త్వన్నాభికమలాజ్జాతః కర్తాహమఖిలస్య హ । త్వత్తః కోఽప్యధికోఽస్త్యత్ర తం దేవం బ్రూహి మాపతే
నీ నాభికమలంలో నుంచి నేను, సృష్టికర్తగా జన్మించాను. అయినా, నిన్ను మించి ఇంకెవరైనా ఉన్నారా? ఆ దేవుణ్ణి నాకు చెప్పు ప్రభూ.
జానామ్యహం జగన్నాథ త్వమాదిః సర్వకారణమ్ । కర్తా పాలయితా హర్తా సమర్థః సర్వకార్యకృత్
జగన్నాథా, నీవే సర్వకారణమూ, ఆదియూ అని నాకు తెలుసు. నీవే సృష్టికర్త, రక్షకుడు, సంహారకుడు, అన్నీ చేయగలవాడు.
ఇచ్ఛయా తే మహారాజ సృజామ్యహమిదం జగత్ । హరః సంహరతే కాలే సోఽపి తే వచనే సదా
ఓ మహారాజా! నా సంకల్పంతోనే ఈ జగత్తును సృష్టిస్తున్నాను. సమయానికి హరుడు దాన్ని వినాశనం చేస్తాడు. ఆయన కూడా ఎప్పుడూ నీ ఆజ్ఞ ప్రకారమే పనిచేస్తాడు.
సూర్యో భ్రమతి చాకాశే వాయుర్వాతి శుభాశుభః । అగ్నిస్తపతి పర్జన్యో వర్షతీశ త్వదాజ్ఞయా
ప్రభూ! సూర్యుడు ఆకాశంలో సంచరిస్తాడు, గాలి మంచిదైనా చెడైనా వీస్తుంది, అగ్ని మండుతుంది, మేఘం వర్షం కురిపిస్తుంది—ఇవి అన్నీ నీ ఆజ్ఞ వల్లే జరుగుతున్నవి.
త్వం తు ధ్యాయసి కం దేవం సంశయోఽయం మహాన్మమ । త్వత్తః పరం న పశ్యామి దేవం వై భువనత్రయే
కానీ నువ్వు ఏ దేవుడిని ధ్యానిస్తున్నావో నాకు పెద్ద సందేహంగా ఉంది. ఈ మూడు లోకాలలో నిన్ను మించి ఇంకెవరూ దేవుడిగా నాకు కనిపించడంలేదు.
కృపాం కృత్వా వదస్వాద్య భక్తోఽస్మి తవ సువ్రత । మహతాం నైవ గోప్యం హి ప్రాయః కిఞ్చిదితి స్మృతిః
నీవు దయతో నాకు చెప్పు, నేను నీ భక్తుడిని. గొప్పవారు ఏ విషయాన్ని ఎక్కువగా దాచిపెట్టరని స్మృతి చెబుతోంది.
తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తస్య హరిరాహ ప్రజాపతిమ్ । శృణుష్వైకమనా బ్రహ్మంస్త్వాం బ్రవీమి మనోగతమ్
అతని మాటలు విని హరి ప్రజాపతికి ఇలా అన్నాడు: ఓ బ్రహ్మా! నీవు మనసు పెట్టి విను, నా మనసులో ఉన్నదాన్ని నీకు చెబుతాను.
యద్యపి త్వాం శివం మాం చ స్థితిసృష్ట్యన్తకారణమ్ । తే జానన్తి జనాః సర్వే సదేవాసురమానుషాః
దేవతలు, అసురులు, మనుష్యులు—అందరూ నిన్ను, శివుణ్ణి, నన్ను సృష్టి, స్థితి, లయానికి కారణమని తెలుసుకుంటారు.
స్రష్టా త్వం పాలకశ్చాహం హరః సంహారకారకః । కృతాః శక్త్యేతి సంతర్కః క్రియతే వేదపారగైః
నువ్వు సృష్టికర్త, నేను పోషకుడు, హరుడు వినాశకుడు—ఇలా వేదాలు నేర్చుకున్న వారు మన శక్తుల వల్లే ఇవన్నీ జరుగుతున్నాయని భావిస్తారు.
జగత్సంజననే శక్తిస్త్వయి తిష్ఠతి రాజసీ । సాత్త్వికీ మయి రుద్రే చ తామసీ పరికీర్తితా
ఈ జగత్తు సృష్టిలో రాజసిక శక్తి నీలో ఉంది; సాత్విక శక్తి నాలో, తామసిక శక్తి రుద్రునిలో ఉందని చెబుతారు.
తయా విరహితస్త్వం న తత్కర్మకరణే ప్రభుః । నాహం పాలయితుం శక్తః సంహర్తుం నాపి శఙ్కరః
ఆమె లేకపోతే నువ్వు ఆ కార్యాన్ని చేయలేవు; నేను పోషించలేను, శంకరుడు వినాశనం చేయలేడు.
తదధీనా వయం సర్వే వర్తామః సతతం విభో । ప్రత్యక్షే చ పరోక్షే చ దృష్టాన్తం శృణు సువ్రత
ప్రభూ! మేమందరం ఎప్పుడూ ఆమె ఆధీనంలోనే ఉంటాము. కనిపించేదానిలోనూ, కనిపించనిదానిలోనూ, ఓ సువ్రతా, ఒక ఉదాహరణ విను.
శేషే స్వపిమి పర్యఙ్కే పరతన్త్రో న సంశయః । తదధీనః సదోత్తిష్ఠే కాలే కాలవశం గతః
శేషునిపై మంచంలో నేను నిద్రిస్తాను, పూర్తిగా ఆమె ఆధీనంలోనే ఉంటాను. ఆమె సంకల్పంతోనే సమయానికి లేచి, కాలానికి లోబడి ఉంటాను.
తపశ్చరామి సతతం తదధీనోఽస్మ్యహం సదా । కదాచిత్సహ లక్ష్యా చ విహరామి యథాసుఖమ్
నేను ఎప్పుడూ తపస్సు చేస్తాను, ఎప్పుడూ ఆమె ఆధీనంలోనే ఉంటాను. కొన్నిసార్లు లక్ష్మితో కలిసి ఇష్టానుసారం విహరిస్తాను.
కదాచిద్దానవైః సార్ధం సంగ్రామం ప్రకరోమ్యహమ్ । దారుణం దేహదమనం సర్వలోకభయఙ్కరమ్
కొన్నిసార్లు దానవులతో ఘోరమైన యుద్ధం చేస్తాను, అది శరీరాలను నాశనం చేసే, అన్ని లోకాలను భయపెట్టే యుద్ధం.
ప్రత్యక్షం తవ ధర్మజ్ఞ తస్మిన్నేకార్ణవే పురా । పఞ్చవర్షసహస్రాణి బాహుయుద్ధం మయా కృతమ్
ధర్మాన్ని తెలిసినవాడవు నువ్వు, ఆ ఒక్క సముద్రంలో నేను ఐదు వేల సంవత్సరాలు బాహుబలంతో యుద్ధం చేసినదాన్ని నువ్వు ప్రత్యక్షంగా చూశావు.
తౌ కర్ణమలజౌ దుష్టౌ దానవౌ మదగర్వితౌ । దేవ దేవ్యాః ప్రసాదేన నిహతౌ మధుకైటభౌ
కర్ణమల నుండి పుట్టిన ఆ ఇద్దరు దుష్ట దానవులు, మధు, కైటభులు, దేవీ కృపతో సంహరించబడ్డారు.
తదా త్వయా న కిం జ్ఞాతం కారణం తు పరాత్పరమ్ । శక్తిరూపం మహాభాగ కిం పృచ్ఛసి పునః పునః
అప్పుడు నువ్వు పరమ కారణాన్ని తెలుసుకోలేదా? ఓ మహాభాగ! శక్తి స్వరూపాన్ని ఎందుకు మళ్లీ మళ్లీ అడుగుతున్నావు?
యదిచ్ఛః పురుషో భూత్వా విచరామి మహార్ణవే । కచ్ఛపః కోలసింహశ్చ వామనశ్చ యుగే యుగే
నాకు కావాలనిపించినప్పుడు, నేను మనిషిగా మారి మహాసముద్రంలో తిరుగుతాను. ప్రతి యుగంలో కూర్మం, వరాహం, సింహం, వామనంగా అవతరిస్తాను.
న కస్యాపి ప్రియో లోకే తిర్యగ్యోనిషు సమ్భవః । నాభవం స్వేచ్ఛయా వామవరాహాదిషు యోనిషు
ఈ లోకంలో ఎవరికీ జంతు జన్మ ఇష్టముండదు. నేను కూడా నా ఇష్టంతో వరాహాది రూపాల్లో జన్మించలేదు.
విహాయ లక్ష్యా సహ సంవిహారం కో యాతి మత్స్యాదిషు హీనయోనిషు । శయ్యాం చ ముక్త్వా గరుడాసనస్థః కరోమి యుద్ధం విపులం స్వతన్త్రః
లక్ష్యాన్ని వదిలిపెట్టి, చేప మొదలైన తక్కువ జన్మల్లోకి ఎవరు వెళ్తారు? మంచాన్ని వదిలి, గరుడాసనంపై కూర్చొని, నేను స్వేచ్ఛగా గొప్ప యుద్ధం చేస్తాను.
పురా పురస్తేఽజ శిరో మదీయం గతం ధనుర్జ్యాస్ఖలనాత్క్వ చాపి । త్వయా తదా వాజిశిరో గృహీత్వా సంయోజితం శిల్పివరేణ భూయః
అజ జనకుడా! ఒకసారి నా తల విల్లులోని దోపిడీ వల్ల ముందుకు పడిపోయింది. అప్పుడా, నువ్వు గుర్రపు తల తీసుకుని, గొప్ప వడ్రంగి సహాయంతో మళ్లీ కలిపావు.
హయాననోఽహం పరికీర్తితశ్చ ప్రత్యక్షమేతత్తవ లోకకర్తః । విడమ్బనేయం కిల లోకమధ్యే కథం భవేదాత్మపరో యది స్యామ్
నన్ను హయాననుడని పిలుస్తారు. ఇది నీకు స్పష్టంగా తెలుసు, లోకాలను సృష్టించేవాడా! ఇది లోకంలో ఒక హాస్యంగా మారింది. నేను స్వతంత్రుడనైతే ఇలా ఎలా జరుగుతుంది?
తస్మాన్నాహం స్వతన్త్రోఽస్మి శక్త్యధీనోఽస్మి సర్వథా । తామేవ శక్తిం సతతం ధ్యాయామి చ నిరన్తరమ్
అందువల్ల నేను స్వతంత్రుడను కాను. నేను ఎప్పుడూ శక్తికి ఆధీనుడను. ఆ శక్తినే నేను ఎల్లప్పుడూ, నిరంతరం ధ్యానిస్తుంటాను.
నాతః పరతరం కిఞ్చిజ్జానామి కమలోద్భవ । నారద ఉవాచ ఇత్యుక్తం విష్ణునా తేన పద్మయోనేస్తు సన్నిధౌ
కమలలోద్భవా! దీనికంటే ఉన్నతమైనది నాకు తెలియదు. నారదుడు చెప్పాడు: ఇలా విష్ణువు పద్మయోనియైన బ్రహ్మ సమక్షంలో చెప్పాడు.
తేన చాప్యహముక్తోఽస్మి తథైవ మునిపుఙ్గవ । తస్మాత్త్వమపి కల్యాణ పురుషార్థాప్తిహేతవే
అలా నన్ను కూడా నారదుడు ఉద్దేశించి చెప్పాడు, మునిశ్రేష్ఠా! అందువల్ల, కల్యాణీ! నీవు కూడా పురుషార్థాల సాధన కోసం—
అసంశయం హృదమ్భోజే భజ దేవీపదామ్బుజమ్ । సర్వం దాస్యతి సా దేవీ యద్యదిష్టం భవేత్తవ
ఏ సందేహమూ లేకుండా, నీ హృదయ కమలంలో దేవీ పాదపద్మాలను భజించు. ఆ దేవీ నీవు కోరినది అన్నీ నీకు ఇస్తుంది.
సూత ఉవాచ నారదేనైవముక్తస్తు వ్యాసః సత్యవతీసుతః । దేవీపాదాబ్జనిష్ణాతస్తపసే ప్రయయౌ గిరౌ
సూతుడు చెప్పాడు: నారదుడు ఇలా చెప్పిన తరువాత, సత్యవతీ కుమారుడైన వ్యాసుడు, దేవీ పాదపద్మాలలో మనసు ముంచి, తపస్సు కోసం పర్వతానికి వెళ్లాడు.
హయగ్రీవావతారకథనమ్ ఋషయ ఊచుః సూతాస్మాకం మనః కామం మగ్నం సంశయసాగరే । యథోక్తం మహదాశ్చర్యం జగద్విస్మయకారకమ్
హయగ్రీవావతార కథనం. ఋషులు చెప్పారు: సూతా! మా మనస్సు సందేహాల సముద్రంలో మునిగిపోయింది. నీవు చెప్పిన ఈ అద్భుతమైన విషయం ప్రపంచాన్ని ఆశ్చర్యపరిచింది.
యన్మూర్ధా మాధవస్యాపి గతో దేహాత్పునః పరమ్ । హయగ్రీవస్తతో జాతః సర్వకర్తా జనార్దనః
మాధవుని తల దేహాన్ని విడిచి పరమమైనదిగా మారింది. దానివల్ల హయగ్రీవుడు జన్మించాడు. అతడే సర్వాన్ని సృష్టించేవాడు, జనార్దనుడు.