ఉద్యమః కిల కర్తవ్యో యథాబుద్ధి యథాబలమ్ । దైవాధీనో భవేన్నూనం జయో వాథ పరాజయః
మన బుద్ధికి, బలానికి తగినట్లు ప్రయత్నం చేయాలి. విజయమా, ఓటమియో మాత్రం ఖచ్చితంగా దైవాధీనమే.
సన్ధియోగో న చాత్రాస్తి ఖలే సన్ధిర్నిరర్థకః । సర్వథా సాధుభిః కార్యం విచార్య చ పునః పునః
ఇక్కడ చెడ్డవాళ్లతో ఒప్పందం చేయడం వృథా. ఏ పని అయినా మళ్ళీ మళ్ళీ ఆలోచించి, మంచి వారు జాగ్రత్తగా చేయాలి.
యానమప్యధునా నైవ కర్తవ్యం సహసా పునః । ప్రేక్షకాః ప్రేషణీయాశ్చ శీఘ్రగాః సుప్రవేశకాః
ఇప్పుడు తొందరపడి సైన్యంతో బయలుదేరకూడదు. బాగా తెలిసిన, త్వరగా వెళ్లగలిగే గూఢచారులను పంపాలి.
ఇఙ్గితజ్ఞాశ్చ నిఃసఙ్గా నిఃస్పృహాః సత్యవాదినః । సేనాభియోగం ప్రస్థానం బలసంఖ్యాం యథార్థతః
వారు సంకేతాలు గుర్తించగలవారు, పక్షపాతం లేకపోవాలి, ఆశలు లేకుండా, నిజాయితీగా ఉండాలి. శత్రువుల సైన్యపు సిద్ధత, కదలికలు, నిజమైన బలం తెలుసుకోవాలి.
వీరాణాం చ పరిజ్ఞానం కృత్వాయాన్తు త్వరాన్వితాః । జ్ఞాత్వా దైత్యపతేస్తస్య సైన్యస్య చ బలాబలమ్
యుద్ధవీరుల ధైర్యాన్ని, దైత్యాధిపతి మరియు అతని సైన్యంలోని బలాబలాలను తెలుసుకుని, వారు త్వరగా తిరిగి రావాలి.
కరిష్యామి తతస్తూర్ణం యానం వా దుర్గసంగ్రహమ్ । విచార్య ఖలు కర్తవ్యం కార్యం బుద్ధిమతా సదా । సహసా విహితం కార్యం దుఃఖదం సర్వథా భవేత్
అవి తెలుసుకున్న తర్వాత, వెంటనే యుద్ధానికి బయలుదేరుతానో, కోటలను బలపరిచితానో చూస్తాను. జ్ఞానులు ఎప్పుడూ ఆలోచించి మాత్రమే పని చేయాలి. తొందరగా చేసిన పని ఎప్పుడూ బాధనే ఇస్తుంది.
తస్మాద్విమృశ్య కర్తవ్యం సుఖదం సర్వథా బుధైః । నాత్ర భేదవిధిర్న్యాయ్యో దానవేషు చ సర్వథా
కాబట్టి, జ్ఞానులు ఎప్పుడూ సంతోషాన్ని కలిగించే విధంగా ఆలోచించి పని చేయాలి. ఇక్కడ దానవుల్లో చిచ్చు పెట్టడం ఏ విధంగా చూసినా తగదు.
ఏకచిత్తేషు కార్యేఽస్మింస్తస్మాచ్చారా వ్రజన్తు వై । జ్ఞాత్వా బలాబలం తేషాం పశ్చాన్నీతిర్విచార్య చ
ఇక్కడ వాళ్లు ఒక్క ఉద్దేశంతో ఉన్నారు కాబట్టి, గూఢచారులను పంపాలి. వాళ్ల బలాబలాలను తెలుసుకున్న తర్వాత, తగిన విధంగా వ్యూహాన్ని ఆలోచించాలి.
విధేయా విధివత్తజ్జ్ఞైస్తేషు కార్యపరేషు చ । అన్యథా విహితం కార్యం విపరీతఫలప్రదమ్
కావలసిన పనులు, వాటి విధానాన్ని బాగా తెలిసినవారు, ధర్మబద్ధంగా, నిబంధనల ప్రకారం చేయాలి. లేకపోతే, తప్పుగా చేసిన పనికి వ్యతిరేక ఫలితం వస్తుంది.
సర్వథా తద్భవేన్నూనమజ్ఞాతమౌషధం యథా । వ్యాస ఉవాచ ఇతి సఞ్చిన్త్య తైః సర్వైః ప్రణిధిం కార్యవేదినమ్
ఎలా చేసినా అదే జరుగుతుందని, తెలియని మందు వాడినట్లే అని నిశ్చయంగా తెలుసుకోవాలి. వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: ఇలా ఆలోచించి, అందరూ కలిసి ఆ విషయాన్ని బాగా తెలిసినవారిని విచారణకు పంపించారు.
ప్రేషయామాస దేవేన్ద్రః పరిజ్ఞానాయ పార్థివ । దూతస్తు త్వరితో గత్వా సమాగమ్య సురాధిపమ్
అప్పుడు ఇంద్రుడు, ఆ రాజుని గురించి నిజాన్ని తెలుసుకోవడానికి ఒక దూతను పంపించాడు. ఆ దూత వేగంగా వెళ్లి, దేవతాధిపతిని కలిసాడు.
నివేదయామాస తదా సర్వసైన్యబలాబలమ్ । జ్ఞాత్వా తద్బలముద్యోగం తురాషాడతివిస్మితః
ఆ సమయంలో, ఆ దూత మొత్తం సైన్యానికి ఉన్న బలాబలాలను నివేదించాడు. వారి బలం, సిద్ధతలను తెలుసుకుని తురాషాడుడు ఎంతో ఆశ్చర్యపోయాడు.
దేవానచోదయత్తూర్ణం సమాహూయ పురోహితమ్ । మన్త్రం మన్త్రవిదాం శ్రేష్ఠం చకార త్రిదశేశ్వరః
అతడు వెంటనే దేవతలను పిలిపించి, పురోహితుడిని పిలిపించాడు. మంత్రజ్ఞులందరిలో శ్రేష్ఠుడైన దేవతాధిపతి ఉత్తమమైన మంత్రాన్ని నిర్వహించాడు.
ఉవాచాఙ్గిరసశ్రేష్ఠం సమాసీనం వరాసనే । ఇన్ద్ర ఉవాచ భో భో దేవగురో విద్వన్కిం కర్తవ్యం వదస్వ నః
అతడు అంగిరసులలో శ్రేష్ఠుడైనవారిని, మంచి ఆసనంపై కూర్చున్నవారిని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు. ఇంద్రుడు ఇలా అన్నాడు: ఓ దేవతల గురువూ, జ్ఞానవంతుడా, మేము ఏం చేయాలో చెప్పు.
సర్వజ్ఞోఽసి సముత్పన్నే కార్యే త్వం గతిరద్య నః । దానవో మహిషో నామ మహావీర్యో మదాన్వితః
నీవు అన్నీ తెలిసినవాడవు. ఈ పరిస్థితిలో నీవే మాకు ఆశ్రయం. మహా బలంతో, మదంతో ఉన్న మహిష అనే దానవుడు,
యోద్ధుకామః సమాయాతి బహుభిర్దానవైర్వృతః । తత్ర ప్రతిక్రియా కార్యా త్వయా మన్త్రవిదాధునా
పోరాడాలని ఆశించి, అనేక దానవులతో కలిసి వస్తున్నాడు. అందుకే, నీవు మంత్రాల్లో నిపుణుడవుగా, ఇప్పుడు ప్రత్యుత్తరం చేయాలి.
తేషాం శుక్రస్తథా త్వం మే విఘ్నహర్తా సుసంయతః । వ్యాస ఉవాచ తచ్ఛ్రుత్వా వచనం ప్రాహ తురాసాహం బృహస్పతిః
వారి మధ్య శుక్రుడు వారికి విఘ్నాలను తొలగించేవాడు, నీవు, ఆత్మనిగ్రహంతో ఉన్నవాడవు, మాకు విఘ్నహర్తవు. వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: ఆ మాటలు విని, బృహస్పతి తురాసాహునితో మాట్లాడాడు.
విచిన్త్య మనసా కామం కార్యసాధనతత్పరః । గురురువాచ స్వస్థో భవ సురేన్ద్ర త్వం ధైర్యమాలమ్బ్య మారిష
మనసులో బాగా ఆలోచించి, పనిని పూర్తిచేయడంలో మనసు పెట్టి, గురువు ఇలా అన్నాడు: ఓ దేవేంద్రా, నీవు మనసు స్థిరంగా పెట్టు, ధైర్యంగా ఉండు.
వ్యసనే చ సముత్పన్నే న త్యాజ్యం ధైర్యమాశు వై । జయాజయౌ సురాధ్యక్ష దైవాధీనౌ సదైవ హి
ఏదైనా కష్టసమయం వచ్చినా, ధైర్యాన్ని త్వరగా వదిలిపెట్టకూడదు. విజయమో, పరాజయమో దేవతల అధిపతీ, ఎప్పుడూ విధిపై ఆధారపడి ఉంటాయి.
స్థాతవ్యం ధైర్యమాలమ్బ్య తస్మాద్ బుద్ధిమతా సదా । భవితవ్యం భవత్యేవ జానన్నేవ శతక్రతో
అందుకే, జ్ఞానులు ఎప్పుడూ ధైర్యాన్ని ఆశ్రయించి నిలబడాలి. ఏది జరగాల్సినదో అది తప్పక జరుగుతుంది, శతక్రతువా, ఇది తెలుసుకో.
ఉద్యమః సర్వథా కార్యో యథాపౌరుషమాత్మనః । మునయోఽపి హి ముక్త్యర్థముద్యమైకరతాః సదా
ప్రతి ఒక్కరూ తమ శక్తికి తగినట్టు ప్రయత్నం తప్పక చేయాలి. మునులు కూడా మోక్షాన్ని కోరుతూ ఎప్పుడూ ప్రయత్నంలో నిమగ్నంగా ఉంటారు.
దైవాధీనం చ జానన్తో యోగధ్యానపరాయణాః । తస్మాత్సదైవ కర్తవ్యో వ్యవహారోదితోద్యమః
ఫలితం విధిపైనే ఆధారపడి ఉందని తెలిసినా, వారు యోగం, ధ్యానంలో నిమగ్నంగా ఉంటారు. అందుకే, ఎప్పుడూ కార్యాచరణ, ప్రయత్నం తప్పక చేయాలి.
సుఖం భవతు వా మా వా దైవే కా పరిదేవనా । వినా పురుషకారేణ కదాచిత్సిద్ధిమాప్నుయాత్
సుఖం వచ్చినా, రాకపోయినా, విధిని గురించి బాధపడటం వల్ల ప్రయోజనం లేదు. వ్యక్తిగత ప్రయత్నం లేకుండా ఎప్పుడూ విజయాన్ని పొందడం చాలా అరుదు.
అన్ధవత్పఙ్గువత్కామం న తథా ముదమావహేత్ । కృతే పురుషకారేఽపి యది సిద్ధిర్న జాయతే
అంధుడిలా, లెంగుడు వాడిలా, అలా ఆనందపడకూడదు. ప్రయత్నం చేసినా, విజయం రాకపోతే,
న తత్ర దూషణం తస్య దైవాధీనే శరీరిణి । కార్యసిద్ధిర్న సైన్యేఽస్తి న మన్త్రే న చ మన్త్రణే
దీనిలో అతనికి తప్పు లేదు, ఎందుకంటే శరీరధారులందరూ విధికి లోబడే ఉంటారు. కార్యసిద్ధి సైన్యంలోనో, మంత్రంలోనో, ఆలోచనలోనో ఉండదు.
న రథే నాయుధే నూనం దైవాధీనా సురాధిప । బలవాఞ్క్లేశమాప్నోతి నిర్బలః సుఖమశ్నుతే
రథంలోనో, ఆయుధంలోనో కాదు, దేవతాధిపతీ, అది విధిపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది. బలవంతుడు కష్టాలు పడతాడు, బలహీనుడు సుఖంగా ఉంటాడు.
బుద్ధిమాన్క్షుధితః శేతే నిర్బుద్ధిర్భోగవాన్భవేత్ । కాతరో జయమాప్నోతి శూరో యాతి పరాజయమ్
తెలివైనవాడు ఆకలితో పడుకుంటాడు; తెలివిలేనివాడు సుఖాలను ఆస్వాదిస్తాడు. భయపడే వాడే విజయాన్ని పొందుతాడు; ధైర్యవంతుడు ఓటమిని పొందుతాడు.
దైవాధీనే తు సంసారే కామం కా పరిదేవనా । ఉద్యమే యోజయేన్నూనం భవితవ్యం సురాధిప
ఈ లోకంలో దైవాధీనంగా జరిగేవాటికి ఏడ్చి ప్రయోజనం లేదు. అయినా ప్రయత్నం తప్పక చేయాలి, దేవేంద్రా; జరగాల్సింది జరుగుతుంది.
దుఃఖదే సుఖదే వాపి తత్ర తౌ న విచిన్తయేత్ । దుఃఖే దుఃఖాధికాన్పశ్యేత్సుఖే పశ్యేత్సుఖాధికమ్
ఏది బాధనిచ్చినా, సుఖాన్నిచ్చినా వాటి గురించి ఎక్కువగా ఆలోచించకూడదు. బాధలో ఉన్నప్పుడు, ఇంకా ఎక్కువ బాధపడుతున్నవారిని చూడాలి; సుఖంలో ఉన్నప్పుడు, ఇంకా ఎక్కువ సుఖపడుతున్నవారిని చూడాలి.
ఆత్మానం హర్షశోకాభ్యాం శత్రుభ్యామివ నార్పయేత్ । ధైర్యమేవావగన్తవ్యం హర్షశోకోద్భవే బుధైః
మనసు ఆనందం లేదా దుఃఖానికి లోనవ్వకూడదు, శత్రువుల్లా వాటికి లొంగకూడదు. జ్ఞానులు ఆనందం, దుఃఖం వచ్చినప్పుడు ధైర్యాన్ని మాత్రమే గుర్తించాలి.