భగవతీమాహాత్మ్యే దైత్యసైన్యోద్యోగః వ్యాస ఉవాచ ఏవం స మహిషో నామ దానవో వరదర్పితః । ప్రాప్య రాజ్యం జగత్సర్వం వశే చక్రే మహాబలః
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: వరప్రభావంతో మహిషుడు అనే దానవుడు రాజ్యం పొంది, తన మహాబలంతో మొత్తం లోకాన్ని తన ఆధీనంలోకి తీసుకున్నాడు.
పృథివీం పాలయామాస సాగరాన్తాం భుజార్జితామ్ । ఏకచ్ఛత్రాం నిరాతఙ్కాం వైరివర్గవివర్జితామ్
సముద్రాలు సరిహద్దుగా ఉన్న భూమిని, తన బాహుబలంతో గెలుచుకొని, ఏకఛత్రంగా, శత్రువులెవరూ లేని విధంగా, భయమేమీ లేకుండా పాలించాడు.
సేనానీశ్చిక్షురస్తస్య మహావీర్యో మదోత్కటః । ధనాధ్యక్షస్తథా తామ్రః సేనాయుతసమావృతః
అతని సైన్యాధ్యక్షుడు చిక్షురుడు, మహాపరాక్రమవంతుడు, గర్వంతో నిండినవాడు. అలాగే తామ్రుడు ధనాధికారి, అనేక సైన్యాలతో చుట్టుముట్టబడ్డవాడు.
అసిలోమా తథోదర్కో బిడాలాఖ్యశ్చ బాష్కలః । త్రినేత్రోఽథ తథా కాలబన్ధకో బలదర్పితః
అసిలోమా, ఉదార్కుడు, బిడాల అనే బాష్కలుడు, త్రినేత్రుడు, కాలబంధకుడు — వీరందరూ తమ బలంతో గర్వపడేవారు.
ఏతే సైన్యయుతాః సర్వే దానవా మేదినీం తదా । ఆవృత్య సంస్థితాః కామమృద్ధాం సాగరమేఖలామ్
ఈ దానవులందరూ తమ తమ సైన్యాలతో భూమిని, సంపదతో నిండిన, సముద్రాలతో చుట్టబడ్డ భూమిని, తమ ఇష్టానుసారం ఆక్రమించారు.
కరదాశ్చ కృతాః సర్వే భూమిపాలాః పురాతనాః । నిహతా యే బలోదగ్రాః క్షాత్రధర్మవ్యవస్థితాః
అందులోని పాతకాలపు భూపాలులందరినీ కరదారులుగా చేసాడు. బలవంతులు, క్షత్రియ ధర్మాన్ని పాటించే వారు యుద్ధంలో చనిపోయారు.
బ్రాహ్మణా వశగా జాతా యజ్ఞభాగసమర్పకాః । మహిషస్య మహారాజ నిఖిలే క్షితిమణ్డలే
మహారాజా! మహిషుని రాజ్యంలో, మొత్తం భూమిపై బ్రాహ్మణులు అతని వశమైనవారై, యజ్ఞాల్లో భాగాన్ని సమర్పించేవారు.
ఏకాతపత్రం తద్రాజ్యం కృత్వా స మహిషాసురః । స్వర్గం జేతుం మనశ్చక్రే వరదానేన గర్వితః
మహిషాసురుడు తన రాజ్యాన్ని ఏకఛత్రంగా చేసి, వరప్రభావంతో గర్వించి, స్వర్గాన్ని జయించాలనే సంకల్పం చేసాడు.
ప్రణిధిం ప్రేషయామాస హయారిస్తు శచీపతిమ్ । స సన్దేశహరం శీఘ్రమాహూయోవాచ దైత్యరాట్
అప్పుడు హయారుడు శచీపతికి ఒక గూఢచారిని పంపాడు. దైత్యరాజు సందేశాన్ని తీసుకెళ్లే వానిని వెంటనే పిలిపించి ఇలా చెప్పాడు.
గచ్ఛ వీర మహాబాహో దూతత్వం కురు మేఽనఘ । బ్రూహి శక్రం దివం గత్వా నిఃశఙ్కః సురసన్నిధౌ
వీరుడా! మహాబాహువంతుడా! నీవు నా దూతగా వెళ్లి, భయపడకుండా, దేవతల సమక్షంలో స్వర్గానికి వెళ్లి శక్రునికి చెప్పు.
ముఞ్చ స్వర్గం సహస్రాక్ష యథేష్టం గచ్ఛ మా చిరమ్ । సేవాం వా కురు దేవేశ మహిషస్య మహాత్మనః
వెయ్యికళ్ళవాడా! స్వర్గాన్ని వదిలిపెట్టి, నీవు ఇష్టమైన చోటికి ఆలస్యం చేయకుండా వెళ్లిపో, లేదా మహాత్ముడైన మహిషునికి సేవచేయి.
స త్వాం సంరక్షయేన్నూనం రాజా శరణమాగతమ్ । తస్మాత్త్వం శరణం యాహి మహిషస్య శచీపతే
రాజా! నీవు ఆశ్రయం కోరితే, అతడు తప్పకుండా నిన్ను రక్షిస్తాడు. అందువల్ల శచీపతీ! నీవు మహిషుని ఆశ్రయించు.
నోచేద్వజ్రం గహాణాశు యుద్ధాయ బలసూదన । పూర్వైర్జితోఽసి చాస్మాకం జానామి తవ పౌరుషమ్
లేకపోతే, బలసూదనుడా! వెంటనే వజ్రాయుధాన్ని తీసుకుని యుద్ధానికి సిద్ధమవు. మేము మునుపు నిన్ను ఓడించాం, నీ శక్తి నాకు తెలుసు.
అహల్యాజార విజ్ఞాతం బలం తే సురసఙ్ఘప । యుధ్యస్వ వ్రజ వా కామం యత్ర తే రమతే మనః
దేవతల నాయకుడా! అహల్యా సంఘటనలో నీ బలాన్ని అందరూ తెలుసుకున్నారు. యుద్ధం చేయి లేదా నీ మనసుకు నచ్చిన చోటికి వెళ్లిపో.
వ్యాస ఉవాచ తచ్ఛుత్వా వచనం తస్య శక్రః క్రోధసమన్వితః । ఉవాచ తం నృపశ్రేష్ఠ స్మితపూర్వం వచస్తదా
వ్యాసుడు ఇలా చెప్పాడు — ఆ మాటలు విన్న ఇంద్రుడు కోపంతో నిండిపోయి, ఓ రాజులలో శ్రేష్ఠుడా, మొదట చిరునవ్వుతో అతనితో ఇలా అన్నాడు.
న జానేఽహం సుమన్దాత్మన్ యతస్త్వం మదదర్పితః । చికిత్సాం సంకరిష్యామి రోగస్యాస్య ప్రభోస్తవ
నీ మనసు ఎంత మత్తుగా ఉందో నాకు అర్థం కావడం లేదు. నన్ను చూసి నీ యజమానుడికి వచ్చిన ఈ వ్యాధికి నేను చికిత్సను ఏర్పాటుచేస్తాను.
అతః పరం కరిష్యామి మూలస్యాస్య నిమూలనమ్ । గచ్ఛ దూత తథా బ్రూహి తస్యాగ్రే మమ భాషితమ్
ఇది జరిగిన తర్వాత, ఈ సమస్యను పూర్తిగా మూలంతో పెక్కు తీయగలను. దూతా! నువ్వు వెళ్లి, నా మాటలు అతని ముందుగా చెప్పు.
శిష్టైర్దూతా న హన్తవ్యాస్తస్మాత్త్వాం విసృజామ్యహమ్ । యుద్ధేచ్ఛా చేత్సమాగచ్ఛ త్వరితో మహిషీసుత
ధర్మబద్ధంగా పంపిన దూతలను చంపకూడదు. అందుకే నిన్ను విడిచిపెడుతున్నాను. నీ యజమానుడికి యుద్ధం కావాలంటే, మహిషాసురుడా, త్వరగా వచ్చి ఎదుర్కొనిపో.
హయారే త్వద్బలం జ్ఞాతం తృణాదస్త్వం జడాకృతిః । శృఙ్గయోస్తే కరిష్యామి సుదృఢం చ శరాసనమ్
నీ బలాన్ని నేను గడ్డి కన్నా తక్కువగా భావించాను, నీ రూపం కూడా మూర్ఖుడిలా ఉంది. నీ కొమ్ములతో నేను బలమైన విల్లు తయారుచేస్తాను.
దర్పః శృఙ్గబలాత్తేఽస్తి విదితం కారణం మయా । విషాణే తే పరిచ్ఛిద్య సంహరిష్యామి తద్ బలమ్
నీ గర్వం నీ కొమ్ముల బలంతోనే వచ్చిందని నాకు తెలుసు. ఆ కొమ్ములను కోసి, నీ బలాన్ని నేను పోగొట్టేస్తాను.
యద్ బలేనాతిపూర్ణస్త్వం జాతోఽసి బలదర్పితః । కుశలస్త్వం తదాఘాతే న యుద్ధే మహిషాధమ
ఆ బలం వల్లే నీవు అధికంగా గర్వంగా మారావు. నీవు దెబ్బతీయడంలోనే నిపుణుడు, యుద్ధంలో కాదు, ఓ మహిషాసురుడా.
వ్యాస ఉవాచ ఇత్యుక్తోఽసౌ సురేన్ద్రేణ స దూతస్త్వరితో గతః । జగామ మహిషం మత్తం ప్రణమ్య ప్రత్యువాచ హ
వ్యాసుడు ఇలా చెప్పాడు — దేవేంద్రుడు చెప్పిన మాటలు విని, ఆ దూతుడు వేగంగా వెళ్లి, మత్తులో ఉన్న మహిషాసురుని దగ్గరకు చేరి, నమస్కరించి ఇలా చెప్పాడు.
దూత ఉవాచ రాజన్దేవాధిపః కామం న త్వాం విగణయత్యసౌ । మన్యతే స్వబలం పూర్ణం దేవసైన్యసమావృతః
దూతుడు ఇలా అన్నాడు — రాజా! దేవతల అధిపతి నిన్ను ఏమాత్రం పట్టించుకోడు. దేవతల సైన్యంతో చుట్టుముట్టబడి, తన బలమే చాలునని భావిస్తున్నాడు.
యదుక్తం తేన మూర్ఖేణ కథమన్యద్ బ్రవీమ్యహమ్ । ప్రియం సత్యం చ వక్తవ్యం భృత్యేన పురతః ప్రభోః
ఆ మూర్ఖుడు చెప్పిన మాటలను వేరుగా ఎలా చెప్పగలను? యజమాని ముందు భృత్యుడు మధురంగా, నిజంగా ఉండే మాటలే చెప్పాలి.
ప్రియం సత్యం చ వక్తవ్యం ప్రభోరగ్రే శుభేచ్ఛునా । ఇతి నీతిర్మహారాజ జాగర్తి శుభకారిణీ
యజమాని ముందు మధురంగా, నిజంగా ఉండే మాటలు చెప్పాలి, మంచి కోరేవాడు. ఇదే ధర్మబద్ధమైన నడవడి, మహారాజా, శుభాన్ని కలిగించేది.
కేవలం చేత్ప్రియం బ్రూయాన్న తే కార్యం భవిష్యతి । పరుషం చ న వక్తవ్యం కదాచిచ్ఛుభమిచ్ఛతా ॥ ౨౬ యథా రిపుముఖాద్వాచః ప్రసరన్తి విషోపమాః । తథా భృత్యముఖాన్నాథ నిఃసరన్తి కథం గిరః
కేవలం మధురంగా మాత్రమే మాట్లాడితే నీ పని జరగదు. శుభం కోరేవాడు ఎప్పుడూ కఠినంగా మాట్లాడకూడదు. శత్రువుల నోట poison లాంటి మాటలు వస్తాయి, ప్రభూ, అలాగే భృత్యుల నోట మాటలు ఎలా రావాలో చెప్పు.
యాదృశానీహ వాక్యాని తేనోక్తాని మహీపతే । తాదృశాని న మే జిహ్వా వక్తుమర్హతి కర్హిచిత్
ఓ రాజా! అతను చెప్పిన మాటలు ఎలా ఉన్నాయో, అలాంటి మాటలు నా నాలుక ఎప్పుడూ పలకకూడదు.
వ్యాస ఉవాచ తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తస్య హేతుగర్భం తృణాశనః । భృశం కోపపరీతాత్మా బభూవ మహిషాసురః
వ్యాసుడు ఇలా చెప్పాడు — ఆ కారణంతో నిండిన మాటలు విని, గడ్డి తినే మహిషాసురుడు బాగా కోపంతో నిండిపోయాడు.
సమాహూయాబ్రవీద్దైత్యాన్క్రోధసంరక్తలోచనః । లాఙ్గూలం పృష్ఠదేశే చ కృత్వా మూత్రం పరిత్యజన్
కోపంతో కళ్లలో ఎర్రదనం మెరుస్తూ, దైత్యులను పిలిపించి, తోకను పైకి ఎత్తి, వెనక భాగంలో మూత్రం విడిచాడు.
భో భో దైత్యాః సురేన్ద్రోఽసౌ యుద్ధకామోఽస్తి సర్వథా । బలోద్యోగం కురుధ్వం వై జేతవ్యోఽసౌ సురాధమః
ఓ దైత్యులారా! ఆ ఇంద్రుడు యుద్ధం చేయాలని బలంగా కోరుతున్నాడు. అందరూ బలంగా సిద్ధమవ్వండి. ఆ దేవతల అధిపతిని తప్పక ఓడించాలి.