ఏవం చిన్తాతురాన్వీక్ష్య ప్రహ్లాదస్తానువాచ హ । యోద్ధవ్యం నాథ గన్తవ్యం పలాయ్య దానవోత్తమాః
వారంతా భయంతో ఆలోచనల్లో మునిగిపోయినప్పుడు, ప్రహ్లాదుడు ఇలా అన్నాడు: "ఓ ఉత్తమ దానవులారా, మనం యుద్ధం చేయాలి లేదా ఇక్కడినుండి పారిపోవాలి."
నముచిస్తానువాచాథ పలాయనపరానిహ । హనిష్యతి జగన్మాతా రుషితా కిల హేతిభిః
అప్పుడు నముచి పారిపోవాలని ఉద్దేశించినవారిని చూసి ఇలా అన్నాడు: "ఈ లోకమాత కోపంతో ఆయుధాలతో మనందరినీ ఖచ్చితంగా సంహరిస్తుంది."
తథా కురు మహాభాగ యథా దుఃఖం న జాయతే । వ్రజామోఽద్యైవ పాతాలం తాం స్తుత్వా తదనుజ్ఞయా
"ఏం చేయాలో మీరు నిర్ణయించుకోండి, దుఃఖం కలగకుండా చూసుకోండి. ఆమెను స్తుతించి, అనుమతి తీసుకుని, మనం ఈరోజే పాతాళంలోకి వెళ్ళిపోదాం."
ప్రహ్లాద ఉవాచ స్తౌమి దేవీం మహామాయాం సృష్టిస్థిత్యన్తకారిణీమ్ । సర్వేషాం జననీం శక్తిం భక్తానామభయఙ్కరీమ్
ప్రహ్లాదుడు ఇలా అన్నాడు: "సృష్టి, స్థితి, లయాన్ని చేసే మహామాయ అయిన దేవిని, అందరికీ తల్లిని, భక్తులకు అభయం ఇచ్చే శక్తిని నేను స్తుతిస్తున్నాను."
వ్యాస ఉవాచ ఇత్యుక్త్యా విష్ణుభక్తస్తు ప్రహ్లాదః పరమార్థవిత్ । తుష్టావ జగతాం ధాత్రీం కృతాఞ్జలిపుటస్తదా
వ్యాసుడు చెప్పాడు: ఇలా చెప్పి, విష్ణుభక్తుడు, పరమార్థాన్ని తెలిసిన ప్రహ్లాదుడు, చేతులు జోడించి జగత్తుకు తల్లిని స్తుతించాడు.
మాలాసర్పవదాభాతి యస్యాం సర్వం చరాచరమ్ । సర్వాధిష్ఠానరూపాయై తస్యై హ్రీంమూర్తయే నమః
ఆమెపై ఆభరణాల్లా అన్ని చరాచరాలు మెరిసిపోతున్నాయి. అన్ని లోకాల ఆధారమైన, హ్రీం స్వరూపిణి అయిన ఆ దేవికి నమస్కారం.
త్వత్తః సర్వమిదం విశ్వం స్థావరం జఙ్గమం తథా । అన్యే నిమిత్తమాత్రాస్తే కర్తారస్తవ నిర్మితాః
అమ్మా! ఈ సృష్టిలోని స్థావరజంగమమంతా నీ నుంచే పుట్టింది. మిగతావారు కేవలం సాధనాలు మాత్రమే; నీవే సృష్టికర్తవు, వారిని నీవే తయారు చేసావు.
నమో దేవి మహామాయే సర్వేషాం జననీ స్మృతా । కో భేదస్తవ దేవేషు దైత్యేషు స్వకృతేషు చ
దేవీ! మహామాయా! అందరికీ తల్లి అని గుర్తించబడే నీకు నమస్కారం. దేవతలు, దానవులు, నీ సృష్టిలో ఎవరిలోనైనా ఏ తేడా ఉంది?
మాతుః పుత్రేషు కో భేదోఽప్యశుభేషు శుభేషు చ । తథైవ దేవేష్వస్మాసు న కర్తవ్యస్త్వయాధునా
తల్లికి తన పిల్లల్లో, వారు మంచివైనా చెడ్డవైనా, ఏ తేడా ఉంటుంది? అలాగే, దేవతలకైనా మాకైనా నీవు తేడా చూపకూడదు.
యాదృశాస్తాదృశా మాతః సుతాస్తే దానవాః కిల । యతస్త్వం విశ్వజననీ పురాణేషు ప్రకీర్తితా
తల్లి! దానవులు కూడా నీ పిల్లలే. నీవు జగతికి తల్లివని పురాణాలలో చెప్పబడింది కదా.
తేఽపి స్వార్థపరా నూనం యథైవ వయమప్యుత । నాన్తరం దైత్యసురయోర్భేదోఽయం మోహసమ్భవః
వారు తమ ప్రయోజనాలకే పట్టుబడతారు, మేము కూడా అలాగే ఉంటాం. దేవతలు, దానవుల మధ్య అసలు తేడా లేదు; ఈ విభేదమంతా మాయ వల్లే.
ధనదారాదిభోగేషు వయం సక్తా దివానిశమ్ । తథైవ దేవా దేవేశి కో భేదోఽసురదేవయోః
మేము ధనం, భార్యలు, ఇతర భోగాల్లో రాత్రింబవళ్ళు మునిగిపోతాం. దేవతలు కూడా అలాగే ఉంటారు. దేవతలు, దానవుల్లో ఏ తేడా ఉంది దేవేశి?
తేఽపి కశ్యపదాయాదా వయం తత్సమ్భవాః కిల । కుతో విరోధసమ్భూతిర్జాతా మాతస్తవాధునా
వారు కూడా కశ్యపునందనులే, మేము కూడా ఆయన సంతానమే. తల్లీ! నీ పిల్లల మధ్య ఈ శత్రుత్వం ఇప్పుడు ఎలా వచ్చిందో చెప్పు.
న తథా విహితం మాతస్త్వయి సర్వసముద్భవే । సామ్యతైవ త్వయా స్థాప్యా దేవేష్వస్మాసు చైవ హి
తల్లీ! సమస్తాన్ని పుట్టించేవాడివైన నీవు ఇలాంటి విభేదాన్ని ఎప్పుడూ ఉద్దేశించలేదు. దేవతలకైనా మాకైనా సమానత్వాన్ని నీవే స్థాపించాలి.
గుణవ్యతికరాత్సర్వే సముత్పన్నాః సురాసురాః । గుణాన్వితా భవేయుస్తే కథం దేహభృతోఽమరాః
మూడు గుణాలు కలిసినప్పుడు దేవతలు, దానవులు పుడతారు. శరీరధారులు అయిన వారు, అమరులైనా సరే, గుణాలు లేకుండా ఎలా ఉంటారు?
కామః క్రోధశ్చ లోభశ్చ సర్వదేహేషు సంస్థితాః । వర్తన్తే సర్వదా తస్మాత్ కోఽవిరోధీ భవేఞ్చనః
కామం, కోపం, లోభం అన్నీ ప్రతి శరీరంలో ఉంటాయి. అవి ఎప్పుడూ పనిచేస్తూనే ఉంటాయి. అందుకే ఎవరు విరోధం లేకుండా ఉండగలరు?
త్వయా మిథో విరోధోఽయం కల్పితః కిల కౌతుకాత్ । మన్యామహే విభేదేన నూనం యుద్ధదిదృక్షయా
ఈ పరస్పర విరోధాన్ని నీవే ఆటగా ఏర్పరిచావు. మేము అనుకుంటున్నాం — నీవు ఈ విభేదాన్ని చేసి యుద్ధాన్ని చూడాలని కోరుకున్నావని.
అన్యథా ఖలు భ్రాతౄణాం విరోధః కీదృశోఽనఘే । త్వం చేన్నేచ్ఛసి చాముణ్డే వీక్షితుం కలహం కిల
లేకపోతే, తల్లీ! అన్నదమ్ముల మధ్య ఇలాంటి గొడవ ఎలా వస్తుంది? చాముండే! నీవు కలహాన్ని చూడాలని కోరుకోకపోతే, అది జరగదు.
జానామి ధర్మం ధర్మజ్ఞే వేద్మి చాహం శతక్రతుమ్ । తథాపి కలహోఽస్మాకం భోగార్థం దేవి సర్వదా
ధర్మాన్ని నాకు తెలుసు, ధర్మాన్ని తెలిసినవాడివి నీవు. శతక్రతువును కూడా నాకు తెలుసు. అయినా, దేవీ! మేమందరం భోగాల కోసమే ఎప్పుడూ కలహిస్తూనే ఉంటాం.
ఏకః కోఽపి న శాస్తాస్తి సంసారే త్వాం వినామ్బికే । స్పృహావతస్తు కః కర్తుం క్షమతే వచనం బుధః
ఈ లోకంలో నిన్ను తప్ప మరొక పాలకుడు ఎవ్వరూ లేరు అంబికే! మనసులో కోరికలు ఉన్నవాడు మరొకరి మాట వినగలడా?
దేవాసురైరయం సిన్ధుర్మథితః సమయే క్వచిత్ । విష్ణునా విహితో భేదః సుధారత్నచ్ఛలేన వై
ఒకసారి దేవతలు, దానవులు కలిసి సముద్రాన్ని మథించారు. విష్ణువు అమృతం, రత్నాలను నెపంగా చూపించి విభేదాన్ని కలిగించాడు.
త్వయాసౌ కల్పితః శౌరిః పాలకత్వే జగద్గురుః । తేన లక్ష్మీః స్వయం లోభాద్ గృహీతామరసున్దరీ
దేవీ! జగద్గురువైన నీవు విష్ణువును రక్షకుడిగా నియమించావు. ఆయన లోభంతో అమరసుందరిగా లక్స్మిని తీసుకున్నాడు.
ఐరావతస్తథేన్ద్రేణ పారిజాతోఽథ కామధుక్ । ఉచ్చైఃశ్రవాః సురైః సర్వం గృహీతం వైష్ణవేచ్ఛయా
ఇంద్రుడు ఐరావతాన్ని తీసుకున్నాడు; పారిజాత వృక్షం, కామధేనువును కూడా. ఉచ్చైశ్రవను, మిగతా అన్నిటినీ దేవతలు విష్ణువు అనుమతితో తీసుకున్నారు.
అనయం తాదృశం కృత్వా జాతా దేవాస్తు సాధవః । (అన్యాయినః సురా నూనం పశ్య త్వం ధర్మలక్షణమ్ ।)
అలా చేసి దేవతలు ధర్మవంతులయ్యారు అంటారు. (అయితే దేవీ! నిజంగా చూడూ, దేవతలు అన్యాయంగా ప్రవర్తించారు — ఇదే ధర్మ లక్షణమా?)
నూనం దైత్యాః పరాభూవన్పశ్య త్వం ధర్మలక్షణమ్ । క్వ ధర్మః కీదృశో ధర్మః క్వ కార్యం క్వ చ సాధుతా
నిశ్చయంగా రాక్షసులు ఓడిపోయారు — నీకు నీవే ధర్మానికి గుర్తు చూడగలవు. ఎక్కడ ధర్మం ఉంది? ఇది ఎలాంటి ధర్మం? ఏ పని చేయాలి? మంచితనం ఎక్కడ?
కథయామి చ కస్యాగ్రే సిద్ధం మైమాంసికం మతమ్ । తార్కికా యుక్తివాదజ్ఞా విధిజ్ఞా వేదవాదకాః
ఈ స్థిరమైన మీమాంసకుల మతాన్ని నేను ఎవరి ముందు చెప్పాలి? తర్కంలో నిపుణులు, వాదనలో ప్రావీణ్యం ఉన్నవారు, కర్మకాండిలో నిపుణులు, వేదాలను వివరించే వారు —
ఉక్తాః సకర్తృకం విశ్వం వివదన్తే జడాత్మకాః । కర్తా భవతి చేదస్మిన్సంసారే వితతే కిల
వీళ్లందరూ ఈ జగత్తుకు ఒక కర్త ఉన్నాడని చెప్పారు. అయినా, వీళ్లంతా మూర్ఖుల్లా పరస్పరం వాదించుకుంటారు. ఈ విశాలమైన లోకంలో ఒక కర్త ఉంటే —
విరోధః కీదృశస్తత్ర చైకకర్మణి వై మిథః । వేదే నైకమతిః కస్మాచ్ఛాస్త్రేష్వపి తథా పునః
ఒకే పనిలో పరస్పరం ఎలా విరుద్ధత వస్తుంది? వేదంలో కూడా ఎందుకు ఒక్క అభిప్రాయం ఉండదు? అలాగే ఇతర శాస్త్రాలలోనూ ఎందుకు అంతే?
నైకవాక్యం వచస్తేషామపి వేదవిదాం పునః । యతః స్వార్థపరం సర్వం జగత్స్థావరజఙ్గమమ్
వేదాన్ని బాగా తెలిసినవారిలో కూడా మాటలు ఒక్కటిగా ఉండవు. ఎందుకంటే, ఈ జగత్తులోని జంతువులూ, చెట్లూ అందరూ తమ స్వార్థమే చూస్తారు.
నిఃస్పృహః కోఽపి సంసారే న భవేన్న భవిష్యతి । శశినాథ గురోర్భార్యా హృతా జ్ఞాత్వా బలాదపి
ఈ లోకంలో ఎవరూ, ఎప్పుడూ కోరికలు లేకుండా ఉండరు. చంద్రుని గురువు భార్యను కూడా బలవంతంగా తీసుకున్నాడు — ఇది తెలిసే చేసాడు.