స్థితేషు సర్వదేవేషు నిద్రాసుప్తే జగత్పతౌ । చిన్తామాపుః సురాః సర్వే బ్రహ్మరుద్రపురోగమాః
అన్ని దేవతలు అక్కడ ఉండగా, జగత్పతి నిద్రలో ఉండగా, బ్రహ్మా, రుద్రుడు మొదలైన దేవతలు అందరూ ఆందోళనకు లోనయ్యారు.
తానువాచ తతః శక్రః కిం కర్తవ్యం సురోత్తమాః । నిద్రాభఙ్గః కథం కార్యశ్చిన్తయన్తు సురోత్తమాః
అప్పుడు ఇంద్రుడు ఇలా అన్నాడు: "సురోత్తములారా! ఇప్పుడు మనం ఏమి చేయాలి? ఈ నిద్రను ఎలా భంగం చేయాలో ఆలోచించండి."
తమువాచ తదా శమ్భుర్నిద్రాభఙ్గేఽస్తి దూషణమ్ । కార్యం చైవ ప్రకర్తవ్యం యజ్ఞస్య సురసత్తమాః
అప్పుడు శంభుడు ఇలా అన్నాడు: "నిద్రను భంగం చేయడంలో తప్పు ఉంది. అయినా, యజ్ఞ కార్యం పూర్తిచేయాల్సిందే, సురోత్తములారా!"
ఉత్పాదితా తదా వమ్రీ బ్రహ్మణా పరమేష్ఠినా । తయా భక్షయితుం తత్ర ధనుషోఽగ్రం ధరాస్థితమ్
అప్పుడు పరమేశ్వరుడైన బ్రహ్మా ఒక వంరిని సృష్టించాడు. ఆ వంరితో అక్కడ నేలపై ఉన్న విల్లు అగ్రభాగాన్ని తినమని చెప్పాడు.
భక్షితేఽగ్రే తదా నిమ్నం గమిష్యతి శరాసనమ్ । తదా నిద్రావిముక్తోఽసౌ దేవదేవో భవిష్యతి
విల్లు అగ్రభాగాన్ని తినగానే, విల్లు క్రిందికి వంగిపోతుంది. అప్పుడు దేవతాధిదేవుడు నిద్ర నుండి మేలుకుంటాడు.
దేవకార్యం తదా సర్వం భవిష్యతి న సంశయః । స వమ్రీం సందిదేశాథ దేవదేవః సనాతనః
అప్పుడు దేవతల కార్యం అన్నీ నిస్సందేహంగా పూర్తవుతాయి. అనంతుడు అయిన దేవతాధిదేవుడు ఆ వంరికి ఆదేశం ఇచ్చాడు.
తమువాచ తదా వమ్రీ దేవదేవస్య మాపతేః । నిద్రాభఙ్గః కథం కార్యో దేవస్య జగతాం గురోః
అప్పుడు వంరి దేవతాధిదేవుని అడిగింది: "ప్రపంచాలకు గురువైన దేవుని నిద్రను ఎలా భంగం చేయాలి?"
నిద్రాభఙ్గః కథాచ్ఛేదో దమ్పత్యోః ప్రీతిభేదనమ్ । శిశుమాతృవిభేదశ్చ బ్రహ్మహత్యాసమం స్మృతమ్
నిద్రను భంగం చేయడం, కథను మధ్యలో ఆపడం, దంపతులను వేరు చేయడం, తల్లి-బిడ్డలను విడదీయడం — ఇవన్నీ బ్రహ్మహత్య పాపానికి సమానంగా భావిస్తారు.
తత్కథం దేవదేవస్య కరోమి సుఖనాశనమ్ । కిం ఫలం భక్షణాద్దేవ యేన పాపం కరోమ్యహమ్
అయితే, దేవతాధిదేవునికి సుఖాన్ని పోగొట్టడం నేను ఎలా చేయగలను? తినడం వల్ల నాకు ఏ ఫలం లభిస్తుంది, దాని కోసం నేను పాపం చేయాలి?
సర్వః స్వార్థవశో లోకః కురుతే పాతకం కిల । తస్మాదహం కరిష్యామి స్వార్థమేవ ప్రభక్షణమ్
ప్రపంచం అంతా స్వార్థం కోసం పాపాలు చేస్తుంది. అందుకే, నేను నా అవసరానికి ఈ పని చేసి తినిపోతాను.
బ్రహ్మోవాచ తవ భాగం కరిష్యామో మఖమధ్యే యథా శృణు । తేన త్వం కురు కార్యం నో విష్ణుం బోధయ మాచిరమ్
బ్రహ్మా ఇలా అన్నాడు: "యజ్ఞంలో నీకు భాగం ఇస్తాము — విను. దాంతో మన కార్యం నీవు చేసి, విష్ణువును త్వరగా మేలుకోనివ్వు."
హోమకర్మణి పార్శ్వే చ హవిర్దానాత్పతిష్యతి । తత్తే భాగం విజానీహి కురు కార్యం త్వరాన్వితా
హోమంలో పక్కన హవిస్సులు సమర్పిస్తే నీకు భాగం వస్తుంది. అది నీకు దక్కే భాగమని తెలుసుకో, త్వరగా పని పూర్తి చేయి.
సూత ఉవాచ ఇత్యుక్తా బ్రహ్మణా వమ్రీ ధనుషోఽగ్రం త్వరాన్వితా । చఖాద సంస్థితం భూమౌ విముక్తా జ్యా తదాభవత్
సూతుడు చెప్పాడు: ఇలా బ్రహ్మా చెప్పిన వెంటనే, వంరి భూమిపై ఉన్న విల్లు అగ్రభాగాన్ని త్వరగా తినేసింది. వెంటనే విల్లు తాడు విడిపోయింది.
ప్రత్యఞ్జాయాం విముక్తాయాం ముక్తా కోటిస్తథోత్తరా । శబ్దః సమభవద్ఘోరస్తేన త్రస్తాః సురాస్తదా
విల్లు తాడు విడిపోవడం వల్ల అగ్రభాగం పైకి ఎగిరింది. దాంతో ఘోరమైన శబ్దం వచ్చింది. ఆ శబ్దానికి దేవతలు భయపడ్డారు.
బ్రహ్మాణ్డం క్షుభితం సర్వం వసుధా కమ్పితా తదా । సముద్రాశ్చ సముద్విగ్నాస్త్రేసుశ్చ జలజన్తవః
అప్పుడు మొత్తం బ్రహ్మాండం కంపించిపోయింది, భూమి దడదడలాడింది, సముద్రాలు కలకలం అయ్యాయి, నీటిలోని జంతువులు భయంతో వణికిపోయాయి.
వవుర్వాతాస్తథా చోగ్రాః పర్వతాశ్చ చకమ్పిరే । ఉల్కాపాతా మహోత్పాతా బభూవుర్దుఃఖశంసినః
బలమైన గాలులు వీచాయి, పర్వతాలు కంపించాయి, ఉల్కలు పడిపోయాయి, పెద్ద అపశకునాలు కనబడాయి.
దిశో ఘోరతరాశ్చాసన్సూర్యోఽప్యస్తంగతోఽభవత్ । చిన్తామాపుః సురాః సర్వే కిం భవిష్యతి దుర్దినే
అపరిచితమైన భయంకరమైన దిక్కులు కనబడినప్పుడు, సూర్యుడు కూడా అస్తమించిపోయాడు. ఆ దుర్దినంలో ఏమి జరుగుతుందో అని దేవతలు అందరూ ఆందోళనతో ఉన్నారు.
ఏవం చిన్తయతాం తేషాం మూర్ధా విష్ణోః సకుణ్డలః । గతః సముకుటః క్వాపి దేవదేవస్య తాపసాః
అలా దేవతలు ఆలోచిస్తూ ఉండగా, దేవదేవుడైన విష్ణువు తల, కుండలాలు, కిరీటం సహా ఎక్కడికో కనిపించకుండా పోయింది, ఓ మునులారా!
అన్ధకారే తదా ఘోరే శాన్తే బ్రహ్మహరౌ తదా । శిరోహీనం శరీరం తు దదృశాతే విలక్షణమ్
ఆ భయంకరమైన చీకటిలో, బ్రహ్మ మరియు శివుడు ప్రశాంతంగా ఉండగా, వారు విష్ణువు తల లేని శరీరాన్ని విచిత్రంగా చూశారు.
దృష్ట్వా కబన్ధం విష్ణోస్తే విస్మితాః సురసత్తమాః । చిన్తాసాగరమగ్నాశ్చ రురుదుః శోకకర్శితాః
విష్ణువు తల లేని శరీరాన్ని చూసి, ఉత్తమమైన దేవతలు ఆశ్చర్యపోయారు. బాధతో మునిగిపోయి, వారు కన్నీళ్లు పెట్టుకున్నారు.
హా నాథ కిం ప్రభో జాతమత్యద్భుతమమానుషమ్ । వైశసం సర్వదేవానాం దేవదేవ సనాతన
హాయ్ నాథా! ప్రభూ, ఇది ఏమైంది? ఎంత ఆశ్చర్యకరం, మానవులకు అందని విపత్తు! ఓ శాశ్వత దేవదేవా, ఇది అందరు దేవతలకు కలిగిన విపత్తు!
మాయేయం కస్య దేవస్య యయా తేఽద్య శిరో హృతమ్ । అచ్ఛేద్యస్త్వమభేద్యోఽసి అప్రదాహ్యోఽసి సర్వదా
ఏ దేవుని మాయతో నీ తల నేడు పోయింది? నీవు ఎప్పుడూ కోయలేని, పగలేని, కాలిపోని వాడివి.
ఏవం గతే త్వయి విభో మరిష్యన్తి చ దేవతాః । కీదృశస్త్వయి నః స్నేహః స్వార్థేనైవ రుదామహే
ప్రభూ, నీవు ఇలా ఉండగా దేవతలు నశించిపోతారు. మనం నీపై ఉన్న ప్రేమ వల్ల కాదు, మన స్వార్థం కోసం మాత్రమే ఏడుస్తున్నాం.
నాయం విఘ్నః కృతో దైత్యైర్న యక్షైర్న చ రాక్షసైః । దేవైరేవ కృతః కస్య దూషణం చ రమాపతే
ఈ విఘ్నం దానవులు, యక్షులు లేదా రాక్షసులు చేయలేదు. ఇదే దేవతలే చేసారు. ఓ లక్ష్మీపతీ, దీనికి బాధ్యుడు ఎవరు?
పరాధీనాః సురాః సర్వే కిం కుర్మః క్వ వ్రజామ చ । శరణం నైవ దేవేశ సురాణాం మూఢచేతసామ్
దేవతలందరూ బలహీనులైపోయారు. మనం ఏమి చేయగలం? ఎక్కడికి వెళ్లగలం? ఓ దేవదేవా, మూర్ఖమైన మన దేవతలకు ఇప్పుడు ఎక్కడా ఆశ్రయం లేదు.
న చైషా సాత్త్వికీ మాయా రాజసీ న చ తామసీ । యయా ఛిన్నం శిరస్తేఽద్య మాయేశస్య జగద్గురోః
ఇది సాత్వికమైన మాయ కాదు, రాజసికమైనది కాదు, తామసికమైనది కూడా కాదు. ఓ మాయాధిపతి, జగద్గురూ, నేడు నీ తల కోసిన మాయ ఇది కాదు.
క్రన్దమానాంస్తదా దృష్ట్వా దేవాఞ్ఛివపురోగమాన్ । బృహస్పతిస్తదోవాచ శమయన్వేదవిత్తమః
అప్పుడు శివుడు ముందుండి దేవతలు ఏడుస్తూ ఉండగా, వేదాలను బాగా తెలిసిన బృహస్పతి వారిని శాంతింపజేయడానికి ఇలా అన్నాడు.
రుదితేన మహాభాగాః క్రన్దితేన తథాపి కిమ్ । ఉపాయశ్చాత్ర కర్తవ్యః సర్వథా బుద్ధిగోచరః
ఓ మహాభాగులారా! ఏడుస్తూ, అరుస్తూ ప్రయోజనం ఏముంది? మనకు తెలిసినంతలో ఏదైనా మార్గం అన్వేషించాలి.
దైవం పురుషకారశ్చ దేవేశ సదృశావుభౌ । ఉపాయశ్చ విధాతవ్యో దైవాత్ఫలతి సర్వథా
ఓ దేవదేవా! దైవం, మన ప్రయత్నం రెండూ సమానమే. ఏదైనా మార్గం అనుసరించాలి. ఫలితం ఎప్పుడూ దైవానుసారమే కలుగుతుంది.
ఇన్ద్ర ఉవాచ దైవమేవ పరం మన్యే ధిక్పౌరుషమనర్థకమ్ । విష్ణోరపి శిరశ్ఛిన్నం సురాణాం చైవ పశ్యతామ్
ఇంద్రుడు అన్నాడు: నేను దైవాన్ని అత్యంత ముఖ్యమని భావిస్తున్నాను. మన ప్రయత్నం వ్యర్థం. విష్ణువు తల కూడా దేవతలందరూ చూస్తుండగా కోసబడింది.