ప్రభవన్తు సనారీకా మథురాయాం చ గోకులే । వ్యాస ఉవాచ ఇత్యుక్త్వాన్తర్దధే దేవీ యోగమాయా పరాత్మనః
మీరు అందరూ స్త్రీలతో కలిసి మథురా, గోకులాల్లో జన్మించండి. ఇలా చెప్పి పరమాత్మయైన యోగమాయా దేవి అంతర్ధానమయ్యింది అని వ్యాసుడు చెప్పాడు.
సధరా వై సురాః సర్వే జగ్ముః స్వాన్యాలయాని చ । ధరాపి సుస్థిరా జాతా తస్యా వాక్యేన తోషితా
భూమితో పాటు అందరు దేవతలు తమ తమ లోకాలకు వెళ్లిపోయారు. దేవి మాటలతో సంతృప్తిచెందిన భూమి నిలకడగా మారింది.
ఓషధీవీరుధోపేతా బభూవ జనమేజయ । ప్రజాశ్చ సుఖినో జాతా ద్విజాశ్చాపుర్మహోదయమ్ । సన్తుష్టా మునయః సర్వే బభూబుర్ధర్మతత్పరాః
భూమి మొత్తం ఔషధాలు, మొక్కలతో నిండిపోయింది, జనమేజయా. ప్రజలు సంతోషంగా ఉన్నారు, ద్విజులు గొప్ప ఐశ్వర్యాన్ని పొందారు, మునులు అందరూ సంతృప్తితో ధర్మంలో నిమగ్నమయ్యారు.
కృష్ణావతారకథోపక్రమవర్ణనమ్ వ్యాస ఉవాచ శృణ భారత వక్ష్యామి భారావతరణం తథా । కురుక్షేత్రే ప్రభాసే చ క్షపితం యోగమాయయా
కృష్ణావతార కథ ప్రారంభవివరణ. వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: భరతా, విను. భూభారం తీయడాన్ని, కురుక్షేత్రం, ప్రభాసలో యోగమాయ ద్వారా అది ఎలా జరిగిందో నేను వివరించబోతున్నాను.
యదువంశే సముత్పత్తిర్విష్ణోరమితతేజసః । భృగుశాపప్రతాపేన మహామాయాబలేన చ
అపారమైన తేజస్సుతో కూడిన విష్ణువు, యదువంశంలో జన్మించటం, భృగు శాపశక్తి, మహామాయా బలంతో జరిగింది.
క్షితిభారసముత్తారనిమిత్తమితి మే మతిః । మాయయా విహితో యోగో విష్ణోర్జన్మ ధరాతలే
భూమి భారాన్ని తీయడమే లక్ష్యంగా, మాయ ద్వారా విష్ణువు భూమిపై జన్మించడం ఏర్పాటయ్యింది అని నా అభిప్రాయం.
కిం చిత్రం నృప దేవీ సా బ్రహ్మవిష్ణుసురానపి । నర్తయత్యనిశం మాయా త్రిగుణానపరాన్కిము
ఓ రాజా, ఆ త్రిగుణాత్మక మాయా దేవి బ్రహ్మ, విష్ణు, ఇతర దేవతలను నిరంతరం నాట్యం చేయిస్తుంటే, మరి ఇతరులను ఎలా చేయదగదు?
గర్భవాసోద్భవం దుఃఖం విణ్మూత్రస్నాయుసంయుతమ్ । విష్ణోరాపాదితం సమ్యగ్యయా విగతలీలయా
గర్భంలో ఉండే బాధ, మలమూత్రాలు, మాంసపేశులతో కలిసిన దుఃఖాన్ని విష్ణువు పూర్తిగా అనుభవించాడు; ఎలాంటి లీల లేకుండా.
పురా రామావతారేఽపి నిర్జరా వానరాః కృతాః । విదితం తే యథా విష్ణుర్దుఃఖపాశేన మోహితః
మునుపు రామావతారంలో కూడా దేవతలు వానరులుగా మారారు. నీకు తెలిసినట్లే, విష్ణువు దుఃఖ బంధనంలో చిక్కుకున్నాడు.
అహం మమేతి పాశేన సుదృఢేన నరాధిప । యోగినో ముక్తసఙ్గాశ్చ భుక్తికామా ముముక్షవః
'నేను', 'నాది' అనే బలమైన బంధంతో, రాజా, అనాసక్తులైన యోగులు, భోగాన్ని కోరేవారు, మోక్షాన్ని కోరేవారు కూడా బంధించబడతారు.
తామేవ సముపాసన్తే దేవీం విశ్వేశ్వరీం శివామ్ । యద్భక్తిలేశలేశాంశలేశలేశలవాంశకమ్
అందరూ విశ్వేశ్వరీ అయిన శివ స్వరూపిణి దేవిని, ఎంత చిన్న భక్తి అయినా ఉన్నవారు, ఆ భక్తితో ఆమెను ఆరాధిస్తారు.
లబ్ధ్వా ముక్తో భవేజ్జన్తుస్తాం న సేవేత కో జనః । భువనేశీత్యేవ వక్త్రే దదాతి భువనత్రయమ్
ఆమెపై కొంతైనా భక్తి కలిగినవాడు ముక్తి పొందుతాడు; అలాంటి దేవిని సేవించని వారు ఎవరు? భువనేశ్వరి అయిన ఆమె తన మాటతో మూడు లోకాలను ప్రసాదిస్తుంది.
మాం పాహీత్యస్య వచసో దేయాభావాదృణాన్వితా । విద్యావిద్యేతి తస్యా ద్వే రూపే జానీహి పార్థివ
‘నన్ను రక్షించు’ అని చెప్పడానికి మరొకరు లేరు కాబట్టి, ఆమె అప్పగింతగా బంధితురాలవుతుంది. రాజా! ఆమెకు విద్య, అవిద్య అనే రెండు రూపాలు ఉన్నాయని తెలుసుకో.
విద్యయా ముచ్యతే జన్తుర్బధ్యతేఽవిద్యయా పునః । బ్రహ్మా విష్ణుశ్చ రుద్రశ్చ సర్వే తస్యా వశానుగాః
విద్య వల్ల జీవి విముక్తి పొందుతాడు, అవిద్య వల్ల మళ్లీ బంధనానికి లోనవుతాడు. బ్రహ్మ, విష్ణు, రుద్రుడు — అందరూ ఆమె అధీనంలోనే ఉంటారు.
అవతారాః సర్వ ఏవ యన్త్రితా ఇవ దామభిః । కదాచిచ్చ సుఖం భుంక్తే వైకుణ్ఠే క్షీరసాగరే
అన్ని అవతారాలూ ఆమె నియంత్రణలోనే ఉంటాయి, ఊయలతో కట్టినట్టు. కొన్నిసార్లు వారు వైకుంఠంలో లేదా పాలు సముద్రంలో సుఖంగా ఉంటారు.
కదాచిత్కురుతే యుద్ధం దానవైర్బలవత్తరైః । హరిః కదాచిద్యజ్ఞాన్వై వితతాన్ప్రకరోతి చ
కొన్నిసార్లు హరి బలమైన దానవులతో యుద్ధం చేస్తాడు; మరికొన్ని సందర్భాల్లో ఏర్పాటైన యజ్ఞాలను నిర్వహిస్తాడు.
కదాచిచ్చ తపస్తీవ్రం తీర్థే చరతి సువ్రత । కదాచిచ్ఛయనే శేతే యోగనిద్రాముపాశ్రితః
కొన్నిసార్లు కఠిన వ్రతాలు పాటిస్తూ పవిత్ర క్షేత్రాలలో తపస్సు చేస్తాడు; మరికొన్ని సార్లు తన పీఠంపై పడుకుని యోగనిద్రలో లీనమవుతాడు.
న స్వతన్త్రః కదాచిచ్చ భగవాన్మధుసూదనః । తథా బ్రహ్మా తథా రుద్రస్తథేన్ద్రో వరుణో యమః
భగవంతుడు మధుసూదనుడు ఎప్పుడూ స్వతంత్రుడు కాదు; అలాగే బ్రహ్మ, అలాగే రుద్రుడు, అలాగే ఇంద్రుడు, వరుణుడు, యముడు కూడా.
కుబేరోఽగ్నీ రవీన్దూ చ తథాన్యే సురసత్తమాః । మునయః సనకాద్యాశ్చ వసిష్ఠాద్యాస్తథాపరే
కుబేరుడు, అగ్ని, సూర్యుడు, చంద్రుడు, ఇతర ఉత్తమ దేవతలు, అలాగే సనకాది మునులు, వశిష్ఠాది ఇతర మహర్షులు కూడా ఆమె ఆధీనంలోనే ఉంటారు.
సర్వేఽమ్బావశగా నిత్యం పాఞ్చాలీవ నరస్య చ । నసి ప్రోతా యథా గావో విచరన్తి వశానుగాః
అందరూ ఎప్పుడూ అమ్మవారి వశంలోనే ఉంటారు; పాంచాలి తన భర్తలకు ఎలా ఉండేదో, లేదా గొర్రెలు తాడుతో కట్టినట్టు ఎలా నడిపిస్తారో, అలాగే.
తథైవ దేవతాః సర్వాః కాలపాశనియన్త్రితాః । హర్షశోకాదయో భావా నిద్రాతన్ద్రాలసాదయః
అలాగే అన్ని దేవతలు కాలపాశానికి బంధితులై ఉంటారు; ఆనందం, దుఃఖం, నిద్ర, అలసట, మత్తు వంటి భావాలన్నీ కూడా.
సర్వేషాం సర్వదా రాజన్దేహినాం దేహసంశ్రితాః । అమరా నిర్జరాః ప్రోక్తా దేవాశ్చ గ్రన్థకారకైః
రాజా! ఇవన్నీ శరీరాన్ని ధరించిన ప్రతి ఒక్కరిలో ఎప్పుడూ ఉంటాయి. శాస్త్రకర్తలు అమరులు, నిర్జరులు, దేవతలు అని పిలిచే వారు కూడా ఇదే విధంగా ఉంటారు.
అభిధానతశ్చార్థతో న తే నూనం తాదృశాః క్వచిత్ । ఉత్పత్తిస్థితినాశాఖ్యా భావా యేషాం నిరన్తరమ్
పేరు పరంగా, అర్థ పరంగా కూడా, వారు నిజంగా అలాంటి వారు ఎక్కడా లేరు; ఎందుకంటే వారికి ఎప్పుడూ జననం, స్థితి, నాశనం జరుగుతూనే ఉంటుంది.
అమరాస్తే కథం వాచ్యా నిర్జరాశ్చ కథం పునః । కథం దుఃఖాభిభూతా వా జాయన్తే విబుధోత్తమాః
వారు ఎలా అమరులు అవుతారు? మళ్ళీ ఎలా నిర్జరులు అవుతారు? ఉత్తమ దేవతలు ఎలా బాధలకు లోనవుతారు?
కథం దేవాశ్చ వక్తవ్యా వ్యసనే క్రీడనం కథమ్ । క్షణాదుత్పత్తినాశశ్చ దృశ్యతేఽస్మిన్న సంశయః
దేవతలు కష్టాల్లో ఎలా ఆటలాడతారు? వారి పుట్టుక, నాశనం క్షణంలోనే కనిపిస్తుంది — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
జలజానాం చ కీటానాం మశకానాం తథా పునః । ఉపమా న కథం చైషామాయుషోఽన్తే మరాః స్మృతాః
నీటిలో ఉండే జంతువులు, పురుగులు, దోమలు — వీరి ఆయుష్సుతో పోల్చినట్టు, వారి జీవితాంతంలో వారిని మరణశీలులుగా పరిగణిస్తారు.
తతో వర్షాయుషశ్చాపి శతవర్షాయుషస్తథా । మనుష్యా హ్యమరా దేవాస్తస్మాద్ బ్రహ్మాపరః స్మృతః
అందువల్ల, కొందరికి ఒక సంవత్సరం ఆయుష్సు, మరికొందరికి వంద సంవత్సరాలు ఆయుష్సు ఉంటుంది; మనుష్యులు మరణశీలులు, దేవతలు అమరులు, వారిని మించి బ్రహ్మ అని పిలుస్తారు.
రుద్రస్తథా తథా విష్ణుః క్రమశశ్చ భవన్తి హి । నశ్యన్తి క్రమశశ్చైవ వర్ధన్తి చోత్తరోత్తరమ్
అలాగే రుద్రుడు, అలాగే విష్ణువు కూడా తమ తమ క్రమంలో ఉంటారు; వారు ఒక్కొక్కరుగా నశిస్తారు, ఒక్కొక్కరుగా మరింత పెరుగుతారు.
నూనం దేహవతో నాశో మృతస్యోత్పత్తిరేవ చ । చక్రవద్ భ్రమణం రాజన్ సర్వేషాం నాత్ర సంశయః
రాజా! శరీరం ఉన్నవారికి నాశనం తప్పదు, మరణించినవారికి మళ్లీ జననం జరుగుతుంది. ఇది అందరికీ చక్రంలా తిరుగుతూ ఉంటుంది. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
మోహజాలావృతో జన్తుర్ముచ్యతే న కదాచన । మాయాయాం విద్యమానాయాం మోహజాలం న నశ్యతి
మాయా మోహపు జాలంలో చిక్కుకున్న ప్రాణికి ఎప్పుడూ విముక్తి ఉండదు. మాయా ఉన్నంత వరకు ఆ మోహజాలం పోదు.