బ్రహ్మోవాచ తవ భాగం కరిష్యామో మఖమధ్యే యథా శృణు । తేన త్వం కురు కార్యం నో విష్ణుం బోధయ మాచిరమ్
బ్రహ్మా ఇలా అన్నాడు: "యజ్ఞంలో నీకు భాగం ఇస్తాము — విను. దాంతో మన కార్యం నీవు చేసి, విష్ణువును త్వరగా మేలుకోనివ్వు."
హోమకర్మణి పార్శ్వే చ హవిర్దానాత్పతిష్యతి । తత్తే భాగం విజానీహి కురు కార్యం త్వరాన్వితా
హోమంలో పక్కన హవిస్సులు సమర్పిస్తే నీకు భాగం వస్తుంది. అది నీకు దక్కే భాగమని తెలుసుకో, త్వరగా పని పూర్తి చేయి.
సూత ఉవాచ ఇత్యుక్తా బ్రహ్మణా వమ్రీ ధనుషోఽగ్రం త్వరాన్వితా । చఖాద సంస్థితం భూమౌ విముక్తా జ్యా తదాభవత్
సూతుడు చెప్పాడు: ఇలా బ్రహ్మా చెప్పిన వెంటనే, వంరి భూమిపై ఉన్న విల్లు అగ్రభాగాన్ని త్వరగా తినేసింది. వెంటనే విల్లు తాడు విడిపోయింది.
ప్రత్యఞ్జాయాం విముక్తాయాం ముక్తా కోటిస్తథోత్తరా । శబ్దః సమభవద్ఘోరస్తేన త్రస్తాః సురాస్తదా
విల్లు తాడు విడిపోవడం వల్ల అగ్రభాగం పైకి ఎగిరింది. దాంతో ఘోరమైన శబ్దం వచ్చింది. ఆ శబ్దానికి దేవతలు భయపడ్డారు.
బ్రహ్మాణ్డం క్షుభితం సర్వం వసుధా కమ్పితా తదా । సముద్రాశ్చ సముద్విగ్నాస్త్రేసుశ్చ జలజన్తవః
అప్పుడు మొత్తం బ్రహ్మాండం కంపించిపోయింది, భూమి దడదడలాడింది, సముద్రాలు కలకలం అయ్యాయి, నీటిలోని జంతువులు భయంతో వణికిపోయాయి.
వవుర్వాతాస్తథా చోగ్రాః పర్వతాశ్చ చకమ్పిరే । ఉల్కాపాతా మహోత్పాతా బభూవుర్దుఃఖశంసినః
బలమైన గాలులు వీచాయి, పర్వతాలు కంపించాయి, ఉల్కలు పడిపోయాయి, పెద్ద అపశకునాలు కనబడాయి.
దిశో ఘోరతరాశ్చాసన్సూర్యోఽప్యస్తంగతోఽభవత్ । చిన్తామాపుః సురాః సర్వే కిం భవిష్యతి దుర్దినే
అపరిచితమైన భయంకరమైన దిక్కులు కనబడినప్పుడు, సూర్యుడు కూడా అస్తమించిపోయాడు. ఆ దుర్దినంలో ఏమి జరుగుతుందో అని దేవతలు అందరూ ఆందోళనతో ఉన్నారు.
ఏవం చిన్తయతాం తేషాం మూర్ధా విష్ణోః సకుణ్డలః । గతః సముకుటః క్వాపి దేవదేవస్య తాపసాః
అలా దేవతలు ఆలోచిస్తూ ఉండగా, దేవదేవుడైన విష్ణువు తల, కుండలాలు, కిరీటం సహా ఎక్కడికో కనిపించకుండా పోయింది, ఓ మునులారా!
అన్ధకారే తదా ఘోరే శాన్తే బ్రహ్మహరౌ తదా । శిరోహీనం శరీరం తు దదృశాతే విలక్షణమ్
ఆ భయంకరమైన చీకటిలో, బ్రహ్మ మరియు శివుడు ప్రశాంతంగా ఉండగా, వారు విష్ణువు తల లేని శరీరాన్ని విచిత్రంగా చూశారు.
దృష్ట్వా కబన్ధం విష్ణోస్తే విస్మితాః సురసత్తమాః । చిన్తాసాగరమగ్నాశ్చ రురుదుః శోకకర్శితాః
విష్ణువు తల లేని శరీరాన్ని చూసి, ఉత్తమమైన దేవతలు ఆశ్చర్యపోయారు. బాధతో మునిగిపోయి, వారు కన్నీళ్లు పెట్టుకున్నారు.
హా నాథ కిం ప్రభో జాతమత్యద్భుతమమానుషమ్ । వైశసం సర్వదేవానాం దేవదేవ సనాతన
హాయ్ నాథా! ప్రభూ, ఇది ఏమైంది? ఎంత ఆశ్చర్యకరం, మానవులకు అందని విపత్తు! ఓ శాశ్వత దేవదేవా, ఇది అందరు దేవతలకు కలిగిన విపత్తు!
మాయేయం కస్య దేవస్య యయా తేఽద్య శిరో హృతమ్ । అచ్ఛేద్యస్త్వమభేద్యోఽసి అప్రదాహ్యోఽసి సర్వదా
ఏ దేవుని మాయతో నీ తల నేడు పోయింది? నీవు ఎప్పుడూ కోయలేని, పగలేని, కాలిపోని వాడివి.
ఏవం గతే త్వయి విభో మరిష్యన్తి చ దేవతాః । కీదృశస్త్వయి నః స్నేహః స్వార్థేనైవ రుదామహే
ప్రభూ, నీవు ఇలా ఉండగా దేవతలు నశించిపోతారు. మనం నీపై ఉన్న ప్రేమ వల్ల కాదు, మన స్వార్థం కోసం మాత్రమే ఏడుస్తున్నాం.
నాయం విఘ్నః కృతో దైత్యైర్న యక్షైర్న చ రాక్షసైః । దేవైరేవ కృతః కస్య దూషణం చ రమాపతే
ఈ విఘ్నం దానవులు, యక్షులు లేదా రాక్షసులు చేయలేదు. ఇదే దేవతలే చేసారు. ఓ లక్ష్మీపతీ, దీనికి బాధ్యుడు ఎవరు?
పరాధీనాః సురాః సర్వే కిం కుర్మః క్వ వ్రజామ చ । శరణం నైవ దేవేశ సురాణాం మూఢచేతసామ్
దేవతలందరూ బలహీనులైపోయారు. మనం ఏమి చేయగలం? ఎక్కడికి వెళ్లగలం? ఓ దేవదేవా, మూర్ఖమైన మన దేవతలకు ఇప్పుడు ఎక్కడా ఆశ్రయం లేదు.
న చైషా సాత్త్వికీ మాయా రాజసీ న చ తామసీ । యయా ఛిన్నం శిరస్తేఽద్య మాయేశస్య జగద్గురోః
ఇది సాత్వికమైన మాయ కాదు, రాజసికమైనది కాదు, తామసికమైనది కూడా కాదు. ఓ మాయాధిపతి, జగద్గురూ, నేడు నీ తల కోసిన మాయ ఇది కాదు.
క్రన్దమానాంస్తదా దృష్ట్వా దేవాఞ్ఛివపురోగమాన్ । బృహస్పతిస్తదోవాచ శమయన్వేదవిత్తమః
అప్పుడు శివుడు ముందుండి దేవతలు ఏడుస్తూ ఉండగా, వేదాలను బాగా తెలిసిన బృహస్పతి వారిని శాంతింపజేయడానికి ఇలా అన్నాడు.
రుదితేన మహాభాగాః క్రన్దితేన తథాపి కిమ్ । ఉపాయశ్చాత్ర కర్తవ్యః సర్వథా బుద్ధిగోచరః
ఓ మహాభాగులారా! ఏడుస్తూ, అరుస్తూ ప్రయోజనం ఏముంది? మనకు తెలిసినంతలో ఏదైనా మార్గం అన్వేషించాలి.
దైవం పురుషకారశ్చ దేవేశ సదృశావుభౌ । ఉపాయశ్చ విధాతవ్యో దైవాత్ఫలతి సర్వథా
ఓ దేవదేవా! దైవం, మన ప్రయత్నం రెండూ సమానమే. ఏదైనా మార్గం అనుసరించాలి. ఫలితం ఎప్పుడూ దైవానుసారమే కలుగుతుంది.
ఇన్ద్ర ఉవాచ దైవమేవ పరం మన్యే ధిక్పౌరుషమనర్థకమ్ । విష్ణోరపి శిరశ్ఛిన్నం సురాణాం చైవ పశ్యతామ్
ఇంద్రుడు అన్నాడు: నేను దైవాన్ని అత్యంత ముఖ్యమని భావిస్తున్నాను. మన ప్రయత్నం వ్యర్థం. విష్ణువు తల కూడా దేవతలందరూ చూస్తుండగా కోసబడింది.
బ్రహ్మోవాచ అవశ్యమేవ భోక్తవ్యం కాలేనాపాదితం చ యత్ । శుభం వాప్యశుభం వాపి దైవం కోఽతిక్రమేత్పునః
బ్రహ్మ అన్నాడు: కాలంతో వచ్చినది తప్పక అనుభవించాల్సిందే. అది మంచిదైనా, చెడ్డదైనా. దైవాన్ని ఎవరూ దాటి పోగలరా?
దేహవాన్సుఖదుఃఖానాం భోక్తా నైవాత్ర సంశయః । యథా కాలవశాత్కృత్తం శిరో మే శమ్భునా పురా
దేహం ఉన్నవాడు సుఖదుఃఖాలను అనుభవించాల్సిందే, ఇందులో సందేహం లేదు. కాలబలంతో, పూర్వం శివుడు నా తల కోసినట్లే.
తథైవ లిఙ్గపాతశ్చ మహాదేవస్య శాపతః । తథైవాద్య హరేర్మూర్ధా పతితో లవణామ్భసి
అదే విధంగా, మహాదేవుని శాపంతో లింగం పడిపోయింది. అలాగే, నేడు హరివారి తల ఉప్పు సముద్రంలో పడిపోయింది.
సహస్రభగసంప్రాప్తిర్దుఃఖం చైవ శచీపతేః । స్వర్గాద్భ్రంశస్తథా వాసః కమలే మానసే సరే
సహస్రభాగంగా విభజించబడటం, శచీపతికి కలిగిన బాధ, స్వర్గం నుండి పడిపోవడం, కమలాలతో నిండిన మానస సరస్సులో నివాసం—all ఇవన్నీ జరిగాయి.
ఏతే దుఃఖస్య భోక్తారః కేన దుఃఖం న భుజ్యతే । సంసారేఽస్మిన్మహాభాగాస్తస్మాచ్ఛోకం త్యజన్తు వై
ఈ లోకంలో బాధ అనుభవించని వారు ఎవ్వరూ లేరు. అందరూ బాధను అనుభవించేవారే. అందుకే, మహాభాగ్యవంతులారా, మీరు శోకాన్ని విడిచిపెట్టండి.
చిన్తయన్తు మహామాయాం విద్యాదేవీం సనాతనీమ్ । సా విధాస్యతి నః కార్యం నిర్గుణా ప్రకృతిః పరా
మీరు మహామాయ అయిన శాశ్వత విద్యాదేవిని ధ్యానించండి. ఆమెనే నిర్గుణ స్వరూపిణి, పరమ ప్రకృతి. మన అవసరాన్ని ఆమె తీరుస్తుంది.
బ్రహ్మవిద్యాం జగద్ధాత్రీం సర్వేషాం జననీం తథా । యయా సర్వమిదం వ్యాప్తం త్రైలోక్యం సచరాచరమ్
ఆమె బ్రహ్మవిద్య, జగత్తును పోషించేవారు, సమస్త ప్రాణుల తల్లి. ఆమె వల్లే ఈ మూడు లోకాలు, చలించేవి, అచలమైనవి అన్నీ వ్యాపించాయి.
సూత ఉవాచ ఇత్యుక్త్వా వై సురాన్వేధా నిగమానాదిదేశ హ । దేహయుక్తాన్స్థితానగ్రే సురకార్యార్థసిద్ధయే
సూతుడు చెప్పాడు: ఇలా దేవతలకు చెప్పిన తరువాత, బ్రహ్మ దేవుడు వారి ముందున్న శరీరధారులైన వేదాలను దేవతల కార్యసిద్ధి కోసం ఉపదేశించాడు.
బ్రహ్మోవాచ స్తువన్తు పరమాం దేవీం బ్రహ్మవిద్యాం సనాతనీమ్ । గూఢాఙ్గీం చ మహామాయాం సర్వకార్యార్థసాధనీమ్
బ్రహ్మ చెప్పాడు: మీరు పరమదేవిని, శాశ్వతమైన బ్రహ్మవిద్యను, అంతర్లీనమైన అవయవాలుగల మహామాయను, సమస్త కార్యాలను సిద్ధించేవారిని స్తుతించండి.
తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తస్య వేదాః సర్వాఙ్గసున్దరాః । తుష్టువుర్జ్ఞానగమ్యాం తాం మహామాయాం జగత్స్థితామ్
అతని మాటలు విని, అందంగా ఉన్న వేదాలు, జ్ఞానంతో గ్రహించదగిన, జగత్తును నిలిపే మహామాయను స్తుతించాయి.