దుర్గో మహానతితరాం నగరీ సుగుప్తా తత్రాపి మేఽస్తి సదనం కిల మధ్యభాగే । అన్తఃపురే చ పిహితం నను సూతిగేహం బాలో హృతః ఖలు తథాపి మమైవ దోషాత్
దుర్గ అనే మహా పట్టణం ఎంతో బలంగా కాపాడబడింది. అందులోనూ నేను మధ్యలో నివాసం కలిగి ఉన్నాను. అంతఃపురంలో సూతిగృహం దాచిపెట్టబడింది. అయినా నా బిడ్డను ఎవరైనా తీసుకెళ్లారు. ఇది నా తప్పే.
నాహం గతః పరపురం న చ యాదవాశ్చ రక్షావతీవ నగరీ కిల వీరవర్యైః । మాయా తవైవ జనని ప్రకటప్రభావా మే బాలకః పరిహృతః కుహకేన కేన
నేను వేరే పట్టణానికి పోలేదు, యాదవులూ పోలేదు. మా నగరాన్ని వీరులు బలంగా కాపాడుతున్నారు. అమ్మా, నీ మాయా శక్తితోనే నా బిడ్డను ఎవరో మాయగాడు తీసుకెళ్లాడు.
నో వేద్మ్యహం జనని తే చరితం సుగుప్తం కో వేద మన్దమతిరల్పవిదేవ దేహీ । క్వాసౌ గతో మమ భటైర్న చ వీక్షితో వా హర్తామ్బికే జవనికా తవ కల్పితేయమ్
అమ్మా, నీ రహస్యమైన లీలలను నేను ఎక్కడ తెలుసుకోగలను? మూర్ఖుడైన నేను ఎలా గ్రహించగలను? నా బిడ్డ ఎక్కడికి పోయాడో ఎవరికీ తెలియదు. నా రక్షకులు చూడలేదు, పట్టుకోలేదు. అంబికే, నీవు వేసిన తెరను ఎవరూ తొలగించలేరు.
చిత్రం న తేఽత్ర పురతో మమ మాతృగర్భో నీతస్త్వయార్ధసమయే కిల మాయయాసౌ । యం రోహిణీ హలధరం సుషువే ప్రసిద్ధం దూరే స్థితా పతిపరా మిథునం వినాపి
ఇదిలో ఆశ్చర్యం లేదు. నా కళ్ల ముందే నీవు మాయతో నా బిడ్డను అర్థకాలంలో గర్భంలో నుంచి తీసుకెళ్లావు. రోహిణి, హలధరుని భార్యగా ప్రసిద్ధురాలు, భర్త దూరంగా ఉన్నా, ఆ బిడ్డను ప్రసవించింది.
సృష్టిం కరోషి జగతామనుపాలనం చ నాశం తథైవ పునరప్యనిశం గుణైస్త్వమ్ । కో వేద తేఽమ్బ చరితం దురితాన్తకారి ప్రాయేణ సర్వమఖిలం విహితం త్వయైతత్
నీవే ఈ లోకాలను సృష్టిస్తావు, పోషిస్తావు, మళ్లీ మళ్లీ నాశనం చేస్తావు. నీ కార్యాలను ఎవరు తెలుసుకోగలరు, పాపాలను తొలగించేవాడివి? ఇది అన్నీ నీవే చేయిస్తున్నావు.
ఉత్పాద్య పుత్రజననప్రభవం ప్రమోదం దత్త్వా పునర్విరహజం కిల దుఃఖభారమ్ । త్వం క్రీడసే సులలితైః ఖలు తైర్విహారై- ర్నో చేత్కథం మమ సుతాప్తిరతిర్వృథా స్యాత్
బిడ్డ పుట్టిన ఆనందాన్ని ఇచ్చి, వెంటనే వేరుపాటు బాధను కూడా నీవే కలిగించావు. ఇలాంటి లీలలతో నీవు ఆడుకుంటావు. లేకపోతే, నా బిడ్డపై ఉన్న ప్రేమ వృథా ఎలా అవుతుంది?
మాతాస్య రోదితి భృశం కురరీవ బాలా దుఃఖం తనోతి మమ సన్నిధిగా సదైవ । కష్టం న వేత్సి లలితేఽప్రమితప్రభావే మాతస్త్వమేవ శరణం భవపీడితానామ్
ఆ బిడ్డ తల్లి చిన్న పక్షిలా బాగా ఏడుస్తోంది. ఆమె బాధ నా ముందే మరింత పెరుగుతోంది. అపారమైన శక్తివంతురాలివి, నీవు ఈ కష్టాన్ని తెలుసుకోరా? అమ్మా, ఈ జన్మబాధపడే వారికి నీవే ఆశ్రయం.
సీమా సుఖస్య సుతజన్మ తదీయనాశో దుఃఖస్య దేవి భవనే విబుధా వదన్తి । తత్కిం కరోమి జనని ప్రథమే ప్రనష్టే పుత్రే మమాద్య హృదయం స్ఫుటతీవ మాతః
ఇంట్లో బిడ్డ పుట్టడం సుఖానికి పరిమితి, అతడిని కోల్పోవడం దుఃఖానికి పరాకాష్ట అని పండితులు అంటారు. అమ్మా, నా మొదటి బిడ్డ పోయిన తర్వాత నేను ఏం చేయాలి? నేడు నా హృదయం పగిలిపోతున్నట్టు ఉంది.
యజ్ఞం కరోమి తవ తుష్టికరం వ్రతం వా దైవం చ పూజనమథాఖిలదుఃఖహా త్వమ్ । మాతః సుతోఽత్ర యది జీవతి దర్శయాశు త్వం వై క్షమా సకలశోకవినాశనాయ
నీకు నచ్చే యజ్ఞం చేయాలా, వ్రతం చేయాలా, దేవతలను పూజించాలా? అయినా, అమ్మా, అన్ని దుఃఖాలను తొలగించగలది నీవే. నా బిడ్డ ఇంకా బ్రతికుంటే, త్వరగా చూపించు. నీవే అన్ని శోకాలను పోగొట్టగలవు.
వ్యాస ఉవాచ ఏవం స్తుతా తదా దేవీ కృష్ణేనాక్లిష్టకర్మణా । ప్రత్యక్షదర్శనా భూత్వా తమువాచ జగద్గురుమ్
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: అలా శ్రీకృష్ణుడు స్తుతించినప్పుడు, దుర్లభమైన కార్యాలు చేసే దేవి ప్రత్యక్షంగా ప్రత్యక్షమై, జగద్గురువుతో మాట్లాడింది.
శ్రీదేవ్యువాచ శోకం మా కురు దేవేశ శాపోఽయం తే పురాతనః । తస్య యోగేన పుత్రస్తే శమ్బరేణ హృతో బలాత్
శ్రీదేవి ఇలా చెప్పింది: దేవతాధిపతీ, శోకం పెట్టుకోకు. ఇది నీకు పాత శాపం. దాని ప్రభావంతో నీ బిడ్డను శంబరుడు బలవంతంగా తీసుకెళ్లాడు.
అతస్తే షోడశే వర్షే హత్వా తం శమ్బరం బలాత్ । ఆగమిష్యతి పుత్రస్తే మత్ప్రసాదాన్న సంశయః
అందువల్ల, పదహారవ ఏట, నా అనుగ్రహంతో నీ బిడ్డ శంబరుణ్ని సంహరించి తిరిగి వస్తాడు. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
వ్యాస ఉవాచ ఇత్యుక్త్వాన్తర్దధే దేవీ చణ్డికా చణ్డవిక్రమా । భగవానపి పుత్రస్య శోకం త్యక్త్వాభవత్సుఖీ
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: అలా చెప్పి, భయంకరమైన శక్తి కలిగిన చండికా అంతర్ధానమైంది. భగవంతుడు తన బిడ్డ గురించి ఉన్న దుఃఖాన్ని వదిలేసి సంతోషంగా ఉన్నాడు.
పరాశక్తేః సర్వజ్ఞత్వకథనమ్ రాజోవాచ సన్దేహో మే మునిశ్రేష్ఠ జాయతే వచనాత్తవ । వైష్ణవాంశే భగవతి దుఃఖోత్పత్తిం విలోక్య చ
రాజు ఇలా అడిగాడు: మునిశ్రేష్ఠా, నీ మాటలు విని, విష్ణువంశంలో దుఃఖం పుట్టినదాన్ని చూసి నాకు సందేహం కలుగుతోంది.
నారాయణాంశసమ్భూతో వాసుదేవః ప్రతాపవాన్ । కథం స సూతికాగారాద్ధృతో బాలో హరేరపి
నారాయణుని అంశంగా జన్మించిన వాసుదేవుడు మహాశక్తివంతుడు. ఆయనే అయినా, ఆ బిడ్డను సూతిగృహం నుంచి ఎలా తీసుకెళ్లగలిగారు?
సుగుప్తనగరే రమ్యే గుప్తేఽథ సూతికాగృహే । ప్రవిశ్య తేన దైత్యేన గృహీతోఽసౌ కథం శిశుః
అంత బలంగా కాపాడబడిన అందమైన పట్టణంలో, దాచిన సూతిగృహంలో, ఆ దైత్యుడు లోపలికి వచ్చి ఆ శిశువును ఎలా పట్టుకున్నాడు?
న జ్ఞాతో వాసుదేవేన చిత్రమేతన్మమాద్భుతమ్ । జాయతే మహదాశ్చర్యం చిత్తే సత్యవతీసుత
వాసుదేవుడు నా ఈ అద్భుతాన్ని తెలుసుకోలేకపోయాడు, సత్యవతీ కుమారా. మనసులో గొప్ప ఆశ్చర్యం కలుగుతుంది.
బ్రూహి తత్కారణం బ్రహ్మన్న జ్ఞాతం కేశవేన యత్ । హరణం తత్రసంస్థేన శిశోర్వా సూతికాగృహాత్
బ్రహ్మన్, కేశవుడు తెలియని ఆ కారణాన్ని నాకు చెప్పు. అక్కడ ఉన్నవాడు ఆ శిశువును సూతికాగృహం నుండి తీసుకెళ్లడాన్ని.
వ్యాస ఉవాచ మాయా బలవతీ రాజన్నరాణాం బుద్ధిమోహినీ । శామ్భవీ విశ్రుతా లోకే కో వా మోహం న గచ్ఛతి
వ్యాసుడు చెప్పాడు: రాజా, మాయ చాలా శక్తివంతమైనది, మనుషుల బుద్ధిని మాయలో పడేస్తుంది. ఈమెను లోకంలో శాంభవీ అని అంటారు. ఎవరు మాయలో పడరు చెప్పు.
మానుషం జన్మ సమ్ప్రాప్య గుణాః సర్వేఽపి మానుషాః । భవన్తి దేహజా కామం న దేవా నాసురాస్తదా
మనుష్య జన్మ పొందినవారికి, శరీరంలో నుండే అన్ని మానవ గుణాలు సహజంగా కలుగుతాయి. ఆ సమయంలో దేవతలు గానీ, రాక్షసులు గానీ ఇవి పొందరు.
క్షుత్తృణ్నిద్రా భయం తన్ద్రా వ్యామోహః శోకసంశయః । హర్షశ్చైవాభిమానశ్చ జరామరణమేవ చ
ఆహారం, దాహం, నిద్ర, భయం, అలసట, మాయ, శోకం, సందేహం, ఆనందం, అహంకారం, మూడాపు, మరణం—
అజ్ఞానం గ్లానిరప్రీతిరీర్ష్యాసూయా మదః శ్రమః । ఏతే దేహభవా భావాః ప్రభవన్తి నరాధిప
అజ్ఞానం, బలహీనత, అసంతృప్తి, అసూయ, ద్వేషం, మదం, శ్రమ— ఇవన్నీ శరీరంతో కలిగే భావాలు, రాజా.
యథా హేమమృగం రామో న బుబోధ పురోగతమ్ । జానక్యా హరణఞ్చైవ జటాయుమరణం తథా
ఎలా రాముడు ముందున్న బంగారు జింకను గుర్తించలేకపోయాడో, అలాగే సీత హరణం, జటాయువు మరణం కూడా తెలుసుకోలేకపోయాడు.
అభిషేకదినే రామో వనవాసం న వేద చ । తథా న జ్ఞాతవాన్ రామః స్వశోకాన్మరణం పితుః
అభిషేక దినాన రాముడు తనకు అరణ్యవాసం వస్తుందని తెలియదు. అలాగే తన దుఃఖంలో తండ్రి మరణాన్ని కూడా గ్రహించలేదు.
అజ్ఞవద్విచచారాసౌ పశ్యమానో వనే వనే । జానకీం న వివేదాథ రావణేన హృతాం బలాత్
అతడు తెలియని వాడిలా అడవి అడవిలో తిరుగుతూ, రావణుడు బలవంతంగా తీసుకెళ్లిన సీతను గుర్తించలేకపోయాడు.
సహాయాన్ వానరాన్కృత్వా హత్వా శక్రసుతం బలాత్ । సాగరే సేతుబన్ధఞ్చ కృత్వోత్తీర్య సరిత్పతిమ్
వానరులను సహాయంగా చేసుకుని, ఇంద్రుని కుమారుడిని సంహరించి, సముద్రంపై వంతెన కట్టి, ఆ నదుల అధిపతిని దాటి వెళ్లాడు.
ప్రేషయామాస సర్వాసు దిక్షు తాన్కపికుఞ్జరాన్ । సంగ్రామం కృతవాన్ఘోరం దుఃఖం ప్రాప రణాజిరే
ఆ వానర సైన్యాన్ని అన్ని దిశల్లో పంపి, ఘోరమైన యుద్ధం చేసి, యుద్ధభూమిలో ఎన్నో కష్టాలు అనుభవించాడు.
బన్ధనం నాగపాశేన ప్రాప రామో మహాబలః । గరుడాన్మోక్షణం పశ్చాదన్వభూద్రఘునన్దనః
మహాబలుడు అయిన రాముడు నాగపాశంతో బంధించబడ్డాడు. తరువాత గరుడుడు వచ్చి అతడిని విముక్తి చేశాడు, రఘునందనుడా.
అహనద్రావణం సంఖ్యే కుమ్భకర్ణం మహాబలమ్ । మేఘనాదం నికుమ్భఞ్చ కుపితో రఘునన్దనః
రఘునందనుడు కోపంతో రావణుడిని యుద్ధంలో సంహరించాడు. అలాగే మహాబలుడు అయిన కుంభకర్ణుడు, మేఘనాదుడు, నికుంభుడిని కూడా చంపాడు.
అదూష్యత్వఞ్చ జానక్యా న వివేద జనార్దనః । దివ్యఞ్చ కారయామాస జ్వలితేఽగ్నౌ ప్రవేశనమ్
సీతా దేవి నిర్దోషురాలని జనార్దనుడు గుర్తించలేదు. ఆమెను అగ్నిపరిశోధనకు, అగ్ని ప్రవేశానికి ఏర్పాటుచేశాడు.