వారాహశ్చ కిశోరశ్చ దైత్యౌ పరమదారుణౌ । మల్లౌ తావేవ సఞ్జాతౌ ఖ్యాతౌ చాణూరముష్టికౌ
వారాహుడు, కిశోరుడు అనే ఇద్దరు భయంకరమైన దైత్యులు, మల్లయుద్ధంలో ప్రసిద్ధులైన చాణూరుడు, ముష్టికుడు అనే పేర్లతో పునర్జన్మ పొందారు.
దితిపుత్రస్తథారిష్టో గజః కువలయాభిధః । బలిపుత్రీ బకీ ఖ్యాతా బకస్తదనుజః స్మృతః
దితిపుత్రుడు అయిన అరిష్టుడు, కువలయ అనే ఏనుగు, బలి కుమార్తె అయిన బకీ, ఆమె తమ్ముడు బకుడు — వీరంతా ఆ పేర్లతో ప్రసిద్ధులయ్యారు.
యమో రుద్రస్తథా కామః క్రోధశ్చైవ చతుర్థకః । తేషామంశైస్తు సఞ్జాతో ద్రోణపుత్రో మహాబలః
యముడు, రుద్రుడు, కాముడు, క్రోధుడు — వీరి భాగాలవల్ల ద్రోణుని కుమారుడు మహాబలుడు జన్మించాడు.
అంశావతరణే పూర్వం దైతేయా రాక్షసాస్తథా । జాతాః సర్వే సురాంశాస్తే క్షితిభారావతారణే
ఇంతకు ముందు భాగావతరణంలో, దైత్యులు, రాక్షసులు అందరూ దేవతల భాగాలుగా భూమి భారాన్ని తగ్గించేందుకు జన్మించారు.
ఏతేషాం కథితం రాజన్నంశావతరణం నృప । సురాణాం చాసురాణాం చ పురాణేషు ప్రకీర్తితమ్
ఓ రాజా! దేవతలు, అసురులు — వీరి భాగావతరణం గురించి పురాణాలలో చెప్పిన విధంగా నీకు వివరించాను.
యదా బ్రహ్మాదయో దేవాః ప్రార్థనార్థం హరిం గతాః । హరిణా చ తదా దత్తౌ కేశౌ ఖలు సితాసితౌ
బ్రహ్మ మొదలైన దేవతలు ప్రార్థన కోసం హరిని ఆశ్రయించినప్పుడు, హరి వారికి ఒక నల్లటి వెంట్రుక, ఒక తెల్లటి వెంట్రుక ఇచ్చాడు.
శ్యామవర్ణస్తతః కృష్ణః శ్వేతః సఙ్కర్షణస్తథా । భారావతారణార్థం తౌ జాతౌ దేవాంశసమ్భవౌ
ఆ వెంట్రుకల వల్ల నల్లవర్ణుడైన కృష్ణుడు, తెల్లవర్ణుడైన సంకర్షణుడు భూమి భారాన్ని తగ్గించేందుకు దేవతల భాగాలుగా జన్మించారు.
అంశావతరణం చైతచ్ఛృణోతి భక్తిభావతః । సర్వపాపవినిర్ముక్తో మోదతే స్వజనైర్వృతః
ఈ భాగావతరణ కథను భక్తితో వినేవాడు అన్ని పాపాలనుండి విముక్తుడై, తన కుటుంబంతో ఆనందంగా ఉంటాడు.
కంసం ప్రతి యోగమాయావాక్యమ్ వ్యాస ఉవాచ హతేషు షట్సు పుత్రేషు దేవక్యా ఔగ్రసేనినా । సప్తమే పతితే గర్భే వచనాన్నారదస్య చ
వ్యాసుడు చెప్పాడు: కంసుడు దేవకీకి పుట్టిన ఆరు కుమారులను చంపిన తర్వాత, ఏడవ గర్భం వచ్చినప్పుడు నారదుని మాటల ప్రకారం,
అష్టమస్య చ గర్భస్య రక్షణార్థమతన్ద్రితః । ప్రయత్నమకరోద్రాజా మరణం స్వం విచిన్తయన్
ఎనిమిదవ గర్భాన్ని కాపాడేందుకు రాజు కంసుడు అప్రమత్తంగా ఉండి, తన మరణాన్ని ఎప్పటికప్పుడు ఆలోచిస్తూ అన్ని జాగ్రత్తలు తీసుకున్నాడు.
సమయే దేవకీగర్భే ప్రవేశమకరోద్ధరిః । అంశేన వసుదేవే తు సమాగత్య యథాక్రమమ్
సరిగ్గా నిర్ణీత సమయంలో హరి దేవకీ గర్భంలో ప్రవేశించాడు; తన భాగాన్ని వసుదేవునిలోనూ క్రమంగా ప్రవేశపెట్టాడు.
తదేయం యోగమాయా చ యశోదాయాం యథేచ్ఛయా । ప్రవేశమకరోద్దేవీ దేవకార్యార్థసిద్ధయే
అదే యోగమాయ దేవత, తన ఇష్టానుసారం, యశోద గర్భంలో ప్రవేశించి దైవ కార్యాన్ని పూర్తిచేసేందుకు ప్రయత్నించింది.
రోహిణ్యాస్తనయో రామో గోకులే సమజాయత । యతః కంసభయోద్విగ్నా సంస్థితా సా చ కామినీ
రోహిణీ కుమారుడు రాముడు గోకులంలో జన్మించాడు; ఎందుకంటే కంసుడి భయంతో ఆమె అక్కడే ఆశ్రయం తీసుకుంది.
కారాగారే తతః కంసో దేవకీం దేవసంస్తుతామ్ । స్థాపయామాస రక్షార్థం సేవకాన్సమకల్పయత్
తర్వాత కంసుడు దేవతలచే ప్రశంసించబడిన దేవకీని జైల్లో పెట్టి, ఆమెను కాపాడేందుకు రక్షకులను నియమించాడు.
వసుదేవస్తు కామిన్యాః ప్రేమతన్తునియన్త్రితః । పుత్రోత్పత్తిం చ సఞ్చిన్త్య ప్రవిష్టః సహ భార్యయా
వసుదేవుడు భార్యపై ప్రేమతో బంధింపబడి, కుమారుడు పుట్టబోతున్న ఆలోచనతో భార్యతో కలిసి ప్రవేశించాడు.
దేవకీగర్భగో విష్ణుర్దేవకార్యార్థసిద్ధయే । సంస్తుతోఽమరసఙ్ఘైశ్చ వ్యవర్ధత యథాక్రమమ్
దైవ కార్యాన్ని సాధించేందుకు దేవకీ గర్భంలో ప్రవేశించిన విష్ణువు, అమరగణాలచే స్తుతింపబడి, క్రమంగా పెరిగాడు.
సఞ్జాతే దశమే తత్ర మాసేఽథ శ్రావణే శుభే । ప్రాజాపత్యర్క్షసంయుక్తే కృష్ణపక్షేఽష్టమీదినే
అక్కడ పదవ నెల వచ్చినప్పుడు, శ్రావణ మాసంలో, ప్రాజాపతి నక్షత్రంలో, కృష్ణపక్షం అష్టమి రోజున శుభంగా జరిగింది.
కంసస్తు దానవాన్సర్వానువాచ భయవిహ్వలః । రక్షణీయా భవద్భిశ్చ దేవకీ గర్భమన్దిరే
కంసుడు భయంతో వణికిపోతూ, అందరు దానవులను పిలిచి, 'మీరు దేవకీని గర్భగృహంలో బాగా కాపాడాలి' అని ఆదేశించాడు.
అష్టమో దేవకీగర్భః శత్రుర్మే ప్రభవిష్యతి । రక్షణీయః ప్రయత్నేన మృత్యురూపః స బాలకః
దేవకీ గర్భంలో ఉన్న ఎనిమిదవ బిడ్డ నా శత్రువుగా, మహాశక్తిగా మారతాడు. ఆ చిన్నవాడు మరణ స్వరూపుడే కనుక, అతన్ని ఎంతో జాగ్రత్తగా కాపాడాలి.
హత్వైనం బాలకం దైత్యాః సుఖం స్వప్స్యామి మన్దిరే । నివృత్తివర్జితే దుఃఖే నాశితే చాష్టమే సుతే
ఆ బాలుడిని చంపిన తర్వాత, దానవులారా, ఎనిమిదవ బిడ్డ భయంతో కలిగే బాధలన్నీ పోయి, నేను నా మందిరంలో ప్రశాంతంగా నిద్రపోతాను.
ఖడ్గప్రాసధరాః సర్వే తిష్ఠన్తు ధృతకార్ముకాః । నిద్రాతన్ద్రావిహీనాశ్చ సర్వత్ర నిహితేక్షణాః
మీ అందరూ కత్తులు, భుజాలు, విల్లు పట్టుకుని, నిద్ర లేకుండా, అలసట లేకుండా, ఎక్కడైనా జాగ్రత్తగా కాపలా ఉండండి.
వ్యాస ఉవాచ ఇత్యాదిశ్యాసురగణాన్ కృశోఽతిభయవిహ్వలః । మన్దిరం స్వం జగామాశు న లేభే దానవః సుఖమ్
వ్యాసుడు చెప్పాడు: ఇలా ఆ అసురులను ఆజ్ఞాపించి, భయంతో క్షీణించిన ఆ దానవుడు తన మందిరానికి వేగంగా వెళ్లాడు. అయినా అతనికి అక్కడ ఆనందం కలగలేదు.
నిశీథే దేవకీ తత్ర వసుదేవమువాచ హ । కిం కరోమి మహారాజ ప్రసవావసరో మమ
అర్ధరాత్రి సమయంలో దేవకీ అక్కడ వసుదేవుడిని ఇలా అడిగింది: మహారాజా, ఇప్పుడు నేను ఏమి చేయాలి? నాకు ప్రసవ సమయం వచ్చింది.
బహవో రక్షపాలాశ్చ తిష్ఠన్త్యత్ర భయానకాః । నన్దపత్న్యా మయా సార్ధం కృతోఽస్తి సమయః పురా
ఇక్కడ భయంకరమైన రక్షకులు చాలామంది నిలబడి ఉన్నారు. నందుడి భార్యతో నేను ఎప్పుడో ఒక ఒప్పందం చేసుకున్నాను.
ప్రేషితవ్యస్త్వయా పుత్రో మన్దిరే మమ మానిని । పాలయిష్యామ్యహం తత్ర తవాతిమనసా కిల
ప్రియతమా, నువ్వు నా ఇంటికి నా కొడుకును పంపాలి. నేను అక్కడ అతన్ని ఎంతో ప్రేమతో చూసుకుంటాను.
అపత్యం తే ప్రదాస్యామి కంసస్య ప్రత్యయాయ వై । కిం కర్తవ్యం ప్రభో చాత్ర విషమే సముపస్థితే
కంసుడికి నమ్మకం కలిగించేందుకు నేను నీకు ఒక బిడ్డను ఇస్తాను. ఈ కష్ట సమయంలో మనం ఏమి చేయాలి ప్రభూ?
వ్యత్యయః సన్తతేః శౌరే కథం కర్తుం క్షమో భవేః । దూరే తిష్ఠస్వ కాన్తాద్య లజ్జా మేఽతిదురత్యయా
శౌరీ, నీవు పిల్లలను ఎలా మారుస్తావు? ప్రియమా, నువ్వు నాకెదురుగా ఉండవద్దు. నాకు చాలా లజ్జగా ఉంది.
పరావృత్య ముఖం స్వామిన్నన్యథా కిం కరోమ్యహమ్ । ఇత్యుక్త్వా తం మహాభాగం దేవకీ దేవసమ్మతమ్
స్వామీ, నువ్వు ముఖం తిప్పు. నేను ఇంకేం చేయగలను? ఇలా దేవతలందరికీ గౌరవమైన దేవకీ ఆ మహాభాగుడిని అడిగింది.
బాలకం సుషువే తత్ర నిశీథే పరమాద్భుతమ్ । తం దృష్ట్వా విస్మయం ప్రాప దేవకీ బాలకం శుభమ్
అర్ధరాత్రి సమయంలో అక్కడ దేవకీ అద్భుతమైన బిడ్డను ప్రసవించింది. ఆ శుభ్రమైన బిడ్డను చూసి దేవకీ ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయింది.
పతిం ప్రాహ మహాభాగా హర్షోత్కుల్లకలేవరా । పశ్య పుత్రముఖం కాన్త దుర్లభం హి తవ ప్రభో
ఆనందంతో ఒళ్లు ఉప్పొంగిన ఆ మహాభాగ దేవకీ తన భర్తను ఇలా అడిగింది: ప్రియమా, నీ కొడుకు ముఖాన్ని చూడు. ప్రభూ, ఇది నిజంగా అరుదైన దృష్టి.