అధైర్యాద్యాదృశం దుఃఖం న తు ధైర్యేఽస్తి తాదృశమ్ । దుర్లభం సహనత్వం వై సమయే సుఖదుఃఖయోః
ధైర్యం లేకపోవడం వల్ల వచ్చే బాధ, ధైర్యంలో ఉండదు. సుఖం, దుఃఖం వచ్చినప్పుడు సహనం చూపడం చాలా అరుదైనది.
హర్షశోకోద్భవో యత్ర న భవేద్ బుద్ధినిశ్చయాత్ । కిం దుఃఖం కస్య వా దుఃఖం నిర్గుణోఽహం సదావ్యయః
బుద్ధి స్థిరంగా ఉన్నప్పుడు ఆనందం, దుఃఖం కలగవు. అప్పుడు ఎవరికీ ఏమి బాధ? నేను ఎప్పుడూ గుణరహితుడిని, నశించనివాడిని.
చతుర్వింశాతిరిక్తోఽస్మి కిం మే దుఃఖం సుఖం చ కిమ్ । ప్రాణస్య క్షుత్పిపాసే ద్వే మనసః శోకమూర్ఛనే
నేను ఇరవై నాలుగు తత్త్వాలకు అతీతుడిని; నాకు బాధ ఏమిటి, సుఖం ఏమిటి? ఆకలి, దాహం ప్రాణానికి; దుఃఖం, మూర్చ మనస్సుకు చెందాయి.
జరామృత్యూ శరీరస్య షడూర్మిరహితః శివః । శోకమోహౌ శరీరస్య గణౌ కిం మేఽత్ర చిన్తనే
వృద్ధాప్యం, మరణం శరీరానికే. నేను ఆరు తరంగాల నుండి విముక్తుడైన శివుడిని. దుఃఖం, మోహం శరీర లక్షణాలు; వాటితో నాకు సంబంధం లేదు.
శరీరం నాహమథవా తత్సమ్బన్ధీ న చాప్యహమ్ । సప్తైకషోడశాదిభ్యో విభిన్నోఽహం సదా సుఖీ
నేను శరీరం కాను, దానికి సంబంధించినవాడిని కూడా కాను. ఏడు, ఒకటి, పదహారు మొదలైన తత్త్వాలన్నింటికీ భిన్నుడిని, ఎప్పుడూ ఆనందంగా ఉంటాను.
ప్రకృతిర్వికృతిర్నాహం కిం మే దుఃఖం సదా పునః । ఇతి మత్వా సురేశ త్వం మనసా భవ నిర్మమః
నేను ప్రకృతి కాని, దాని మార్పులు కాని కాను; నాకు ఎప్పటికీ బాధ ఏముంటుంది? ఇలా ఆలోచిస్తూ, దేవేంద్రా, మనసులో మమకారం లేకుండా ఉండు.
ఉపాయః ప్రథమోఽయం తే దుఃఖనాశే శతక్రతో । మమతా పరమం దుఃఖం నిర్మమత్వం పరం సుఖమ్
ఇది నీకు దుఃఖాన్ని పోగొట్టే మొదటి మార్గం, ఇంద్రా. మమకారం గొప్ప బాధ; మమకారం లేకపోవడం పరమ సుఖం.
సన్తోషాదపరం నాస్తి సుఖస్థానం శచీపతే । అథవా యది న జ్ఞానం మమత్వనాశనే కిల
సంతృప్తికన్నా మిగతా సుఖస్థానం లేదు, శచీపతీ. లేదా, మమకారాన్ని పోగొట్టే జ్ఞానం లేకపోతే,
తతో వివేకః కర్తవ్యో భవితవ్యే సురాధిప । ప్రారబ్ధకర్మణాం నాశో నాభోగాల్లక్ష్యతే కిల
అప్పుడు జరగబోయేదానిపై వివేకం కలిగి ఉండాలి, దేవేంద్రా. ఆరంభమైన కర్మలు అనుభవంతో నశించవు.
యద్భావి తద్భవత్యేవ కా చిన్తా సుఖదుఃఖయోః । సురైః సర్వైః సహాయైర్వా బుద్ధ్యా వా తవ సత్తమ
ఏది జరగాల్సిదో అది జరుగుతుంది; సుఖం, దుఃఖం గురించి ఎందుకు ఆందోళన? దేవతలంతా తోడుగా ఉన్నా, లేక నీ బుద్ధితో అయినా, మహానుభావా.
సుఖం క్షయాయ పుణ్యస్య దుఃఖం పాపస్య మారిష । తస్మాత్సుఖక్షయే హర్షః కర్తవ్యః సర్వథా బుధైః
పుణ్యఫలం సుఖం, పాపఫలం దుఃఖం, మునివరా. అందువల్ల సుఖం పోయినపుడు జ్ఞానులు సంతోషించాలి.
అథవా మన్త్రయిత్వాద్య కురు యత్నం యథావిధి । కృతే యత్నే మహారాజ భవితవ్యం భవిష్యతి
లేదా, ఈ రోజు ఆలోచించి, యథావిధిగా ప్రయత్నం చేయు. ప్రయత్నం చేసిన తర్వాత, మహారాజా, జరగాల్సింది జరుగుతుంది.
దైత్యసైన్యపరాజయః వ్యాస ఉవాచ ఇతి శ్రుత్వా సహస్రాక్షః పునరాహ బృహస్పతిమ్ । యుద్ధోద్యోగం కరిష్యామి హయారేర్నాశనాయ వై
దైత్యసేన్యానికి ఓటమి
నోద్యమేన వినా రాజ్యం న సుఖం న చ వై యశః । నిరుద్యమం న శంసన్తి కాతరా న చ సోద్యమాః
ప్రయత్నం లేకుండా neither రాజ్యం, nor సుఖం, nor కీర్తి లభించవు. ప్రయత్నం లేనివారిని ఎవరూ పొగడరు; భయపడేవారు కాదు, ప్రయత్నించే వారే ప్రశంసించబడతారు.
యతీనాం భూషణం జ్ఞానం సన్తోషో హి ద్విజన్మనామ్ । ఉద్యమః శత్రుహననం భూషణం భూతిమిచ్ఛతామ్
యోగులకు జ్ఞానం అలంకారం, ద్విజులకు సంతృప్తి అలంకారం, ఐశ్వర్యాన్ని కోరేవారికి శ్రమే శత్రువులను నశింపజేసే అలంకారం.
ఉద్యమేన హతస్త్వాష్ట్రో నముచిర్బల ఏవ చ । తథైనం నిహనిష్యామి మహిషం మునిసత్తమ
శ్రమతోనే త్వష్ట్రుడు, నముచిలాంటి బలవంతులు సంహరించబడ్డారు. అలాగే, మునిశ్రేష్ఠా! నేను కూడా మహిషాసురుడిని సంహరిస్తాను.
బలం దేవగురుస్త్వం మే వజ్రమాయుధముత్తమమ్ । సహాయస్తు హరిర్నూనం తథోమాపతిరవ్యయః
దేవగురువైనవాడా! నాకు బలం ఉంది, వజ్రమే నా శ్రేష్ఠ ఆయుధం, హరిదేవుడు నా సహాయకుడు, అలాగే శివుడు కూడా నా తోడుగా ఉన్నాడు.
రక్షోఘ్నాన్పఠ మే సాధో కరోమ్యద్య సముద్యమమ్ । స్వసైన్యాభినివేశఞ్చ మహిషం ప్రతి మానద
పవిత్రుడా! రాక్షసులను నశించించే మంత్రాలు నాకు పఠించు. ఈ రోజు నేను మహా శ్రమను చేపడతాను, నా సైన్యాన్ని మహిషాసురునిపై దించుతాను, గౌరవాన్ని ఇచ్చేవాడా!
వ్యాస ఉవాచ ఇత్యుక్తో దేవరాజేన వాచస్పతిరువాచ హ । సురేన్ద్రం యుద్ధసంరక్తం స్మితపూర్వం వచస్తదా
వ్యాసుడు చెప్పాడు: దేవేంద్రుడు ఇలా అడిగినప్పుడు, బృహస్పతి ముందుగా చిరునవ్వుతో యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా ఉన్న ఇంద్రునితో ఇలా అన్నాడు.
బృహస్పతిరువాచ ప్రేరయామి న చాహం త్వాం న చ నిర్వారయామ్యహమ్ । సన్దిగ్ధేఽత్ర జయే కామం యుధ్యతశ్చ పరాజయే
బృహస్పతి అన్నాడు: నేను నిన్ను ప్రేరేపించను, ఆపను కూడా కాదు. విజయమా, ఓటమియేనా అనేది అనిశ్చితం. నీకు నచ్చినట్లు యుద్ధం చేయు.
న తేఽత్ర దూషణం కిఞ్చిద్భవితవ్యే శచీపతే । సుఖం వా యది వా దుఃఖం విహితం చ భవిష్యతి
శచీపతీ! నీకు ఇక్కడ ఎలాంటి తప్పు లేదు. సుఖమా, దుఃఖమా ఏది వచ్చినా అది విధి ప్రకారం జరుగుతుంది.
న మయా తత్పరిజ్ఞాతం భావి దుఃఖం సుఖం తథా । యద్భార్యాహరణే ప్రాప్తం పురా వాసవ వేత్సి హి
వసవా! నీ భార్య అపహరించబడినప్పుడు నీకు ఏమి జరిగిందో నీకు తెలుసు. అలాగే, నాకు ముందే ఏ సుఖమో దుఃఖమో వస్తుందో తెలియదు.
శశినా మే హృతా భార్యా మిత్రేణామిత్రకర్శన । స్వాశ్రమస్థేన సమ్ప్రాప్తం దుఃఖం సర్వసుఖాపహమ్
శత్రువులను బాధించే వాడా! చంద్రుడు నా భార్యను తన ఆశ్రమంలో ఉండగానే అపహరించాడు. ఆ దుఃఖం నాకు వచ్చి, నా సంతోషాన్ని అంతా తీసుకుపోయింది.
బుద్ధిమాన్సర్వలోకేషు విదితోఽహం సురాధిప । క్వ మే గతా తదా వుద్ధిర్యదా భార్యా హృతా బలాత్
దేవతాధిపతీ! అన్ని లోకాలలో నేను జ్ఞానిగా పేరుగాంచాను. కానీ నా భార్య బలవంతంగా తీసుకుపోయినప్పుడు నా జ్ఞానం ఎక్కడికి పోయింది?
తస్మాదుపాయః కర్తవ్యో బుద్ధిమద్భిః సదా నరైః । కార్యసిద్ధిః సదా నూనం దైవాధీనా సురాధిప
అందువల్ల, జ్ఞానులు ఎప్పుడూ మార్గాన్ని ఆలోచించాలి. అయినా, ఏ పని ఫలితం ఎప్పుడూ విధిపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది, దేవతాధిపతీ!
వ్యాస ఉవాచ తచ్ఛ్రుత్వా వచనం సత్యం గురోః సార్థం శచీపతిః । బ్రహ్మాణం శరణం గత్వా నత్వా వచనమబ్రవీత్
వ్యాసుడు చెప్పాడు: గురువు చెప్పిన నిజమైన, ప్రయోజనకరమైన మాటలు విని, శచీపతి నమస్కరించి బ్రహ్మను ఆశ్రయించి ఇలా అన్నాడు.
పితామహ సురాధ్యక్ష దైత్యో మహిషసంజ్ఞకః । గ్రహీతుకామః స్వర్గం మే బలోద్యోగం కరోత్యలమ్
పితామహా! దేవతల అధిపతీ! మహిష అనే దానవుడు నా స్వర్గాన్ని ఆక్రమించాలనే కోరికతో బలంగా ప్రయత్నిస్తున్నాడు.
అన్యే చ దానవాః సర్వే తత్సైన్యం సముపస్థితాః । యోద్ధుకామా మహావీర్యాః సర్వే యుద్ధవిశారదాః
ఇతర దానవులందరూ అతని సైన్యంతో కలిసి వచ్చారు. వారు అందరూ యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా, మహా బలవంతులు, యుద్ధ నైపుణ్యం కలవారు.
తేనాహం భీతభీతోఽస్మి త్వత్సకాశమిహాగతః । సర్వజ్ఞోఽసి మహాప్రాజ్ఞ సాహాయ్యం కర్తుమర్హసి
అందువల్లనే భయంతో నేను నీ వద్దకు వచ్చాను. నీవు సర్వజ్ఞుడు, మహాజ్ఞాని, నాకు సహాయం చేయాలి.
బ్రహ్మోవాచ గచ్ఛామః సర్వ ఏవాద్య కైలాసం త్వరితా వయమ్ । శఙ్కరం పురతః కృత్వా విష్ణుం చ బలినాం వరమ్
బ్రహ్మ అన్నాడు: మనమందరం ఈ రోజు త్వరగా కైలాసానికి వెళ్ళుదాం. ముందుగా శివుడిని, అతని వెంట విష్ణువును తీసుకెళ్దాం.