శోకే శోకాభియోగశ్చ హర్షే హర్షసమున్నతిః । దైన్యం నానాపవాదాశ్చ స్త్రీషు కామోపసేవనమ్
దుఃఖ సమయంలో దుఃఖాన్ని అనుభవించాడు, ఆనంద సమయంలో ఆనందాన్ని వ్యక్తపరిచాడు, వినయంగా ఉండేవాడు, ఎన్నో అపవాదాలు ఎదుర్కొన్నాడు, స్త్రీలతో కామాన్ని అనుభవించాడు.
కామః క్రోధస్తథా లోభః కాలే కాలే భవన్తి హి । తథా గుణమయే దేహే నిర్గుణత్వం కథం భవేత్
కోరిక, కోపం, లోభం అన్నీ కాలానుగుణంగా కలుగుతాయి. గుణాలతో కూడిన శరీరంలో గుణరహితత్వం ఎలా సాధ్యమవుతుంది?
సౌబలీశాపజాద్దోషాత్తథా బ్రాహ్మణశాపజాత్ । నిధనం యాదవానాం తు కృష్ణదేహస్య మోచనమ్
సౌబలుడి శాపం వల్ల, అలాగే ఒక బ్రాహ్మణుని శాపం వల్ల, యాదవుల నాశనం జరిగింది, కృష్ణుని శరీరం విడిచిపెట్టబడింది.
హరణం లుణ్ఠనం తద్వత్తత్పత్నీనాం నరాధిప । అర్జునస్యాస్త్రమోక్షే చ క్లీబత్వం తస్కరేషు చ
అదే విధంగా, రాజులు అతని భార్యలను అపహరించడం, దోచుకోవడం, అర్జునుడు ఆయుధాలు వదిలేటప్పుడు బలహీనత చూపడం, దొంగలు చేసిన పనులు జరిగాయి.
అజ్ఞత్వం హరణే గేహాత్తత్ప్రద్యుమ్నానిరుద్ధయోః । ఏవం మానుషదేహేఽస్మిన్మానుషం ఖలు చేష్టితమ్
ప్రద్యుమ్నుడు, అనిరుద్ధుడు అపహరించబడినప్పుడు తెలియని స్థితి ఏర్పడింది. ఇలా మానవ శరీరంలో నిజంగా మానవుల్లా ప్రవర్తన జరిగింది.
విష్ణోరంశావతారేఽస్మిన్నారాయణమునేస్తథా । అంశజే వాసుదేవేఽత్ర కిం చిత్రం శివసేవనే
ఈ విష్ణువు యొక్క అంసావతారంలో, నారాయణముని యొక్క భాగంలో, వాసుదేవుడు శివుని ఆరాధించడం有什么 ఆశ్చర్యం?
స హి సర్వేశ్వరో దేవో విష్ణోరపి చ కారణమ్ । సుషుప్తస్థాననాథః స విష్ణునా చ ప్రపూజితః
ఆయనే సమస్త దేవతలకు అధిపతి, విష్ణువుకూడా కారణం, సుషుప్తి స్థితికి అధిపతి, విష్ణువు కూడా ఆయనను ఆరాధిస్తాడు.
తదంశభూతాః కృష్ణాద్యాస్తైః కథం న స పూజ్యతే । అకారో భగవాన్బ్రహ్మాప్యుకారః స్యాద్ధరిః స్వయమ్
కృష్ణుడు వంటి వారు ఆయన అంసాలు కాబట్టి, వారు ఆయనను ఆరాధించకపోవడం ఎలా సాధ్యం? 'అ' అనే అక్షరం బ్రహ్మదేవుడు, 'ఉ' హరిదేవుడు.
మకారో భగవాన్ రుద్రోఽప్యర్ధమాత్రా మహేశ్వరీ । ఉత్తరోత్తరభావేనాప్యుత్తమత్వం స్మృతం బుధైః
'మ' అనే అక్షరం రుద్రుడు, అరడమాత్రా మహేశ్వరి. ఇలా క్రమంగా చూస్తే, ఉత్తమత్వాన్ని జ్ఞానులు గుర్తించారు.
అతః సర్వేషు శాస్త్రేషు దేవీ సర్వోత్తమా స్మృతా । అర్ధమాత్రాస్థితా నిత్యా యానుచ్చార్యా విశేషతః
అందుకే అన్ని శాస్త్రాలలో దేవిని అత్యుత్తమురాలిగా పేర్కొన్నారు. అరడమాత్రలో నిలిచి, నిత్యంగా ఉండే, ముఖ్యంగా ఉచ్చరించని రూపంలో ఉన్నదని చెప్పారు.
విష్ణోరప్యథికో రుద్రో విష్ణుస్తు బ్రహ్మణోఽధికః । తస్మాన్న సంశయః కార్యః కృష్ణేన శివపూజనే
విష్ణువుకంటే రుద్రుడు గొప్పవాడు, బ్రహ్మకంటే విష్ణువు గొప్పవాడు. కాబట్టి కృష్ణుడు శివుని ఆరాధించడంలో ఎలాంటి సందేహం అవసరం లేదు.
ఇచ్ఛయా బ్రహ్మణో వక్త్రాద్వరదానార్థముద్బభౌ । మూలరుద్రస్యాంశభూతో రుద్రనామా ద్వితీయకః
బ్రహ్మదేవుని ఇష్టానుసారం, వరాలిచ్చేందుకు, ఆయన నోటి నుండి మూలరుద్రుని భాగంగా రెండవ రుద్రుడు పుట్టాడు.
సోఽపి పూజ్యోఽస్తి సర్వేషాం మూలరుద్రస్య కా కథా । దేవీతత్త్వస్య సాన్నిధ్యాదుత్తమత్వం స్మృతం శివే
ఆయనను అందరూ ఆరాధించాలి. మరి మూలరుద్రుని గురించి చెప్పాల్సిన అవసరమే లేదు. దేవీ తత్వం సమీపంలో ఉండడం వల్ల శివునికి అత్యుత్తమ స్థానం లభించింది.
అవతారా హరేరేవం ప్రభవన్తి యుగే యుగే । యోగమాయాప్రభావేణ నాత్ర కార్యా విచారణా
ఇలా హరిదేవుని అవతారాలు ప్రతి యుగంలో యోగమాయా ప్రభావంతో కలుగుతాయి. దీనిలో ఇంకేమీ విచారించాల్సిన అవసరం లేదు.
యా నేత్రపక్ష్మపరిసఞ్చలనేన సమ్య- గ్విశ్వం సృజత్యవతి హన్తి నిగూఢభావా । సైషా కరోతి సతతం ద్రుహిణాచ్యుతేశాన్ నానావతారకలనే పరిభూయమానాన్
తాను కనురెప్పలు కొట్టినంత మాత్రానే ఈ విశ్వాన్ని సృష్టించి, పోషించి, నాశనం చేస్తుంది. ఆమె అసలు స్వరూపం ఎవరికీ తెలియదు. అదే ఆమె బ్రహ్మ, విష్ణు, శివులు ఎన్నో అవతారాలు తీసుకున్నా, వారిని ఎవరూ పట్టించుకోకుండా చేస్తుంది.
సూతీగృహాద్వ్రజనమప్యనయా నియుక్తం సంగోపితశ్చ భవనే పశుపాలరాజ్ఞః । సమ్ప్రాపితశ్చ మధురాం వినియోజితశ్చ శ్రీద్వారకాప్రణయనే నను భీతచిత్తః
ఆమె ఆజ్ఞ వల్లే ప్రసూతిగృహం నుంచి ప్రయాణం జరిగింది. ఆ శిశువు గోపాల రాజు ఇంట్లో రహస్యంగా దాచబడ్డాడు. ఆమె సంకల్పంతోనే అతడు మధురకు తీసుకెళ్లబడి, భయంతో ద్వారకా నగరాన్ని స్థాపించడానికి పంపించబడ్డాడు.
నిర్మాయ షోడశసహస్రశతార్ధకాస్తా నార్యోఽష్టసమ్మతతరాః స్వకలాసముత్థాః । తాసాం విలాసవశగం తు విధాయ కామం దాసీకృతో హి భగవాననయాప్యనన్తః
తానే తన శక్తితో పదహారు వేల ఒక వంద ఒకటి మంది స్త్రీలను సృష్టించాడు. అందులో వారు అందరికంటే మిక్కిలి ఆకర్షణీయులు. వారి లీలలకు లోనై, ఆ అనంతుడు వారి కోరికలకు బానిసగా మారాడు — ఇదంతా ఆమె ప్రభావమే.
ఏకాపి బన్ధనవిధౌ యువతీ సమర్థా పుంసో యథా సుదృఢలోహమయం తు దామ । కిం నామ షోడశసహస్రశతార్ధకాశ్చ తం స్వీకృతం శుకమివాతినిబన్ధయన్తి
ఒక యువతి ఒక్కతే పురుషుడిని గట్టి ఇనుప గొలుసుతో కట్టగలదంటే, ఆ పదహారు వేల ఒక వంద ఒకటి మంది స్త్రీలు అతన్ని తమవాడిగా చేసుకుని, పంజరంలో శుకపక్షిని కట్టిపెట్టినట్టు బంధించడంలో ఏమాత్రం ఆశ్చర్యం ఉంది?
సాత్రాజితీవశగతేన ముదాన్వితేన ప్రాప్తం సురేన్ద్రభవనం హరిణా తదానీమ్ । కృత్వా మృధం మఘవతా విహృతస్తరూణా- మీశః ప్రియాసదనభూషణతాం య ఆప
సత్రాజిత్ వద్ద నుండి స్యామంతక మణిని ఆనందంతో పొందిన హరి, దేవేంద్రుని గృహంలోకి ప్రవేశించాడు. ఇంద్రుడితో యుద్ధం చేసి గెలిచి, అక్కడ యువతులతో సుఖంగా విహరించాడు. ప్రభువు తన ప్రియమైన గృహాలను అలంకరించాడు.
యో భీమజాం హి హృతవాఞ్ఛిశుపాలకాదీ- ఞ్జిత్వా విధిం నిఖిలధర్మకృతో విధిత్సుః । జగ్రాహ తాం నిజబలేన చ ధర్మపత్నీం కోఽసౌ విధిః పరకలత్రహృతౌ విజాతః
భీముని కుమార్తెను, శిశుపాలుడు మొదలైనవారిని జయించి, ధర్మాన్ని స్థాపించాలనే సంకల్పంతో తన బలంతో భార్యగా స్వీకరించాడు. పరాయిబార్యను తీసుకున్నవారిని నియంత్రించడానికి ఏ నియమం పుట్టిందీ చెప్పు.
అహఙ్కారవశః ప్రాణీ కరోతి చ శుభాశుభమ్ । విమూఢో మోహజాలేన తత్కృతేనాతిపాతినా
అహంకారానికి లోనై జీవి మంచి చెడు పనులు చేస్తాడు. మాయాజాలంలో మునిగి, చేసిన వాటి వల్ల పెద్ద తప్పులు చేస్తాడు.
అహఙ్కారాద్ధి సఞ్జాతమిదం స్థావరజఙ్గమమ్ । మూలాద్ధరిహరాదీనాముగ్రాత్ప్రకృతిసమ్భవాత్
ఈ స్థావరజంగమమంతా అహంకారంలో నుండే పుట్టింది. బ్రహ్మ, హరి, హరులు కూడా ప్రకృతి నుండి వచ్చిన అహంకారమే మూలం.
అహఙ్కారపరిత్యక్తో యదా భవతి పద్మజః । తదా విముక్తో భవతి నోచేత్సంసారకర్మకృత్
పద్మజుడు అహంకారాన్ని విడిచినప్పుడు మాత్రమే విముక్తి పొందుతాడు. లేకపోతే జనన మరణాల బంధనంలోనే ఉంటాడు.
తన్ముక్తస్తు విముక్తో హి బద్ధస్తద్వశతాం గతః । న నారీ న ధనం గేహం న పుత్రా న సహోదరాః
ఆ అహంకారాన్ని దాటి పోయినవాడు నిజంగా విముక్తుడు. దానికి లోనైనవాడు బంధించబడుతాడు. స్త్రీలు, ధనం, ఇల్లు, పిల్లలు, సోదరులు — వీటిలో ఏదీ బంధానికి కారణం కాదు.
బన్ధనం ప్రాణినాం రాజన్నహఙ్కారస్తు బన్ధకః । అహం కర్తా మయా చేదం కృతం కార్యం బలీయసా
ఓ రాజా! అహంకారమే జీవులకు బంధనం. అదే బంధించే శక్తి. 'నేనే చేయాలి, నా వల్లే ఇది జరిగింది' అన్న భావన చాలా బలంగా ఉంటుంది.
కరిష్యామి కరోమ్యేవం స్వయం బధ్నాతి ప్రాణభృత్ । కారణేన వినా కార్యం న సమ్భవతి కర్హిచిత్
'ఇది చేయాలి, నేను చేస్తున్నాను' అని భావిస్తూ ప్రాణి తానే తాను బంధించుకుంటుంది. కారణం లేకుండా ఏ పని కూడా జరగదు.
యథా న దృశ్యతే జాతో మృత్పిణ్డేన వినా ఘటః । విష్ణుః పాలయితా విశ్వస్యాహఙ్కారసమన్వితః
మట్టి ముద్ద లేకుండా గడ్డు కనబడదు కదా? అలాగే అహంకారం ఉన్నప్పుడే విష్ణువు ఈ జగత్తును రక్షించే పనిలో ఉంటాడు.
అన్యథా సర్వదా చిన్తామ్బుధౌ మగ్నః కథం భవేత్ । అహఙ్కారవిముక్తస్తు యదా భవతి మానవః
లేకపోతే ఎప్పుడూ ఆందోళనల సముద్రంలో మునిగిపోతాడేంటి? అహంకారాన్ని వదిలినవాడే ఆ బాధల నుంచి బయటపడతాడు.
అవతారప్రవాహేషు కథం మజ్జేచ్ఛుభాశయః । మోహమూలమహఙ్కారః సంసారస్తత్సముద్భవః
శుభ సంకల్పం ఉన్నవాడు అవతారాల ప్రవాహంలో ఎలా మునుగుతాడు? అహంకారమే మాయకు మూలం. ఈ లోకమంతా దానివల్లే పుట్టింది.
అహఙ్కారవిహీనానాం న మోహో న చ సంసృతిః । త్రివిధః పురుషః ప్రోక్తః సాత్త్వికో రాజసస్తథా
అహంకారం లేని వారికి మాయ లేదు, పునర్జన్మ లేదు. మానవులు మూడు రకాలుగా ఉంటారు — సాత్వికులు, రాజసికులు, తామసికులు.