తతో దున్దుభయో నేదుర్వాదిత్రాణి చ సస్వనుః । జయశబ్దస్తు సర్వేషాముత్పన్నస్తత్ర సంసది
ఆ తర్వాత డప్పులు మోగాయి, వాద్యాలు వినిపించాయి. అక్కడ ఉన్న అందరూ 'జయము' అని హర్షధ్వానాలు చేసారు.
ప్రసాద్య కంసం ప్రతిమోచ్య దేవకీం మహాయశాః శూరసుతస్తదానీమ్ । జగామ గేహం స్వజనానువృత్తో నవోఢయా వీతభయస్తరస్వీ
కంసుని ప్రసన్నపరిచి, దేవకిని విడిపించి, మహాప్రతిష్ఠ కలిగిన శూరుని కుమారుడు తన కుటుంబంతో, కొత్తగా పెళ్లైన భార్యతో భయమేమీ లేకుండా వేగంగా ఇంటికి వెళ్లాడు.
కంసేన దేవకీప్రథమపుత్రవధవర్ణనమ్ వ్యాస ఉవాచ అథ కాలే తు సమ్ప్రాప్తే దేవకీ దేవరూపిణీ । గర్భం దధార విధివద్వసుదేవేన సఙ్గతా
కంసుడు దేవకికి మొదటి బిడ్డను చంపిన కథ. వ్యాసుడు చెప్పాడు: సమయం వచ్చినప్పుడు, దేవకీ దేవతలాగా ప్రకాశిస్తూ, వసుదేవునితో విధిగా కలసి గర్భం ధరించింది.
పూర్ణేఽథ దశమే మాసే సుషువే సుతముత్తమమ్ । రూపావయవసమ్పన్నం దేవకీ ప్రథమం యదా
పది నెలలు పూర్తయ్యాక, దేవకీ అందమైన అవయవాలతో, శోభాయమానంగా ఉన్న తన మొదటి కుమారుడిని ప్రసవించింది.
తదాఽఽహ వసుదేవస్తాం సత్యవాక్యానుమోదితః । భావిత్వాచ్చ మహాభాగో దేవకీం దేవమాతరమ్
అప్పుడు వసుదేవుడు, నిజమైన మాటలకు అంగీకరించి, దేవతామాత అయిన దేవకిని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
వరోరు సమయం మే త్వం జానాసి స్వసుతార్పణే । మోచితా త్వం మహాభాగే శపథేన మయా తదా
సుందర నడుము కలదానీ! మన పిల్లలను అప్పగించాలన్న ఒప్పందాన్ని నువ్వు గుర్తు పెట్టుకున్నావు. ఓ భాగ్యవంతురాలా! అప్పట్లో నేను చేసిన ప్రమాణంతో నిన్ను విడిపించాను.
ఇమం పుత్రం సుకేశాన్తే దాస్యామి భ్రాతృసూనవే । (ఖలే కంసే వినాశార్థం దైవే కిం వా కరిష్యసి ।)
ఈ అందమైన జుట్టు ఉన్న కుమారుడిని నీ అన్న కుమారుడికి ఇస్తాను. దుర్మార్గుడైన కంసుని నాశనం చేయడంలో లేదా విధిని ఎదుర్కొనడంలో మనం ఏమి చేయగలం?
సర్వేషాం కిల జీవానాం కాలపాశానువర్తినామ్ । భోక్తవ్యం స్వకృతం కర్మ శుభ వా యది వాశుభమ్
ప్రతి జీవికి కాలబంధనంలో ఉన్నప్పుడు, తాను చేసిన మంచి లేదా చెడు పనుల ఫలితాన్ని అనుభవించాల్సిందే.
ప్రారబ్ధం సర్వథైవాత్ర జీవస్య విధినిర్మితమ్ । దేవక్యువాచ స్వామిన్ పూర్వం కృతం కర్మ భోక్తవ్యం సర్వథా నృభిః
ప్రతి జీవికి విధి నిర్ణయించినదే జరుగుతుంది. దేవకీ ఇలా అన్నది: ప్రభూ! మునుపు చేసిన కర్మను ప్రతి మనిషి తప్పక అనుభవించాల్సిందే.
తీర్థైస్తపోభిర్దానైర్వా కిం న యాతి క్షయం హి తత్ । లిఖితో ధర్మశాస్త్రేషు ప్రాయశ్చిత్తవిధిర్నృప
తీర్థయాత్రలు, తపస్సు, దానాలు చేసినా అది ఎందుకు పోదు? రాజా! ధర్మశాస్త్రాల్లో ప్రాయశ్చిత్త విధానం చెప్పబడింది కదా.
పూర్వార్జితానాం పాపానాం వినాశాయ మహాత్మభిః । బ్రహ్మహా హేమహారీ చ సురాపో గురుతల్పగః
మునుపటి జన్మల్లో చేసిన పాపాలు నశించేందుకు, మహాత్ములు కూడా బ్రాహ్మణ హంతకుడు, బంగారం దొంగిలించినవాడు, మద్యం సేవించినవాడు, గురువు భార్యను అపహరించినవాడు కూడా—
ద్వాదశాబ్దవ్రతే చీర్ణే శుద్ధిం యాతి యతస్తతః । మన్వాదిభిర్యథోద్దిష్టం ప్రాయశ్చిత్తం విధానతః
—పన్నెండు సంవత్సరాల వ్రతాన్ని ఆచరించిన తర్వాత పవిత్రతను పొందుతాడు. అందుకే మనువు మొదలైన వారు చెప్పినట్లు, నియమానుసారం ప్రాయశ్చిత్తాన్ని చేయాలి.
తథా కృత్వా నరః పాపాన్ముచ్యతే వా న వానఘ । విగీతవచనాస్తే కిం మునయస్తత్త్వదర్శినః
అలా చేసిన తర్వాత కూడా, మనిషి నిజంగా పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడా లేదా? పాపరహితుడా, ఈ విషయాన్ని తత్వాన్ని తెలిసిన మునులు ఏమంటారు?
యాజ్ఞవల్క్యాదయః సర్వే ధర్మశాస్త్రప్రవర్తకాః । భవితవ్యం భవత్యేవ యద్యేవం నిశ్చయః ప్రభో
యాజ్ఞవల్క్యుడు మొదలైన ధర్మశాస్త్ర ప్రవర్తకులు అందరూ, ఏది జరగాల్సి ఉందో అది తప్పకుండా జరుగుతుందని స్పష్టంగా చెప్పారు, ప్రభూ.
ఆయుర్వేదః స మిథ్యైవ మన్త్రవాదాస్తథాఖిలాః । ఉద్యమస్తు వృథా సర్వమేవం చేద్దైవనిర్మితమ్
అన్నీ విధిగా నిర్ణయించబడి ఉంటే, ఆయుర్వేదం అబద్ధమవుతుంది, మంత్రోచ్చారణలు కూడా అర్థంలేనివే అవుతాయి, మన శ్రమ అంతా వృథా అవుతుంది.
భవితవ్యం భవత్యేవ ప్రవృత్తిస్తు నిరర్థికా । అగ్నిష్టోమాదికం వ్యర్థం నియతం స్వర్గసాధనమ్
జరగాల్సింది తప్పకుండా జరుగుతుందని అయితే, మన చర్యలు అన్నీ వ్యర్థమే. స్వర్గాన్ని కలిగించేవిగా చెప్పిన అగ్నిష్టోమాది యజ్ఞాలు కూడా అర్థంలేనివే అవుతాయి.
యదా తదా ప్రమాణం హి వృథైవ పరిభాషితమ్ । వితథే తత్ప్రమాణే తు ధర్మోచ్ఛేదః కుతో న హి
అలా అయితే, శాస్త్రాధికారం కూడా పనికిరాదని అవుతుంది. మనం చేసే చర్చలన్నీ వృథా. ఆ ఆధారం తప్పైతే, ధర్మం ఎందుకు నిలబడుతుంది?
ఉద్యమే చ కృతే సిద్ధిః ప్రత్యక్షేణైవ సాధ్యతే । తస్మాదత్ర ప్రకర్తవ్యః ప్రపఞ్చశ్చిత్తకల్పితః
శ్రమ చేస్తే ఫలితం ప్రత్యక్షంగా కనిపిస్తుంది. అందుకే, ఈ విషయంలో మనం కృషి చేయాలి. ఈ లోకం మన మనస్సు ప్రకారం తయారవుతుంది.
యథాయం బాలకః క్షేమం ప్రాప్నోతి మమ పుత్రకః । మిథ్యా యది ప్రకర్తవ్యం వచనం శుభమిచ్ఛతా
ఎవరైనా పిల్లవాడి మేలుకోసం, 'ఈ బిడ్డ క్షేమంగా ఉండాలి' అని కోరుకుంటారు. అది నిజం కాకపోయినా, మేలు కోరేవారు మంచి మాటలు చెప్పాలి.
న తత్ర దూషణం కిఞ్చిత్పవదన్తి మనీషిణః । వసుదేవ ఉవాచ నిశామయ మహాభాగే సత్యమేతద్ బ్రవీమి తే
దీనిలో ఎలాంటి తప్పు లేదని పండితులు అంటారు. వసుదేవుడు ఇలా చెప్పాడు: మహాభాగే! నేను నీకు నిజమే చెబుతున్నాను, విను.
ఉద్యమః ఖలు కర్తవ్యః ఫలం దైవవశానుగమ్ । త్రివిధానీహ కర్మాణి సంసారేఽత్ర పురావిదః
నిజంగా మనం శ్రమ చేయాలి, కానీ ఫలితం దైవానికి ఆధీనంగా ఉంటుంది. ఈ లోకంలో పురాతన మునులు మూడు విధాలైన కర్మలను చెప్పారు.
ప్రవదన్తీహ జీవానాం పురాణేష్వాగమేషు చ । సఞ్చితాని చ జీర్ణాని ప్రారబ్ధాని సుమధ్యమే
పురాణాలు, ఆగమాలలో కూడా, జీవులకు కూడిన, క్షీణించిన, ప్రారంభమైన కర్మలు ఉన్నాయని వారు ప్రకటించారు, ఓ ఉత్తముడా.
వర్తమానాని వామోరు వివిధానీహ దేహినామ్ । శుభాశుభాని కర్మాణి బీజభూతాని యాని చ
ఓ సన్నని నడుము కలదానీ! ఈ లోకంలో జీవులకు వివిధరకాల ప్రస్తుత కర్మలు కూడా ఉంటాయి. అవి శుభమైనవి, అశుభమైనవి, అలాగే విత్తనాల్లా ఉంటాయి.
బహుజన్మసముత్థాని కాలే తిష్ఠన్తి సర్వథా । పూర్వదేహం పరిత్యజ్య జీవః కర్మవశానుగః
అవి ఎన్నో జన్మల నుంచి ఉద్భవించి, కొంతకాలం అన్ని విధాలా నిలుస్తాయి. పూర్వదేహాన్ని వదిలి, జీవుడు తన కర్మప్రకారం ముందుకు సాగుతాడు.
స్వర్గం వా నరకం వాపి ప్రాప్నోతి స్వకృతేన వై । దివ్యం దేహఞ్చ సమ్ప్రాప్య యాతనాదేహమర్థజమ్
తన చేత చేసిన కర్మల వల్ల, స్వర్గాన్నో నరకాన్నో పొందుతాడు. దివ్యమైన దేహాన్ని గానీ, బాధకు పుట్టిన దేహాన్ని గానీ పొందుతాడు—
భునక్తి వివిధాన్ భోగాన్స్వర్గే వా నరకేఽథవా । భోగాన్తే చ యదోత్పత్తేః సమయస్తస్య జాయతే
—అందులో స్వర్గంలోనో నరకంలోనో అనేక రకాల అనుభవాలను అనుభవిస్తాడు. ఆ అనుభవాల అనంతరం, పుట్టుకకు సమయం వచ్చినప్పుడు—
లిఙ్గదేహేన సహితం జాయతే జీవసంజ్ఞితమ్ । తదైవ సఞ్చితేభ్యశ్చ కర్మభ్యః కర్మభిః పునః
—సూక్ష్మదేహంతో కలసి, జీవుడు అనే పేరుతో మళ్లీ జన్మిస్తాడు. అప్పుడే, కూడిన కర్మల వల్ల మళ్లీ ఆ కార్యాలు జరుగుతాయి—
యోజయత్యేవ తం కాలం కర్మాణి ప్రాక్కృతాని చ । దేహేనానేన భావ్యాని శుభాని చాశుభాని చ
—తాను చేసిన పూర్వ కర్మలు, ఈ దేహంతో కలసి, మళ్లీ ఆ కాలానికి అనుగుణంగా శుభమైనవి, అశుభమైనవి అనుభవించాల్సి వస్తుంది.
ప్రారబ్ధాని చ జీవేన భోక్తవ్యాని సులోచనే । ప్రాయశ్చిత్తేన నశ్యన్తి వర్తమానాని భామిని
సుశీలి, జీవుడు ప్రారంభమైన కర్మలను తప్పక అనుభవించాల్సిందే. ప్రాయశ్చిత్తంతో ప్రస్తుతం జరుగుతున్న కర్మలు నశించిపోతాయి, సుందరి.
సఞ్చితాని తథైవాశు యథార్థం విహితేన చ । ప్రారబ్ధకర్మణాం భోగాత్సంక్షయో నాన్యథా భవేత్
అదే విధంగా, కూడబెట్టిన కర్మలు కూడా యథావిధిగా చేసిన మంచి పనుల వల్ల త్వరగా తరుగుతాయి. కానీ ప్రారంభమైన కర్మల ఫలితాన్ని అనుభవించకుండా వేరే మార్గం లేదు.