సూర్యవంశక్షయే తాం తు యాదవాః ప్రతిపేదిరే । మథురాం ముక్తిదా రాజన్ యయాతితనయః పురా
సూర్యవంశం క్షీణించిన తరువాత, యాదవులు ఆ మథురను స్వాధీనం చేసుకున్నారు. రాజా! అది ఒకప్పుడు యయాతి కుమారునిది, ముక్తిని ప్రసాదించే నగరం.
శూరసేనాభిధః శూరస్తత్రాభూన్మేదినీపతిః । మాథురాఞ్ఛూరసేనాంశ్చ బుభుజే విషయాన్నృప
అక్కడ శూరుడు, శూరసేనుడు అని పిలవబడే వాడు, భూమికి అధిపతిగా ఉన్నాడు. రాజా! అతడు మథుర, శూరసేన దేశాలను పాలించాడు.
తత్రోత్పన్నః కశ్యపాంశః శాపాచ్చ వరుణస్య వై । వసుదేవోఽతివిఖ్యాతః శూరసేనసుతస్తదా
అక్కడ కశ్యప వంశానికి చెందినవాడిగా, వరుణుని శాపం వల్ల, శూరసేనుని కుమారుడైన ప్రసిద్ధి గాంచిన వసుదేవుడు జన్మించాడు.
వైశ్యవృత్తిరతః సోఽభూన్మృతే పితరి మాధవః । ఉగ్రసేనో బభూవాథ కంసస్తస్యాత్మజో మహాన్
తండ్రి మరణించిన తరువాత, మాధవుడు వేశ్య వృత్తిలో నిమగ్నమయ్యాడు. ఆ తరువాత ఉగ్రసేనుడు రాజయ్యాడు. అతని గొప్ప కుమారుడు కంసుడు.
అదితిర్దేవకీ జాతా దేవకస్య సుతా తదా । శాపాద్వై వరుణస్యాథ కశ్యపానుగతా కిల
అదితి, దేవకీగా అవతరించి, అప్పట్లో దేవకుని కుమార్తెగా జన్మించింది. వరుణుని శాపం వల్ల ఆమె కశ్యపుని సంరక్షణలోకి వెళ్లింది.
దత్తా సా వసుదేవాయ దేవకేన మహాత్మనా । వివాహే రచితే తత్ర వాగభూద్ గగనే తదా
ఆమెను మహాత్ముడైన దేవకుడు వసుదేవునికి ఇచ్చాడు. పెళ్లి ఏర్పాటయ్యే సమయానికి, ఆకాశంలో ఒక స్వరం వినిపించింది.
కంస కంస మహాభాగ దేవకీగర్భసమ్భవః । అష్టమస్తు సుతః శ్రీమాంస్తవ హన్తా భవిష్యతి
"కంసా, కంసా! నీవు మహాభాగుడవు. దేవకీ గర్భంలో జన్మించే ఎనిమిదవ శిశువు నీకు అంతం చేసే వాడవుతాడు."
తచ్ఛ్రుత్వా వచనం కంసో విస్మితోఽభూన్మహాబలః । దేవవాచం తు తాం మత్వా సత్యాం చిన్తామవాప సః
ఆ మాటలు విని, మహాబలశాలి అయిన కంసుడు ఆశ్చర్యపోయాడు. ఆ స్వరం దేవతల మాట అని, నిజమని భావించి, లోతైన ఆందోళనలో పడ్డాడు.
కిం కరోమీతి సఞ్చిన్త్య విమర్శమకరోత్తదా । నిహత్యైనాం న మే మృత్యుర్భవేదద్యైవ సత్వరమ్
'ఇప్పుడు నేను ఏమి చేయాలి?' అని ఆలోచించి, వెంటనే నిర్ణయం తీసుకున్నాడు: 'ఈమెను త్వరగా చంపేస్తే, నాకు మరణం రాదు.'
ఉపాయో నాన్యథా చాస్మిన్కార్యే మృత్యుభయావహే । ఇయం పితృష్వసా పూజ్యా కథం హన్మీత్యచిన్తయత్
'ఈ విషయంలో మరొక మార్గం లేదు, ఎందుకంటే ఇది మరణ భయం కలిగించే విషయం. కానీ ఈమె నాన్నగారి చెల్లెలు, గౌరవించదగినది. నేను ఎలా చంపగలను?' అని తలంచాడు.
పునర్విచారయామాస మరణం మేఽస్త్యహో స్వసా । పాపేనాపి ప్రకర్తవ్యా దేహరక్షా విపశ్చితా
తిరిగి ఆలోచిస్తూ, 'ఓహ్! నేను చెల్లెల్ని చంపకపోతే, నేనే చనిపోతాను. పాపం చేసినా సరే, తెలివైనవారు తమ ప్రాణాలను కాపాడుకోవాలి' అన్నాడు.
ప్రాయశ్చిత్తేన పాపస్య శుద్ధిర్భవతి సర్వదా । ప్రాణరక్షా ప్రకర్తవ్యా బుధైరప్యేనసా తథా
'పాపానికి ప్రాయశ్చిత్తం చేస్తే ఎప్పుడూ పవిత్రత లభిస్తుంది. అవసరమైతే, తెలివైనవారు కూడా తప్పు చేసి అయినా ప్రాణాలను కాపాడుకోవాలి.'
విచిన్త్య మనసా కంసః ఖడ్గమాదాయ సత్వరః । జగ్రాహ తాం వరారోహాం కేశేష్వాకృష్య పాపకృత్
ఇలా మనసులో నిర్ణయించుకుని, కంసుడు వేగంగా ఖడ్గాన్ని తీసుకుని, పాపకార్యంగా ఆ అందమైన యువతిని జుట్టు పట్టుకుని లాగాడు.
కోశాత్ఖడ్గముపాకృష్య హన్తుకామో దురాశయః । పశ్యతాం సర్వలోకానాం నవోఢాం తాం చకర్ష హ
ఖడ్గాన్ని పొదిలోంచి తీసుకుని, చంపాలనే దురుద్దేశంతో, అందరి ముందు కొత్తగా పెళ్లైన ఆ యువతిని లాగాడు.
హన్యమానాఞ్చ తాం దృష్ట్వా హాహాకారో మహానభూత్ । వసుదేవానుగా వీరా యుద్ధాయోద్యతకార్ముకాః
ఆమెను చంపబోతున్నాడని చూసి, అక్కడ పెద్ద హాహాకారం చెలరేగింది. వసుదేవుని అనుచర వీరులు విల్లు పట్టుకుని యుద్ధానికి సిద్ధమయ్యారు.
ముఞ్చ ముఞ్చేతి ప్రోచుస్తం తే తదాద్భుతసాహసాః । కృపయా మోచయామాసుర్దేవకీం దేవమాతరమ్
"వదిలేయి! వదిలేయి!" అని ఆ అద్భుతమైన ధైర్యవంతులు కేకలు వేశారు. దయతో వారు దేవకీ దేవమాతను విడిపించారు.
తద్యుద్ధమభవద్ ఘోరం వీరాణాఞ్చ పరస్పరమ్ । వసుదేవసహాయానాం కంసేన చ మహాత్మనా
అప్పుడా వీరుల మధ్య, వసుదేవునికి తోడుగా ఉన్నవారు, మహాత్ముడైన కంసుడితో ఘోరమైన యుద్ధం జరిగింది.
వర్తమానే తథా యుద్ధే దారుణే లోమహర్షణే । కంసం నివారయామాసుర్వృద్ధా యే యదుసత్తమాః
ఆ భయంకరమైన, రోమాంచకరమైన యుద్ధం జరుగుతుండగా, యదువంశంలో పెద్దవారు కంసుడిని ఆపారు.
పితృష్వసేయం తే వీర పూజనీయా చ బాలిశా । న హన్తవ్యా త్వయా వీర వివాహోత్సవసఙ్గమే
"ఈమె నీ నాన్నగారి చెల్లెలు, ఓ వీరా! గౌరవించదగినది, ఓ అమాయకుడా! పెళ్లి వేడుకలో నువ్వు ఆమెను చంపకూడదు, ఓ వీరుడా!"
స్త్రీహత్యా దుఃసహా వీర కీర్తిఘ్నీ పాపకృత్తమా । భూతభాషితమాత్రేణ న కర్తవ్యా విజానతా
"స్త్రీహత్య భరించలేని పాపం, ఓ వీరా! అది కీర్తిని నాశనం చేస్తుంది, అతి దుర్మార్గమైన పాపం. ఎవరో మాట చెప్పారన్న కారణంతో తెలివైనవాడు అలాంటి పని చేయకూడదు."
అన్తర్హితేన కేనాపి శత్రుణా తవ చాస్య వా । ఉదితేతి కుతో న స్యాద్వాగనర్థకరీ విభో
"నీకు లేదా ఆమెకు ఏదైనా దాగిన శత్రువు, లేదా ఏదైనా సందర్భంలో, అలాంటి స్వరం అర్థంలేనిదిగా ఎందుకు కాకూడదు, ఓ ప్రభూ?"
యశసస్తే విఘాతాయ వసుదేవగృహస్య చ । అరిణా రచితా వాణీ గుణమాయావిదా నృప
"అది నీ కీర్తికీ, వసుదేవుని ఇంటికీ నాశనం తెస్తుంది. అలాంటి మాటలు ఏదైనా మాయలో నిపుణుడైన శత్రువు చెప్పివుండవచ్చు, ఓ రాజా!"
బిభేషి వీరస్త్వం భూత్వా భూతభాషితభాషయా । యశోమూలవిఘాతార్థముపాయస్త్వరిణా కృతః
నీవు వీరుడివి అయినా భయపడుతున్నావు, భూతాలు పట్టినట్టు మాట్లాడుతున్నావు. ఇది నీ కీర్తికి మూలం నాశనం చేయడానికి తొందరపడి వేసిన యుక్తి.
పితృష్వసా న హన్తవ్యా వివాహసమయే పునః । భవితవ్యం మహారాజ భవేచ్చ కథమన్యథా
పెళ్లి సమయంలో తండ్రి చెల్లిని చంపకూడదు, మహారాజా! ఇది ఎలా తప్పుగా జరుగుతుంది చెప్పు.
ఏవం తైర్బోధ్యమానోఽసౌ నివృత్తో నాభవద్యదా । తదా తం వసుదేవోఽపి నీతిజ్ఞః ప్రత్యభాషత
వాళ్లు ఎంత చెప్పినా అతడు ఆగలేదు. అప్పుడు నీతిజ్ఞుడు అయిన వసుదేవుడు అతనితో మాట్లాడాడు.
కంస సత్యం బ్రవీమ్యద్య సత్యాధారం జగత్త్రయమ్ । దాస్యామి దేవకీపుత్రానుత్పన్నాంస్తవ సర్వశః
కంసా! నేను నిజమే చెబుతున్నాను. ఈ మూడూ లోకాలు సత్యంపై ఆధారపడి ఉన్నాయి. దేవకికి పుట్టే ప్రతి బిడ్డను నీకు ఇస్తాను.
జాతం జాతం సుతం తుభ్యం న దాస్యామి యది ప్రభో । కుమ్భీపాకే తదా ఘోరే పతన్తు మమ పూర్వజాః
ప్రభూ! పుట్టిన ప్రతి బిడ్డను నీకు ఇవ్వకపోతే, నా పూర్వీకులు భయంకరమైన కుంభీపాక నరకంలో పడిపోవాలి.
శ్రుత్వాథ వచనం సత్యం పౌరవా యే పురఃస్థితాః । ఊచుస్తే త్వరితాః కంసం సాధు సాధు పునః పునః
ఈ నిజమైన మాటలు విని ముందున్న పౌరవులు త్వరగా, 'బాగుంది, బాగుంది' అని కంసుని ప్రశంసించారు.
న మిథ్యా భాషతే క్వాపి వసుదేవో మహామనాః । కేశం ముఞ్చ మహాభాగ స్త్రీహత్యా పాతకం తథా
వసుదేవుడు ఎక్కడా అబద్ధం చెప్పడు. అదృష్టవంతుడా! కేశినిని విడిచిపెట్టు, స్త్రీ హత్య పాపాన్ని దూరం చేసుకో.
వ్యాస ఉవాచ ఏవం ప్రబోధితః కంసో యదువృద్ధైర్మహాత్మభిః । క్రోధం త్యక్త్వా స్థితస్తత్ర సత్యవాక్యానుమోదితః
వ్యాసుడు చెప్పాడు: యదువంశ పెద్దలు ఇలా బోధించగా, కంసుడు కోపాన్ని వదిలి, వారి నిజమైన మాటలకు అంగీకరించి అక్కడే నిలిచాడు.