవతాధిపతీ! అన్ని లోకాలలో నేను జ్ఞానిగా పేరుగాంచాను. కానీ నా భార్య బలవంతంగా తీసుకుపోయినప్పుడు నా జ్ఞానం ఎక్కడికి పోయింది?
తస్మాదుపాయః కర్తవ్యో బుద్ధిమద్భిః సదా నరైః । కార్యసిద్ధిః సదా నూనం దైవాధీనా సురాధిప
అందువల్ల, జ్ఞానులు ఎప్పుడూ మార్గాన్ని ఆలోచించాలి. అయినా, ఏ పని ఫలితం ఎప్పుడూ విధిపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది, దేవతాధిపతీ!
వ్యాస ఉవాచ తచ్ఛ్రుత్వా వచనం సత్యం గురోః సార్థం శచీపతిః । బ్రహ్మాణం శరణం గత్వా నత్వా వచనమబ్రవీత్
వ్యాసుడు చెప్పాడు: గురువు చెప్పిన నిజమైన, ప్రయోజనకరమైన మాటలు విని, శచీపతి నమస్కరించి బ్రహ్మను ఆశ్రయించి ఇలా అన్నాడు.
పితామహ సురాధ్యక్ష దైత్యో మహిషసంజ్ఞకః । గ్రహీతుకామః స్వర్గం మే బలోద్యోగం కరోత్యలమ్
పితామహా! దేవతల అధిపతీ! మహిష అనే దానవుడు నా స్వర్గాన్ని ఆక్రమించాలనే కోరికతో బలంగా ప్రయత్నిస్తున్నాడు.
అన్యే చ దానవాః సర్వే తత్సైన్యం సముపస్థితాః । యోద్ధుకామా మహావీర్యాః సర్వే యుద్ధవిశారదాః
ఇతర దానవులందరూ అతని సైన్యంతో కలిసి వచ్చారు. వారు అందరూ యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా, మహా బలవంతులు, యుద్ధ నైపుణ్యం కలవారు.
తేనాహం భీతభీతోఽస్మి త్వత్సకాశమిహాగతః । సర్వజ్ఞోఽసి మహాప్రాజ్ఞ సాహాయ్యం కర్తుమర్హసి
అందువల్లనే భయంతో నేను నీ వద్దకు వచ్చాను. నీవు సర్వజ్ఞుడు, మహాజ్ఞాని, నాకు సహాయం చేయాలి.
బ్రహ్మోవాచ గచ్ఛామః సర్వ ఏవాద్య కైలాసం త్వరితా వయమ్ । శఙ్కరం పురతః కృత్వా విష్ణుం చ బలినాం వరమ్
బ్రహ్మ అన్నాడు: మనమందరం ఈ రోజు త్వరగా కైలాసానికి వెళ్ళుదాం. ముందుగా శివుడిని, అతని వెంట విష్ణువును తీసుకెళ్దాం.
తతో యుద్ధం ప్రకర్తవ్యం సర్వైః సురగణైః సహ । మిలిత్వా మన్త్రమాధాయ దేశం కాలం విచిన్త్య చ
తర్వాత దేవతలందరూ కలిసి, సలహా చేసి, స్థలం, సమయం ఆలోచించి యుద్ధం చేయాలి.
బలాబలమవిజ్ఞాయ వివేకమపహాయ చ । సాహసం తు ప్రకుర్వాణో నరః పతనమృచ్ఛతి
తన బలాబలాలను తెలుసుకోకుండా, వివేకాన్ని వదిలిపెట్టి, ఉల్లాసంగా వ్యవహరించే వాడు నాశనాన్ని పొందుతాడు.
వ్యాస ఉవాచ తన్నిశమ్య సహస్రాక్షః కైలాసం నిర్జగామ హ । బ్రహ్మాణం పురతః కృత్వా లోకపాలసమన్వితః
వ్యాసుడు ఇలా చెప్పాడు: ఇది విని, సహస్రలోచనుడు బ్రహ్మను ముందుగా తీసుకొని, లోకపాలకులతో కలిసి కైలాసానికి బయలుదేరాడు.
తుష్టావ శఙ్కరం గత్వా వేదమన్త్రైర్మహేశ్వరమ్ । ప్రసన్నం పురతః కృత్వా యయౌ విష్ణుపురం ప్రతి
అతడు అక్కడికి వెళ్లి, శంకరుడైన మహేశ్వరుడిని వేదమంత్రాలతో స్తుతించాడు. ఆయన ప్రసన్నుడై తన ముందుండగా, విష్ణుపురానికి వెళ్లేందుకు ప్రస్థానం చేశాడు.
స్తుత్వా తం దేవదేవేశం కార్యం ప్రోవాచ చాత్మనః । మహిషాత్తద్భయం చోగ్రం వరదానమదోద్ధతాత్
ఆ దేవతల దేవేశ్వరుణ్ణి స్తుతించి, తన పని గురించి చెప్పాడు. వరప్రభావంతో అహంకారంతో ఉన్న మహిషుడి వల్ల కలిగిన భయాన్ని వివరించాడు.
తదాకర్ణ్య భయం తస్య విష్ణుర్దేవానువాచ హ । కరిష్యామో వయం యుద్ధం హనిష్యామస్తు దుర్జయమ్
ఆ భయాన్ని విని, విష్ణువు దేవతలతో ఇలా అన్నాడు: "మనమంతా యుద్ధం చేస్తాం. ఆ దుర్జయుడిని సంహరిస్తాం."
వ్యాస ఉవాచ ఇతి తే నిశ్చయం కృత్వా బ్రహ్మవిష్ణుహరీశ్వరాః । స్వాని స్వాని సమారుహ్య వాహనాని యయుః సురాః
వ్యాసుడు ఇలా చెప్పాడు: ఈ విధంగా నిర్ణయం తీసుకొని, బ్రహ్మ, విష్ణు, హరుడు తమ తమ వాహనాలపై ఎక్కి, దేవతలు బయలుదేరారు.
బ్రహ్మా హంససమారూఢో విష్ణర్గరుడవాహనః । శఙ్కరో వృషభారూఢో వృత్రహా గజసంస్థితః
బ్రహ్మ హంసపై, విష్ణువు గరుత్మంతునిపై, శంకరుడు వృషభంపై, వృత్రుని సంహరించిన ఇంద్రుడు ఏనుగుపై కూర్చున్నారు.
మయూరవాహనః స్కన్దో యమో మహిషవాహనః । కృత్వా సైన్యసమాయోగం యావత్తే నిర్యయుః సురాః
స్కందుడు మయూరవాహనుడై, యముడు మహిషంపై, తమ సైన్యాలను సమీకరించి, దేవతలు యుద్ధానికి బయలుదేరారు.
తావద్దైత్యబలం ప్రాప్తం దృప్తం మహిషపాలితమ్ । తత్రాభూత్తుములం యుద్ధం దేవదానవసైన్యయోః
అంతలో, మహిషుడు నాయకత్వం వహిస్తున్న గర్వంతో ఉన్న దైత్యసైన్యం అక్కడికి చేరింది. అక్కడ దేవతల సైన్యానికి, దానవ సైన్యానికి ఘోరమైన యుద్ధం ప్రారంభమైంది.