ప్రేషయామాస దేవేన్ద్రః పరిజ్ఞానాయ పార్థివ । దూతస్తు త్వరితో గత్వా సమాగమ్య సురాధిపమ్
అప్పుడు ఇంద్రుడు, ఆ రాజుని గురించి నిజాన్ని తెలుసుకోవడానికి ఒక దూతను పంపించాడు. ఆ దూత వేగంగా వెళ్లి, దేవతాధిపతిని కలిసాడు.
నివేదయామాస తదా సర్వసైన్యబలాబలమ్ । జ్ఞాత్వా తద్బలముద్యోగం తురాషాడతివిస్మితః
ఆ సమయంలో, ఆ దూత మొత్తం సైన్యానికి ఉన్న బలాబలాలను నివేదించాడు. వారి బలం, సిద్ధతలను తెలుసుకుని తురాషాడుడు ఎంతో ఆశ్చర్యపోయాడు.
దేవానచోదయత్తూర్ణం సమాహూయ పురోహితమ్ । మన్త్రం మన్త్రవిదాం శ్రేష్ఠం చకార త్రిదశేశ్వరః
అతడు వెంటనే దేవతలను పిలిపించి, పురోహితుడిని పిలిపించాడు. మంత్రజ్ఞులందరిలో శ్రేష్ఠుడైన దేవతాధిపతి ఉత్తమమైన మంత్రాన్ని నిర్వహించాడు.
ఉవాచాఙ్గిరసశ్రేష్ఠం సమాసీనం వరాసనే । ఇన్ద్ర ఉవాచ భో భో దేవగురో విద్వన్కిం కర్తవ్యం వదస్వ నః
అతడు అంగిరసులలో శ్రేష్ఠుడైనవారిని, మంచి ఆసనంపై కూర్చున్నవారిని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు. ఇంద్రుడు ఇలా అన్నాడు: ఓ దేవతల గురువూ, జ్ఞానవంతుడా, మేము ఏం చేయాలో చెప్పు.
సర్వజ్ఞోఽసి సముత్పన్నే కార్యే త్వం గతిరద్య నః । దానవో మహిషో నామ మహావీర్యో మదాన్వితః
నీవు అన్నీ తెలిసినవాడవు. ఈ పరిస్థితిలో నీవే మాకు ఆశ్రయం. మహా బలంతో, మదంతో ఉన్న మహిష అనే దానవుడు,
యోద్ధుకామః సమాయాతి బహుభిర్దానవైర్వృతః । తత్ర ప్రతిక్రియా కార్యా త్వయా మన్త్రవిదాధునా
పోరాడాలని ఆశించి, అనేక దానవులతో కలిసి వస్తున్నాడు. అందుకే, నీవు మంత్రాల్లో నిపుణుడవుగా, ఇప్పుడు ప్రత్యుత్తరం చేయాలి.
తేషాం శుక్రస్తథా త్వం మే విఘ్నహర్తా సుసంయతః । వ్యాస ఉవాచ తచ్ఛ్రుత్వా వచనం ప్రాహ తురాసాహం బృహస్పతిః
వారి మధ్య శుక్రుడు వారికి విఘ్నాలను తొలగించేవాడు, నీవు, ఆత్మనిగ్రహంతో ఉన్నవాడవు, మాకు విఘ్నహర్తవు. వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: ఆ మాటలు విని, బృహస్పతి తురాసాహునితో మాట్లాడాడు.
విచిన్త్య మనసా కామం కార్యసాధనతత్పరః । గురురువాచ స్వస్థో భవ సురేన్ద్ర త్వం ధైర్యమాలమ్బ్య మారిష
మనసులో బాగా ఆలోచించి, పనిని పూర్తిచేయడంలో మనసు పెట్టి, గురువు ఇలా అన్నాడు: ఓ దేవేంద్రా, నీవు మనసు స్థిరంగా పెట్టు, ధైర్యంగా ఉండు.
వ్యసనే చ సముత్పన్నే న త్యాజ్యం ధైర్యమాశు వై । జయాజయౌ సురాధ్యక్ష దైవాధీనౌ సదైవ హి
ఏదైనా కష్టసమయం వచ్చినా, ధైర్యాన్ని త్వరగా వదిలిపెట్టకూడదు. విజయమో, పరాజయమో దేవతల అధిపతీ, ఎప్పుడూ విధిపై ఆధారపడి ఉంటాయి.
స్థాతవ్యం ధైర్యమాలమ్బ్య తస్మాద్ బుద్ధిమతా సదా । భవితవ్యం భవత్యేవ జానన్నేవ శతక్రతో
అందుకే, జ్ఞానులు ఎప్పుడూ ధైర్యాన్ని ఆశ్రయించి నిలబడాలి. ఏది జరగాల్సినదో అది తప్పక జరుగుతుంది, శతక్రతువా, ఇది తెలుసుకో.
ఉద్యమః సర్వథా కార్యో యథాపౌరుషమాత్మనః । మునయోఽపి హి ముక్త్యర్థముద్యమైకరతాః సదా
ప్రతి ఒక్కరూ తమ శక్తికి తగినట్టు ప్రయత్నం తప్పక చేయాలి. మునులు కూడా మోక్షాన్ని కోరుతూ ఎప్పుడూ ప్రయత్నంలో నిమగ్నంగా ఉంటారు.
దైవాధీనం చ జానన్తో యోగధ్యానపరాయణాః । తస్మాత్సదైవ కర్తవ్యో వ్యవహారోదితోద్యమః
ఫలితం విధిపైనే ఆధారపడి ఉందని తెలిసినా, వారు యోగం, ధ్యానంలో నిమగ్నంగా ఉంటారు. అందుకే, ఎప్పుడూ కార్యాచరణ, ప్రయత్నం తప్పక చేయాలి.
సుఖం భవతు వా మా వా దైవే కా పరిదేవనా । వినా పురుషకారేణ కదాచిత్సిద్ధిమాప్నుయాత్
సుఖం వచ్చినా, రాకపోయినా, విధిని గురించి బాధపడటం వల్ల ప్రయోజనం లేదు. వ్యక్తిగత ప్రయత్నం లేకుండా ఎప్పుడూ విజయాన్ని పొందడం చాలా అరుదు.
అన్ధవత్పఙ్గువత్కామం న తథా ముదమావహేత్ । కృతే పురుషకారేఽపి యది సిద్ధిర్న జాయతే
అంధుడిలా, లెంగుడు వాడిలా, అలా ఆనందపడకూడదు. ప్రయత్నం చేసినా, విజయం రాకపోతే,
న తత్ర దూషణం తస్య దైవాధీనే శరీరిణి । కార్యసిద్ధిర్న సైన్యేఽస్తి న మన్త్రే న చ మన్త్రణే
దీనిలో అతనికి తప్పు లేదు, ఎందుకంటే శరీరధారులందరూ విధికి లోబడే ఉంటారు. కార్యసిద్ధి సైన్యంలోనో, మంత్రంలోనో, ఆలోచనలోనో ఉండదు.
న రథే నాయుధే నూనం దైవాధీనా సురాధిప । బలవాఞ్క్లేశమాప్నోతి నిర్బలః సుఖమశ్నుతే
రథంలోనో, ఆయుధంలోనో కాదు, దేవతాధిపతీ, అది విధిపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది. బలవంతుడు కష్టాలు పడతాడు, బలహీనుడు సుఖంగా ఉంటాడు.
బుద్ధిమాన్క్షుధితః శేతే నిర్బుద్ధిర్భోగవాన్భవేత్ । కాతరో జయమాప్నోతి శూరో యాతి పరాజయమ్
తెలివైనవాడు ఆకలితో పడుకుంటాడు; తెలివిలేనివాడు సుఖాలను ఆస్వాదిస్తాడు. భయపడే వాడే విజయాన్ని పొందుతాడు; ధైర్యవంతుడు ఓటమిని పొందుతాడు.
దైవాధీనే తు సంసారే కామం కా పరిదేవనా । ఉద్యమే యోజయేన్నూనం భవితవ్యం సురాధిప
ఈ లోకంలో దైవాధీనంగా జరిగేవాటికి ఏడ్చి ప్రయోజనం లేదు. అయినా ప్రయత్నం తప్పక చేయాలి, దేవేంద్రా; జరగాల్సింది జరుగుతుంది.
దుఃఖదే సుఖదే వాపి తత్ర తౌ న విచిన్తయేత్ । దుఃఖే దుఃఖాధికాన్పశ్యేత్సుఖే పశ్యేత్సుఖాధికమ్
ఏది బాధనిచ్చినా, సుఖాన్నిచ్చినా వాటి గురించి ఎక్కువగా ఆలోచించకూడదు. బాధలో ఉన్నప్పుడు, ఇంకా ఎక్కువ బాధపడుతున్నవారిని చూడాలి; సుఖంలో ఉన్నప్పుడు, ఇంకా ఎక్కువ సుఖపడుతున్నవారిని చూడాలి.
ఆత్మానం హర్షశోకాభ్యాం శత్రుభ్యామివ నార్పయేత్ । ధైర్యమేవావగన్తవ్యం హర్షశోకోద్భవే బుధైః
మనసు ఆనందం లేదా దుఃఖానికి లోనవ్వకూడదు, శత్రువుల్లా వాటికి లొంగకూడదు. జ్ఞానులు ఆనందం, దుఃఖం వచ్చినప్పుడు ధైర్యాన్ని మాత్రమే గుర్తించాలి.
అధైర్యాద్యాదృశం దుఃఖం న తు ధైర్యేఽస్తి తాదృశమ్ । దుర్లభం సహనత్వం వై సమయే సుఖదుఃఖయోః
ధైర్యం లేకపోవడం వల్ల వచ్చే బాధ, ధైర్యంలో ఉండదు. సుఖం, దుఃఖం వచ్చినప్పుడు సహనం చూపడం చాలా అరుదైనది.
హర్షశోకోద్భవో యత్ర న భవేద్ బుద్ధినిశ్చయాత్ । కిం దుఃఖం కస్య వా దుఃఖం నిర్గుణోఽహం సదావ్యయః
బుద్ధి స్థిరంగా ఉన్నప్పుడు ఆనందం, దుఃఖం కలగవు. అప్పుడు ఎవరికీ ఏమి బాధ? నేను ఎప్పుడూ గుణరహితుడిని, నశించనివాడిని.
చతుర్వింశాతిరిక్తోఽస్మి కిం మే దుఃఖం సుఖం చ కిమ్ । ప్రాణస్య క్షుత్పిపాసే ద్వే మనసః శోకమూర్ఛనే
నేను ఇరవై నాలుగు తత్త్వాలకు అతీతుడిని; నాకు బాధ ఏమిటి, సుఖం ఏమిటి? ఆకలి, దాహం ప్రాణానికి; దుఃఖం, మూర్చ మనస్సుకు చెందాయి.
జరామృత్యూ శరీరస్య షడూర్మిరహితః శివః । శోకమోహౌ శరీరస్య గణౌ కిం మేఽత్ర చిన్తనే
వృద్ధాప్యం, మరణం శరీరానికే. నేను ఆరు తరంగాల నుండి విముక్తుడైన శివుడిని. దుఃఖం, మోహం శరీర లక్షణాలు; వాటితో నాకు సంబంధం లేదు.
శరీరం నాహమథవా తత్సమ్బన్ధీ న చాప్యహమ్ । సప్తైకషోడశాదిభ్యో విభిన్నోఽహం సదా సుఖీ
నేను శరీరం కాను, దానికి సంబంధించినవాడిని కూడా కాను. ఏడు, ఒకటి, పదహారు మొదలైన తత్త్వాలన్నింటికీ భిన్నుడిని, ఎప్పుడూ ఆనందంగా ఉంటాను.
ప్రకృతిర్వికృతిర్నాహం కిం మే దుఃఖం సదా పునః । ఇతి మత్వా సురేశ త్వం మనసా భవ నిర్మమః
నేను ప్రకృతి కాని, దాని మార్పులు కాని కాను; నాకు ఎప్పటికీ బాధ ఏముంటుంది? ఇలా ఆలోచిస్తూ, దేవేంద్రా, మనసులో మమకారం లేకుండా ఉండు.
ఉపాయః ప్రథమోఽయం తే దుఃఖనాశే శతక్రతో । మమతా పరమం దుఃఖం నిర్మమత్వం పరం సుఖమ్
ఇది నీకు దుఃఖాన్ని పోగొట్టే మొదటి మార్గం, ఇంద్రా. మమకారం గొప్ప బాధ; మమకారం లేకపోవడం పరమ సుఖం.
సన్తోషాదపరం నాస్తి సుఖస్థానం శచీపతే । అథవా యది న జ్ఞానం మమత్వనాశనే కిల
సంతృప్తికన్నా మిగతా సుఖస్థానం లేదు, శచీపతీ. లేదా, మమకారాన్ని పోగొట్టే జ్ఞానం లేకపోతే,
తతో వివేకః కర్తవ్యో భవితవ్యే సురాధిప । ప్రారబ్ధకర్మణాం నాశో నాభోగాల్లక్ష్యతే కిల
అప్పుడు జరగబోయేదానిపై వివేకం కలిగి ఉండాలి, దేవేంద్రా. ఆరంభమైన కర్మలు అనుభవంతో నశించవు.
యద్భావి తద్భవత్యేవ కా చిన్తా సుఖదుఃఖయోః । సురైః సర్వైః సహాయైర్వా బుద్ధ్యా వా తవ సత్తమ
ఏది జరగాల్సిదో అది జరుగుతుంది; సుఖం, దుఃఖం గురించి ఎందుకు ఆందోళన? దేవతలంతా తోడుగా ఉన్నా, లేక నీ బుద్ధితో అయినా, మహానుభావా.