సముద్రః శన్తనుః ప్రోక్తో గఙ్గా భార్యా మతా బుధైః । దేవకస్తు సమాఖ్యాతో గన్ధర్వపతిరాగమే
శాంతనువు సముద్రుని భాగంగా పుట్టాడు, అతని భార్య గంగా అని పండితులు గుర్తించారు. దేవకుడు శాస్త్రాలలో గంధర్వాధిపతిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు.
వసుర్భీష్మో విరాటస్తు మరుద్గణ ఇతి స్మృతః । అరిష్టస్య సుతో హంసో ధృతరాష్ట్రః ప్రకీర్తితః
భీష్ముడు వసువులలో ఒకరి భాగం, విరాటుడు మరుత్గణంగా గుర్తించబడ్డాడు. ధృతరాష్ట్రుడు అరిష్టుని కుమారుడు హంసుడిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు.
మరుద్గణః కృపః ప్రోక్తః కృతవర్మా తథాపరః । దుర్యోధనః కలేరంశః శకునిం విద్ధి ద్వాపరమ్
కృపుడు, కృతవర్ముడు ఇద్దరూ మరుత్గణాలుగా పుట్టారు. దుర్యోధనుడు కలియుగ భాగం, శకుని ద్వాపరుడని తెలుసుకో.
సోమపుత్రః సువర్చాఖ్యః సోమప్రరురుదాహృతః । పావకాంశో ధృష్టద్యుమ్నః శిఖణ్డీ రాక్షసస్తథా
సువర్చా అనే సోముని కుమారుడు సోమప్రరుగా పిలవబడతాడు. ధృష్టద్యుమ్నుడు పావకుని భాగం, శిఖండీ రాక్షసుడిగా జన్మించాడు.
సనత్కుమారస్యాంశస్తు ప్రద్యుమ్నః పరికీర్తితః । ద్రుపదో వరుణస్యాంశో ద్రౌపదీ చ రమాంశజా
ప్రద్యుమ్నుడు సనత్కుమారుని భాగంగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. ద్రుపదుడు వరుణుని భాగం, ద్రౌపదీ రమాదేవి భాగంగా జన్మించింది.
ద్రౌపదీతనయాః పఞ్చ విశ్వేదేవాంశజాః స్మృతాః । కున్తిః సిద్ధిర్ధృతిర్మాద్రీ మతిర్గాన్ధారరాజజా
ద్రౌపదీ కుమారులు ఐదుగురు విశ్వదేవతల భాగాలుగా గుర్తించబడ్డారు. కుంతీ సిద్ధి, ధృతి మాద్రీ, గాంధారరాజు కుమార్తె మతి.
కృష్ణపత్న్యస్తథా సర్వా దేవవారాఙ్గనాః స్మృతాః । రాజానశ్చ తథా సర్వే అసురాః శక్రనోదితాః
కృష్ణుని భార్యలందరూ దేవకన్యలుగా గుర్తించబడ్డారు. రాజులందరూ ఇంద్రుడు పంపిన అసురులుగా పరిగణించబడ్డారు.
హిరణ్యకశిపోరంశః శిశుపాల ఉదాహృతః । విప్రచిత్తిర్జరాసన్ధః శల్యః ప్రహ్లాద ఇత్యపి
శిశుపాలుడు హిరణ్యకశిపుని భాగంగా, జరాసంధుడు విప్రచిత్తి, శల్యుడు ప్రహ్లాదుడుగా పుట్టారు.
కాలనేమిస్తథా కంసః కేశీ హయశిరాస్తథా । అరిష్టో బలిపుత్రస్తు కకుద్మీ గోకులే హతః
కాలనేమి, కంసుడు, కేసీ, హయశిరా పేర్లు చెప్పబడ్డాయి. అరిష్టుడు బలిపుత్రుడు, కాకుద్మి గోకులంలో సంహరించబడ్డాడు.
అనుహ్లాదో ధృష్టకేతుర్భగదత్తోఽథ బాష్కలః । లమ్బః ప్రలమ్బః సఞ్జాతః ఖరోఽసౌ ధేనుకోఽభవత్
అనుహ్లాదుడు ధృష్టకేతుగా, భాగదత్తుడు బాష్కలుడుగా, లంబుడు, ప్రలంబుడు జన్మించారు. ఖరుడు ధేనుకుడిగా మారాడు.
వారాహశ్చ కిశోరశ్చ దైత్యౌ పరమదారుణౌ । మల్లౌ తావేవ సఞ్జాతౌ ఖ్యాతౌ చాణూరముష్టికౌ
వారాహుడు, కిశోరుడు అనే ఇద్దరు భయంకరమైన దైత్యులు, మల్లయుద్ధంలో ప్రసిద్ధులైన చాణూరుడు, ముష్టికుడు అనే పేర్లతో పునర్జన్మ పొందారు.
దితిపుత్రస్తథారిష్టో గజః కువలయాభిధః । బలిపుత్రీ బకీ ఖ్యాతా బకస్తదనుజః స్మృతః
దితిపుత్రుడు అయిన అరిష్టుడు, కువలయ అనే ఏనుగు, బలి కుమార్తె అయిన బకీ, ఆమె తమ్ముడు బకుడు — వీరంతా ఆ పేర్లతో ప్రసిద్ధులయ్యారు.
యమో రుద్రస్తథా కామః క్రోధశ్చైవ చతుర్థకః । తేషామంశైస్తు సఞ్జాతో ద్రోణపుత్రో మహాబలః
యముడు, రుద్రుడు, కాముడు, క్రోధుడు — వీరి భాగాలవల్ల ద్రోణుని కుమారుడు మహాబలుడు జన్మించాడు.
అంశావతరణే పూర్వం దైతేయా రాక్షసాస్తథా । జాతాః సర్వే సురాంశాస్తే క్షితిభారావతారణే
ఇంతకు ముందు భాగావతరణంలో, దైత్యులు, రాక్షసులు అందరూ దేవతల భాగాలుగా భూమి భారాన్ని తగ్గించేందుకు జన్మించారు.
ఏతేషాం కథితం రాజన్నంశావతరణం నృప । సురాణాం చాసురాణాం చ పురాణేషు ప్రకీర్తితమ్
ఓ రాజా! దేవతలు, అసురులు — వీరి భాగావతరణం గురించి పురాణాలలో చెప్పిన విధంగా నీకు వివరించాను.
యదా బ్రహ్మాదయో దేవాః ప్రార్థనార్థం హరిం గతాః । హరిణా చ తదా దత్తౌ కేశౌ ఖలు సితాసితౌ
బ్రహ్మ మొదలైన దేవతలు ప్రార్థన కోసం హరిని ఆశ్రయించినప్పుడు, హరి వారికి ఒక నల్లటి వెంట్రుక, ఒక తెల్లటి వెంట్రుక ఇచ్చాడు.
శ్యామవర్ణస్తతః కృష్ణః శ్వేతః సఙ్కర్షణస్తథా । భారావతారణార్థం తౌ జాతౌ దేవాంశసమ్భవౌ
ఆ వెంట్రుకల వల్ల నల్లవర్ణుడైన కృష్ణుడు, తెల్లవర్ణుడైన సంకర్షణుడు భూమి భారాన్ని తగ్గించేందుకు దేవతల భాగాలుగా జన్మించారు.
అంశావతరణం చైతచ్ఛృణోతి భక్తిభావతః । సర్వపాపవినిర్ముక్తో మోదతే స్వజనైర్వృతః
ఈ భాగావతరణ కథను భక్తితో వినేవాడు అన్ని పాపాలనుండి విముక్తుడై, తన కుటుంబంతో ఆనందంగా ఉంటాడు.
కంసం ప్రతి యోగమాయావాక్యమ్ వ్యాస ఉవాచ హతేషు షట్సు పుత్రేషు దేవక్యా ఔగ్రసేనినా । సప్తమే పతితే గర్భే వచనాన్నారదస్య చ
వ్యాసుడు చెప్పాడు: కంసుడు దేవకీకి పుట్టిన ఆరు కుమారులను చంపిన తర్వాత, ఏడవ గర్భం వచ్చినప్పుడు నారదుని మాటల ప్రకారం,
అష్టమస్య చ గర్భస్య రక్షణార్థమతన్ద్రితః । ప్రయత్నమకరోద్రాజా మరణం స్వం విచిన్తయన్
ఎనిమిదవ గర్భాన్ని కాపాడేందుకు రాజు కంసుడు అప్రమత్తంగా ఉండి, తన మరణాన్ని ఎప్పటికప్పుడు ఆలోచిస్తూ అన్ని జాగ్రత్తలు తీసుకున్నాడు.
సమయే దేవకీగర్భే ప్రవేశమకరోద్ధరిః । అంశేన వసుదేవే తు సమాగత్య యథాక్రమమ్
సరిగ్గా నిర్ణీత సమయంలో హరి దేవకీ గర్భంలో ప్రవేశించాడు; తన భాగాన్ని వసుదేవునిలోనూ క్రమంగా ప్రవేశపెట్టాడు.
తదేయం యోగమాయా చ యశోదాయాం యథేచ్ఛయా । ప్రవేశమకరోద్దేవీ దేవకార్యార్థసిద్ధయే
అదే యోగమాయ దేవత, తన ఇష్టానుసారం, యశోద గర్భంలో ప్రవేశించి దైవ కార్యాన్ని పూర్తిచేసేందుకు ప్రయత్నించింది.
రోహిణ్యాస్తనయో రామో గోకులే సమజాయత । యతః కంసభయోద్విగ్నా సంస్థితా సా చ కామినీ
రోహిణీ కుమారుడు రాముడు గోకులంలో జన్మించాడు; ఎందుకంటే కంసుడి భయంతో ఆమె అక్కడే ఆశ్రయం తీసుకుంది.
కారాగారే తతః కంసో దేవకీం దేవసంస్తుతామ్ । స్థాపయామాస రక్షార్థం సేవకాన్సమకల్పయత్
తర్వాత కంసుడు దేవతలచే ప్రశంసించబడిన దేవకీని జైల్లో పెట్టి, ఆమెను కాపాడేందుకు రక్షకులను నియమించాడు.
వసుదేవస్తు కామిన్యాః ప్రేమతన్తునియన్త్రితః । పుత్రోత్పత్తిం చ సఞ్చిన్త్య ప్రవిష్టః సహ భార్యయా
వసుదేవుడు భార్యపై ప్రేమతో బంధింపబడి, కుమారుడు పుట్టబోతున్న ఆలోచనతో భార్యతో కలిసి ప్రవేశించాడు.
దేవకీగర్భగో విష్ణుర్దేవకార్యార్థసిద్ధయే । సంస్తుతోఽమరసఙ్ఘైశ్చ వ్యవర్ధత యథాక్రమమ్
దైవ కార్యాన్ని సాధించేందుకు దేవకీ గర్భంలో ప్రవేశించిన విష్ణువు, అమరగణాలచే స్తుతింపబడి, క్రమంగా పెరిగాడు.
సఞ్జాతే దశమే తత్ర మాసేఽథ శ్రావణే శుభే । ప్రాజాపత్యర్క్షసంయుక్తే కృష్ణపక్షేఽష్టమీదినే
అక్కడ పదవ నెల వచ్చినప్పుడు, శ్రావణ మాసంలో, ప్రాజాపతి నక్షత్రంలో, కృష్ణపక్షం అష్టమి రోజున శుభంగా జరిగింది.
కంసస్తు దానవాన్సర్వానువాచ భయవిహ్వలః । రక్షణీయా భవద్భిశ్చ దేవకీ గర్భమన్దిరే
కంసుడు భయంతో వణికిపోతూ, అందరు దానవులను పిలిచి, 'మీరు దేవకీని గర్భగృహంలో బాగా కాపాడాలి' అని ఆదేశించాడు.
అష్టమో దేవకీగర్భః శత్రుర్మే ప్రభవిష్యతి । రక్షణీయః ప్రయత్నేన మృత్యురూపః స బాలకః
దేవకీ గర్భంలో ఉన్న ఎనిమిదవ బిడ్డ నా శత్రువుగా, మహాశక్తిగా మారతాడు. ఆ చిన్నవాడు మరణ స్వరూపుడే కనుక, అతన్ని ఎంతో జాగ్రత్తగా కాపాడాలి.
హత్వైనం బాలకం దైత్యాః సుఖం స్వప్స్యామి మన్దిరే । నివృత్తివర్జితే దుఃఖే నాశితే చాష్టమే సుతే
ఆ బాలుడిని చంపిన తర్వాత, దానవులారా, ఎనిమిదవ బిడ్డ భయంతో కలిగే బాధలన్నీ పోయి, నేను నా మందిరంలో ప్రశాంతంగా నిద్రపోతాను.