తయా విరహితస్త్వం న తత్కర్మకరణే ప్రభుః । నాహం పాలయితుం శక్తః సంహర్తుం నాపి శఙ్కరః
ఆమె లేకపోతే నువ్వు ఆ కార్యాన్ని చేయలేవు; నేను పోషించలేను, శంకరుడు వినాశనం చేయలేడు.
తదధీనా వయం సర్వే వర్తామః సతతం విభో । ప్రత్యక్షే చ పరోక్షే చ దృష్టాన్తం శృణు సువ్రత
ప్రభూ! మేమందరం ఎప్పుడూ ఆమె ఆధీనంలోనే ఉంటాము. కనిపించేదానిలోనూ, కనిపించనిదానిలోనూ, ఓ సువ్రతా, ఒక ఉదాహరణ విను.
శేషే స్వపిమి పర్యఙ్కే పరతన్త్రో న సంశయః । తదధీనః సదోత్తిష్ఠే కాలే కాలవశం గతః
శేషునిపై మంచంలో నేను నిద్రిస్తాను, పూర్తిగా ఆమె ఆధీనంలోనే ఉంటాను. ఆమె సంకల్పంతోనే సమయానికి లేచి, కాలానికి లోబడి ఉంటాను.
తపశ్చరామి సతతం తదధీనోఽస్మ్యహం సదా । కదాచిత్సహ లక్ష్యా చ విహరామి యథాసుఖమ్
నేను ఎప్పుడూ తపస్సు చేస్తాను, ఎప్పుడూ ఆమె ఆధీనంలోనే ఉంటాను. కొన్నిసార్లు లక్ష్మితో కలిసి ఇష్టానుసారం విహరిస్తాను.
కదాచిద్దానవైః సార్ధం సంగ్రామం ప్రకరోమ్యహమ్ । దారుణం దేహదమనం సర్వలోకభయఙ్కరమ్
కొన్నిసార్లు దానవులతో ఘోరమైన యుద్ధం చేస్తాను, అది శరీరాలను నాశనం చేసే, అన్ని లోకాలను భయపెట్టే యుద్ధం.
ప్రత్యక్షం తవ ధర్మజ్ఞ తస్మిన్నేకార్ణవే పురా । పఞ్చవర్షసహస్రాణి బాహుయుద్ధం మయా కృతమ్
ధర్మాన్ని తెలిసినవాడవు నువ్వు, ఆ ఒక్క సముద్రంలో నేను ఐదు వేల సంవత్సరాలు బాహుబలంతో యుద్ధం చేసినదాన్ని నువ్వు ప్రత్యక్షంగా చూశావు.
తౌ కర్ణమలజౌ దుష్టౌ దానవౌ మదగర్వితౌ । దేవ దేవ్యాః ప్రసాదేన నిహతౌ మధుకైటభౌ
కర్ణమల నుండి పుట్టిన ఆ ఇద్దరు దుష్ట దానవులు, మధు, కైటభులు, దేవీ కృపతో సంహరించబడ్డారు.
తదా త్వయా న కిం జ్ఞాతం కారణం తు పరాత్పరమ్ । శక్తిరూపం మహాభాగ కిం పృచ్ఛసి పునః పునః
అప్పుడు నువ్వు పరమ కారణాన్ని తెలుసుకోలేదా? ఓ మహాభాగ! శక్తి స్వరూపాన్ని ఎందుకు మళ్లీ మళ్లీ అడుగుతున్నావు?
యదిచ్ఛః పురుషో భూత్వా విచరామి మహార్ణవే । కచ్ఛపః కోలసింహశ్చ వామనశ్చ యుగే యుగే
నాకు కావాలనిపించినప్పుడు, నేను మనిషిగా మారి మహాసముద్రంలో తిరుగుతాను. ప్రతి యుగంలో కూర్మం, వరాహం, సింహం, వామనంగా అవతరిస్తాను.
న కస్యాపి ప్రియో లోకే తిర్యగ్యోనిషు సమ్భవః । నాభవం స్వేచ్ఛయా వామవరాహాదిషు యోనిషు
ఈ లోకంలో ఎవరికీ జంతు జన్మ ఇష్టముండదు. నేను కూడా నా ఇష్టంతో వరాహాది రూపాల్లో జన్మించలేదు.
విహాయ లక్ష్యా సహ సంవిహారం కో యాతి మత్స్యాదిషు హీనయోనిషు । శయ్యాం చ ముక్త్వా గరుడాసనస్థః కరోమి యుద్ధం విపులం స్వతన్త్రః
లక్ష్యాన్ని వదిలిపెట్టి, చేప మొదలైన తక్కువ జన్మల్లోకి ఎవరు వెళ్తారు? మంచాన్ని వదిలి, గరుడాసనంపై కూర్చొని, నేను స్వేచ్ఛగా గొప్ప యుద్ధం చేస్తాను.
పురా పురస్తేఽజ శిరో మదీయం గతం ధనుర్జ్యాస్ఖలనాత్క్వ చాపి । త్వయా తదా వాజిశిరో గృహీత్వా సంయోజితం శిల్పివరేణ భూయః
అజ జనకుడా! ఒకసారి నా తల విల్లులోని దోపిడీ వల్ల ముందుకు పడిపోయింది. అప్పుడా, నువ్వు గుర్రపు తల తీసుకుని, గొప్ప వడ్రంగి సహాయంతో మళ్లీ కలిపావు.
హయాననోఽహం పరికీర్తితశ్చ ప్రత్యక్షమేతత్తవ లోకకర్తః । విడమ్బనేయం కిల లోకమధ్యే కథం భవేదాత్మపరో యది స్యామ్
నన్ను హయాననుడని పిలుస్తారు. ఇది నీకు స్పష్టంగా తెలుసు, లోకాలను సృష్టించేవాడా! ఇది లోకంలో ఒక హాస్యంగా మారింది. నేను స్వతంత్రుడనైతే ఇలా ఎలా జరుగుతుంది?
తస్మాన్నాహం స్వతన్త్రోఽస్మి శక్త్యధీనోఽస్మి సర్వథా । తామేవ శక్తిం సతతం ధ్యాయామి చ నిరన్తరమ్
అందువల్ల నేను స్వతంత్రుడను కాను. నేను ఎప్పుడూ శక్తికి ఆధీనుడను. ఆ శక్తినే నేను ఎల్లప్పుడూ, నిరంతరం ధ్యానిస్తుంటాను.
నాతః పరతరం కిఞ్చిజ్జానామి కమలోద్భవ । నారద ఉవాచ ఇత్యుక్తం విష్ణునా తేన పద్మయోనేస్తు సన్నిధౌ
కమలలోద్భవా! దీనికంటే ఉన్నతమైనది నాకు తెలియదు. నారదుడు చెప్పాడు: ఇలా విష్ణువు పద్మయోనియైన బ్రహ్మ సమక్షంలో చెప్పాడు.
తేన చాప్యహముక్తోఽస్మి తథైవ మునిపుఙ్గవ । తస్మాత్త్వమపి కల్యాణ పురుషార్థాప్తిహేతవే
అలా నన్ను కూడా నారదుడు ఉద్దేశించి చెప్పాడు, మునిశ్రేష్ఠా! అందువల్ల, కల్యాణీ! నీవు కూడా పురుషార్థాల సాధన కోసం—
అసంశయం హృదమ్భోజే భజ దేవీపదామ్బుజమ్ । సర్వం దాస్యతి సా దేవీ యద్యదిష్టం భవేత్తవ
ఏ సందేహమూ లేకుండా, నీ హృదయ కమలంలో దేవీ పాదపద్మాలను భజించు. ఆ దేవీ నీవు కోరినది అన్నీ నీకు ఇస్తుంది.
సూత ఉవాచ నారదేనైవముక్తస్తు వ్యాసః సత్యవతీసుతః । దేవీపాదాబ్జనిష్ణాతస్తపసే ప్రయయౌ గిరౌ
సూతుడు చెప్పాడు: నారదుడు ఇలా చెప్పిన తరువాత, సత్యవతీ కుమారుడైన వ్యాసుడు, దేవీ పాదపద్మాలలో మనసు ముంచి, తపస్సు కోసం పర్వతానికి వెళ్లాడు.
హయగ్రీవావతారకథనమ్ ఋషయ ఊచుః సూతాస్మాకం మనః కామం మగ్నం సంశయసాగరే । యథోక్తం మహదాశ్చర్యం జగద్విస్మయకారకమ్
హయగ్రీవావతార కథనం. ఋషులు చెప్పారు: సూతా! మా మనస్సు సందేహాల సముద్రంలో మునిగిపోయింది. నీవు చెప్పిన ఈ అద్భుతమైన విషయం ప్రపంచాన్ని ఆశ్చర్యపరిచింది.
యన్మూర్ధా మాధవస్యాపి గతో దేహాత్పునః పరమ్ । హయగ్రీవస్తతో జాతః సర్వకర్తా జనార్దనః
మాధవుని తల దేహాన్ని విడిచి పరమమైనదిగా మారింది. దానివల్ల హయగ్రీవుడు జన్మించాడు. అతడే సర్వాన్ని సృష్టించేవాడు, జనార్దనుడు.
వేదోఽపి స్తౌతి యం దేవం దేవాః సర్వే యదాశ్రయాః । ఆదిదేవో జగన్నాథః సర్వకారణకారణః
వేదమూ ఆ దేవుని స్తుతిస్తుంది. అందరు దేవతలు ఆయనపై ఆధారపడి ఉంటారు. ఆయన ఆదిదేవుడు, జగన్నాథుడు, అన్ని కారణాలకు కారణమైనవాడు.
తస్యాపి వదనం ఛిన్నం దైవయోగాత్కథం తదా । తత్సర్వం కథయాశు త్వం విస్తరేణ మహామతే
ఆయన తల దైవకృపతో ఎలా తెగిపోయిందో, ఆ సంగతిని మాకు పూర్తిగా వివరంగా చెప్పు, మహామతివంతుడా!
సూత ఉవాచ శృణ్వన్తు మునయః సర్వే సావధానాః సమన్తతః । చరితం దేవదేవస్య విష్ణోః పరమతేజసః
సూతుడు చెప్పాడు: మునులందరూ అన్ని వైపులా జాగ్రత్తగా వినండి. పరమ తేజస్సుతో ఉన్న దేవదేవుడైన విష్ణువు చరిత్రను చెబుతాను.
కదాచిద్దారుణం యుద్ధం కృత్వా దేవః సనాతనః । దశవర్షసహస్రాణి పరిశ్రాన్తో జనార్దనః
ఒకసారి, శాశ్వతుడైన దేవుడు పది వేల సంవత్సరాలు భయంకరమైన యుద్ధం చేసి, జనార్దనుడు అలసిపోయాడు.
సమే దేశే శుభే స్థానే కృత్వా పద్మాసనం విభుః । అవలమ్బ్య ధనుః సజ్యం కణ్ఠదేశే ధరాస్థితమ్
అదే శుభప్రదేశంలో, భూమిపై పద్మాసనం వేసి, విల్లు ఎక్కించి, దాన్ని మెడ దగ్గర ఉంచి కూర్చున్నాడు.
దత్త్వా భారం ధనుష్కోట్యాం నిద్రామాప రమాపతిః । శ్రాన్తత్వాద్దైవయోగాచ్చ జాతస్తత్రాతినిద్రితః
విల్లు కొనపై బరువు పెట్టి, లక్ష్మీపతి నిద్రించిపోయాడు. అలసటతో, దైవకృపతో అక్కడ అతడు లోతైన నిద్రలో మునిగిపోయాడు.
తదా కాలేన కియతా దేవాః సర్వే సవాసవాః । బ్రహ్మేశసహితాః సర్వే యజ్ఞం కర్తుం సముద్యతాః
కొంతకాలం తరువాత, ఇంద్రుడు సహా అందరు దేవతలు, బ్రహ్మ, శివుడు కలిసి యజ్ఞం చేయాలని సిద్ధమయ్యారు.
గతాః సర్వేఽథ వైకుణ్ఠం ద్రష్టుం దేవం జనార్దనమ్ । దేవకార్యార్థసిద్ధ్యర్థం మఖానామధిపం ప్రభుమ్
అందరూ కలిసి వైకుంఠానికి వెళ్లి, దేవకార్య సాధన కోసం, యజ్ఞాధిపతియైన ప్రభువైన జనార్దనుని దర్శించడానికి వెళ్లారు.
అదృష్ట్వా తం తదా తత్ర జ్ఞానదృష్ట్యా విలోక్య తే । యత్రాస్తే భగవాన్ విష్ణుర్జగ్ముస్తత్ర తదా సురాః
అక్కడ విష్ణువు కనబడకపోయినా, జ్ఞానదృష్టితో ఆయన ఎక్కడ ఉన్నారో తెలుసుకున్నారు. అప్పుడు దేవతలు ఆయన ఉన్న చోటికి వెళ్లారు.
దదృశుస్తే తదేశానం యోగనిద్రావశం గతమ్ । విచేతనం విభుం విష్ణుం తత్రాసాంచక్రిరే సురాః
అక్కడ దేవతలు యోగనిద్రలో మునిగిపోయిన, చైతన్యం లేని, అన్నింటినీ వ్యాపించిన విష్ణువును చూశారు. వారు అక్కడే నిలబడ్డారు.