శరణ్యః సర్వలోకానాం రామః కమలలోచనః । శరణం వానరాణాం స గతో మాయావిమోహితః
అన్ని లోకాలకూ ఆశ్రయం అయిన కమలనేత్రుడు రాముడు, మాయ వల్ల మోహించబడి, వానరులకు ఆశ్రయంగా మారాడు.
సహాయాన్వానరాన్కృత్వా బబన్ధ వరుణాలయమ్ । జఘాన రావణం వీరం కుమ్భకర్ణం మహోదరమ్
వానరులను తోడుగా చేసుకుని సముద్రాన్ని దాటి, రాముడు రావణుడు, కుంభకర్ణుడు, మహోదరుడు అనే వీరులను సంహరించాడు.
ఆనీయ చ తతః సీతాం రామో దివ్యమకారయత్ । సర్వజ్ఞోఽపి హృతాం మత్వా రావణేన దురాత్మనా
ఆ తరువాత సీతను తీసుకొచ్చి, రాముడు ఒక దివ్య కార్యాన్ని చేశాడు. అన్నీ తెలిసినవాడైనా, దుష్టుడైన రావణుడు ఆమెను అపహరించాడని భావించాడు.
కిం బ్రవీమి మహారాజ యోగమాయాబలం మహత్ । యయా విశ్వమిదం సర్వం భ్రామితం భ్రమతే కిల
ఓ మహారాజా! యోగమాయ యొక్క గొప్ప శక్తిని నేను ఏమి చెప్పగలను? దాని వల్ల ఈ మొత్తం లోకం తలకిందులవుతూ తిరుగుతోంది.
ఏవం నానావతారేఽత్ర విష్ణుః శాపవశం గతః । కరోతి వివిధాశ్చేష్టా దైవాధీనః సదైవ హి
ఇలా, వివిధ అవతారాలలో విష్ణువు శాపబంధనానికి లోనై, ఎప్పుడూ విధి చేతిలో ఉండి, అనేక విధాలుగా కార్యాలు చేస్తూ ఉంటాడు.
తవాహం కథయిష్యామి కృష్ణస్యాపి విచేష్టితమ్ । ప్రభవం మానుషే లోకే దేవకార్యార్థసిద్ధయే
ఇప్పుడు నేను నీకు కృష్ణుని కార్యాలను కూడా చెబుతాను. దేవతల కార్యసిద్ధికై, మానవ లోకంలో ఆయన జన్మించిన విధానాన్ని వివరించబోతున్నాను.
కాలిన్దీపులినే రమ్యే హ్యాసీన్మధువనం పురా । లవణో మధుపుత్రస్తు తత్రాసీద్దానవో బలీ
ఒకప్పుడు, యమునా తీరంలోని అందమైన మధువనంలో, మధువు కుమారుడైన లవణుడు అనే బలమైన దానవుడు ఉండేవాడు.
ద్విజానాం దుఃఖదః పాపో వరదానేన గర్వితః । నిహతోఽసౌ మహాభాగ లక్ష్మణస్యానుజేన వై
ఆ పాపి, వరప్రభావంతో గర్వించి, బ్రాహ్మణులకు బాధ కలిగించేవాడు. కానీ, మహాభాగుడా, లక్ష్మణుని తమ్ముడు అతన్ని సంహరించాడు.
శత్రుఘ్నేనాథ సంగ్రామే తం నిహత్య మదోత్కటమ్ । వాసితా మథురా నామ పురీ పరమశోభనా
ఆ తరువాత యుద్ధంలో అతని అహంకారాన్ని చంపిన శత్రుఘ్నుడు, మథుర అనే అతి అందమైన పట్టణాన్ని స్థాపించాడు.
స తత్ర పుష్కరాక్షౌ ద్వౌ పుత్రౌ శత్రునిషూదనః । నివేశ్య రాజ్యే మతిమాన్కాలే ప్రాప్తే దివం గతః
అక్కడ శత్రువులను సంహరించిన జ్ఞానవంతుడు తన ఇద్దరు కుమారులు పుష్కరాక్షుడు మరియు మరొకరిని రాజ్యానికి నియమించి, కాలం వచ్చినప్పుడు స్వర్గానికి వెళ్లిపోయాడు.
సూర్యవంశక్షయే తాం తు యాదవాః ప్రతిపేదిరే । మథురాం ముక్తిదా రాజన్ యయాతితనయః పురా
సూర్యవంశం క్షీణించిన తరువాత, యాదవులు ఆ మథురను స్వాధీనం చేసుకున్నారు. రాజా! అది ఒకప్పుడు యయాతి కుమారునిది, ముక్తిని ప్రసాదించే నగరం.
శూరసేనాభిధః శూరస్తత్రాభూన్మేదినీపతిః । మాథురాఞ్ఛూరసేనాంశ్చ బుభుజే విషయాన్నృప
అక్కడ శూరుడు, శూరసేనుడు అని పిలవబడే వాడు, భూమికి అధిపతిగా ఉన్నాడు. రాజా! అతడు మథుర, శూరసేన దేశాలను పాలించాడు.
తత్రోత్పన్నః కశ్యపాంశః శాపాచ్చ వరుణస్య వై । వసుదేవోఽతివిఖ్యాతః శూరసేనసుతస్తదా
అక్కడ కశ్యప వంశానికి చెందినవాడిగా, వరుణుని శాపం వల్ల, శూరసేనుని కుమారుడైన ప్రసిద్ధి గాంచిన వసుదేవుడు జన్మించాడు.
వైశ్యవృత్తిరతః సోఽభూన్మృతే పితరి మాధవః । ఉగ్రసేనో బభూవాథ కంసస్తస్యాత్మజో మహాన్
తండ్రి మరణించిన తరువాత, మాధవుడు వేశ్య వృత్తిలో నిమగ్నమయ్యాడు. ఆ తరువాత ఉగ్రసేనుడు రాజయ్యాడు. అతని గొప్ప కుమారుడు కంసుడు.
అదితిర్దేవకీ జాతా దేవకస్య సుతా తదా । శాపాద్వై వరుణస్యాథ కశ్యపానుగతా కిల
అదితి, దేవకీగా అవతరించి, అప్పట్లో దేవకుని కుమార్తెగా జన్మించింది. వరుణుని శాపం వల్ల ఆమె కశ్యపుని సంరక్షణలోకి వెళ్లింది.
దత్తా సా వసుదేవాయ దేవకేన మహాత్మనా । వివాహే రచితే తత్ర వాగభూద్ గగనే తదా
ఆమెను మహాత్ముడైన దేవకుడు వసుదేవునికి ఇచ్చాడు. పెళ్లి ఏర్పాటయ్యే సమయానికి, ఆకాశంలో ఒక స్వరం వినిపించింది.
కంస కంస మహాభాగ దేవకీగర్భసమ్భవః । అష్టమస్తు సుతః శ్రీమాంస్తవ హన్తా భవిష్యతి
"కంసా, కంసా! నీవు మహాభాగుడవు. దేవకీ గర్భంలో జన్మించే ఎనిమిదవ శిశువు నీకు అంతం చేసే వాడవుతాడు."
తచ్ఛ్రుత్వా వచనం కంసో విస్మితోఽభూన్మహాబలః । దేవవాచం తు తాం మత్వా సత్యాం చిన్తామవాప సః
ఆ మాటలు విని, మహాబలశాలి అయిన కంసుడు ఆశ్చర్యపోయాడు. ఆ స్వరం దేవతల మాట అని, నిజమని భావించి, లోతైన ఆందోళనలో పడ్డాడు.
కిం కరోమీతి సఞ్చిన్త్య విమర్శమకరోత్తదా । నిహత్యైనాం న మే మృత్యుర్భవేదద్యైవ సత్వరమ్
'ఇప్పుడు నేను ఏమి చేయాలి?' అని ఆలోచించి, వెంటనే నిర్ణయం తీసుకున్నాడు: 'ఈమెను త్వరగా చంపేస్తే, నాకు మరణం రాదు.'
ఉపాయో నాన్యథా చాస్మిన్కార్యే మృత్యుభయావహే । ఇయం పితృష్వసా పూజ్యా కథం హన్మీత్యచిన్తయత్
'ఈ విషయంలో మరొక మార్గం లేదు, ఎందుకంటే ఇది మరణ భయం కలిగించే విషయం. కానీ ఈమె నాన్నగారి చెల్లెలు, గౌరవించదగినది. నేను ఎలా చంపగలను?' అని తలంచాడు.
పునర్విచారయామాస మరణం మేఽస్త్యహో స్వసా । పాపేనాపి ప్రకర్తవ్యా దేహరక్షా విపశ్చితా
తిరిగి ఆలోచిస్తూ, 'ఓహ్! నేను చెల్లెల్ని చంపకపోతే, నేనే చనిపోతాను. పాపం చేసినా సరే, తెలివైనవారు తమ ప్రాణాలను కాపాడుకోవాలి' అన్నాడు.
ప్రాయశ్చిత్తేన పాపస్య శుద్ధిర్భవతి సర్వదా । ప్రాణరక్షా ప్రకర్తవ్యా బుధైరప్యేనసా తథా
'పాపానికి ప్రాయశ్చిత్తం చేస్తే ఎప్పుడూ పవిత్రత లభిస్తుంది. అవసరమైతే, తెలివైనవారు కూడా తప్పు చేసి అయినా ప్రాణాలను కాపాడుకోవాలి.'
విచిన్త్య మనసా కంసః ఖడ్గమాదాయ సత్వరః । జగ్రాహ తాం వరారోహాం కేశేష్వాకృష్య పాపకృత్
ఇలా మనసులో నిర్ణయించుకుని, కంసుడు వేగంగా ఖడ్గాన్ని తీసుకుని, పాపకార్యంగా ఆ అందమైన యువతిని జుట్టు పట్టుకుని లాగాడు.
కోశాత్ఖడ్గముపాకృష్య హన్తుకామో దురాశయః । పశ్యతాం సర్వలోకానాం నవోఢాం తాం చకర్ష హ
ఖడ్గాన్ని పొదిలోంచి తీసుకుని, చంపాలనే దురుద్దేశంతో, అందరి ముందు కొత్తగా పెళ్లైన ఆ యువతిని లాగాడు.
హన్యమానాఞ్చ తాం దృష్ట్వా హాహాకారో మహానభూత్ । వసుదేవానుగా వీరా యుద్ధాయోద్యతకార్ముకాః
ఆమెను చంపబోతున్నాడని చూసి, అక్కడ పెద్ద హాహాకారం చెలరేగింది. వసుదేవుని అనుచర వీరులు విల్లు పట్టుకుని యుద్ధానికి సిద్ధమయ్యారు.
ముఞ్చ ముఞ్చేతి ప్రోచుస్తం తే తదాద్భుతసాహసాః । కృపయా మోచయామాసుర్దేవకీం దేవమాతరమ్
"వదిలేయి! వదిలేయి!" అని ఆ అద్భుతమైన ధైర్యవంతులు కేకలు వేశారు. దయతో వారు దేవకీ దేవమాతను విడిపించారు.
తద్యుద్ధమభవద్ ఘోరం వీరాణాఞ్చ పరస్పరమ్ । వసుదేవసహాయానాం కంసేన చ మహాత్మనా
అప్పుడా వీరుల మధ్య, వసుదేవునికి తోడుగా ఉన్నవారు, మహాత్ముడైన కంసుడితో ఘోరమైన యుద్ధం జరిగింది.
వర్తమానే తథా యుద్ధే దారుణే లోమహర్షణే । కంసం నివారయామాసుర్వృద్ధా యే యదుసత్తమాః
ఆ భయంకరమైన, రోమాంచకరమైన యుద్ధం జరుగుతుండగా, యదువంశంలో పెద్దవారు కంసుడిని ఆపారు.
పితృష్వసేయం తే వీర పూజనీయా చ బాలిశా । న హన్తవ్యా త్వయా వీర వివాహోత్సవసఙ్గమే
"ఈమె నీ నాన్నగారి చెల్లెలు, ఓ వీరా! గౌరవించదగినది, ఓ అమాయకుడా! పెళ్లి వేడుకలో నువ్వు ఆమెను చంపకూడదు, ఓ వీరుడా!"
స్త్రీహత్యా దుఃసహా వీర కీర్తిఘ్నీ పాపకృత్తమా । భూతభాషితమాత్రేణ న కర్తవ్యా విజానతా
"స్త్రీహత్య భరించలేని పాపం, ఓ వీరా! అది కీర్తిని నాశనం చేస్తుంది, అతి దుర్మార్గమైన పాపం. ఎవరో మాట చెప్పారన్న కారణంతో తెలివైనవాడు అలాంటి పని చేయకూడదు."