తచ్ఛ్రుత్వా ప్రీతమనసో జాతాస్తే దానవోత్తమాః । కృతకార్యం గురుం మత్వా జహృషుస్తే విమోహితాః
ఇలా విని, ఆ ఉత్తమ దానవులు హృదయంలో ఆనందంతో నిండిపోయారు. గురువు వల్ల తమ పని పూర్తయ్యిందని భావించి, మోహంలో మునిగి, హర్షించారు.
ప్రణేముస్తే ముదా యుక్తా నిరాతఙ్కా గతవ్యథాః । దేవేభ్యశ్చ భయం త్యక్త్వా తస్థుః సర్వే నిరామయాః
ఆనందంతో, భయమూ, బాధా లేకుండా, దేవతల పట్ల భయాన్ని వదిలేసి, అందరూ ప్రశాంతంగా నమస్కరించి నిలబడ్డారు.
శుక్రరూపేణ గురుణా దైత్యవఞ్చనావర్ణనమ్ రాజోవాచ కిం కృతం గురుణా పశ్చాద్భృగురూపేణ వర్తతా । ఛలేనైవ హి దైత్యానాం పౌరోహిత్యేన ధీమతా
శుక్రుని రూపంలో గురువు దానవులను మోసం చేసిన విషయాన్ని వివరించడం. రాజు అడిగాడు: భృగువు రూపంలో ఉన్న ఆ గురువు తరువాత ఏమి చేశాడు? అతడు తెలివిగా దానవులకు పురోహితుడై, ఎల్లప్పుడూ మాయతోనే వ్యవహరించాడు కదా!
గురుః సురాణామనిశం సర్వవిద్యానిధిస్తథా । సుతోఽఙ్గిరస ఏవాసౌ స కథం ఛలకృన్మునిః
దేవతలకు గురువైన, అన్ని విద్యలకు నిలయమైన, అంగిరసుని కుమారుడైన ఆ ముని, ఎలా మోసానికి పాల్పడ్డాడు?
ధర్మశాస్త్రేషు సర్వేషు సత్యం ధర్మస్య కారణమ్ । కథితం మునిభిర్యేన పరమాత్మాపి లభ్యతే
అన్ని ధర్మశాస్త్రాలలో, సత్యమే ధర్మానికి ఆధారం అని మునులు చెప్పారు. దానివల్ల పరమాత్మను కూడా పొందవచ్చు.
వాచస్పతిస్తథా మిథ్యావక్తా చేద్దానవాన్ప్రతి । కః సత్యవక్తా సంసారే భవిష్యతి గృహాశ్రమీ
వాక్పతిగా పేరుగాంచిన బృహస్పతి కూడా దానవుల పట్ల అబద్ధం చెబితే, ఈ లోకంలో గృహస్థుల్లో ఎవరు సత్యాన్ని చెప్పగలరు?
ఆహారాదధికం భోజ్యం జ్రహ్మాణ్డవిభవేఽపి న । తదర్థం మునయో మిథ్యా ప్రవర్తన్తే కథం మునే
ఈ బ్రహ్మాండంలో ఎంత సంపద ఉన్నా, తినదగిన ఆహారం అంతకంటే ఎక్కువ కాదు. అలాంటప్పుడు మునులు ఆహారం కోసం ఎందుకు అబద్ధానికి పాల్పడతారు?
శబ్దప్రమాణముచ్ఛేదం శిష్టాభావే గతం న కిమ్ । ఛలకర్మప్రవృత్తే వావిగీతత్వం గురౌ కథమ్
శిష్యులు లేకపోతే, మాటలకు విలువ ఉండదు కదా? గురువు మోసపు పనుల్లో నిమగ్నమైతే, అతడిని ఎవరూ తప్పుపట్టరా?
దేవాః సత్త్వసముద్భూతా రాజసా మానవాః స్మృతాః । తిర్యఞ్చస్తామసాః ప్రోక్తా ఉత్పత్తౌ మునిభిః కిల
దేవతలు సత్త్వగుణంతో, మనుషులు రజోగుణంతో, జంతువులు తమోగుణంతో పుట్టారని మునులు చెప్పారు.
అమరాణాం గురుః సాక్షాన్మిథ్యావాదీ స్వయం యది । తదా కః సత్యవక్తా స్యాద్రాజసస్తామసః పునః
అమరుల గురువు కూడా అబద్ధం చెబితే, రజోగుణం లేదా తమోగుణం కలవారు ఎవరు సత్యాన్ని చెప్పగలరు?
క్వ స్థితిస్తస్య ధర్మస్య సన్దేహోఽయం మమాత్మనః । కా గతిః సర్వజన్తూనాం మిథ్యాభూతే జగత్త్రయే
అలాంటి పరిస్థితిలో ధర్మానికి స్థానం ఎక్కడ? నాకు ఈ విషయంలో సందేహం ఉంది. మూడు లోకాల్లో అబద్ధం వ్యాపిస్తే, అన్ని జీవుల పరిస్థితి ఏమవుతుంది?
హరిర్బ్రహ్మా శచీకాన్తస్తథాన్యే సురసత్తమాః । సర్వే ఛలవిధౌ దక్షా మనుష్యాణాఞ్చ కా కథా
హరి, బ్రహ్మ, శచీదేవి భర్త, ఇంకా ఇతర ఉత్తమ దేవతలు అందరూ మాయలో నిపుణులు. అలాంటప్పుడు మనుషుల సంగతి ఏమని చెప్పాలి?
కామక్రోధాభిసన్తప్తా లోభోపహతచేతసః । ఛలే దక్షాః సురాః సర్వే మునయశ్చ తపోధనాః
కామం, కోపం వల్ల బాధపడుతూ, లోభానికి లోనై మనస్సు మబ్బయ్యే దేవతలు, మునులు అందరూ మోసంలో నిపుణులు.
వసిష్ఠో వామదేవశ్చ విశ్వామిత్రో గురుస్తథా । ఏతే పాపరతాః కాత్ర గతిర్ధర్మస్య మానద
వశిష్ఠుడు, వామదేవుడు, విశ్వామిత్రుడు, గురువు కూడా పాపంలో మునిగిపోయారు. ఓ మహారాజా, ఇక్కడ ధర్మానికి మార్గం ఏది?
ఇన్ద్రోఽగ్నిశ్చన్ద్రమా వేధాః పరదారాభిలమ్పటాః । ఆర్యత్వం భువనేష్వేషు స్థితం కుత్ర మునే వద
ఇంద్రుడు, అగ్ని, చంద్రుడు, బ్రహ్మా — వీళ్లంతా పరస్త్రీల పట్ల ఆకాంక్షతో ఉంటారు. ఓ మునీశ్వరా, ఈ లోకాల్లో ఆర్యత్వం ఎక్కడ ఉందో చెప్పు.
వచనం కస్య మన్తవ్యముపదేశధియానఘ । సర్వే లోభాభిభూతాస్తే దేవాశ్చ మునయస్తదా
ఓ పాపరహితుడా, ఉపదేశం కోరేవారు ఎవరి మాట వినాలి? ఆ దేవతలు, మునులు అందరూ అప్పుడప్పుడు లోభానికి లోనవుతారు.
వ్యాస ఉవాచ కిం విష్ణుః కిం శివో బ్రహ్మా మఘవా కిం బృహస్పతిః । దేహవాన్ ప్రభవత్యేవ వికారైః సంయుతస్తదా
వ్యాసుడు చెప్పాడు: విష్ణువు, శివుడు, బ్రహ్మా, మఘవాన్, బృహస్పతి — వీళ్లందరికీ శరీరం ఉన్నప్పుడు మార్పులకు లోనవుతారు.
రాగీ విష్ణుః శివో రాగీ బ్రహ్మాపి రాగసంయుతః । (రాగవాన్కిమకృత్యం వై న కరోతి నరాధిప)
విష్ణువు కూడా రాగంతో ఉంటాడు, శివుడు కూడా అలాగే, బ్రహ్మా కూడా రాగంతోనే ఉంటాడు. రాగానికి లోనైన రాజు చేయని పని ఏదైనా ఉందా?
సమ్ప్రాప్తే సంకటే సోఽపి గుణైః సమ్బాధ్యతే కిల । కారణాద్రహితం కార్యం కథం భవితుమర్హతి
కష్టసమయం వచ్చినప్పుడు అతడికూడా గుణాలకు బంధించబడతాడు. కారణం లేకుండా ఏ పని జరుగుతుందా?
బ్రహ్మాదీనాం చ సర్వేషాం గుణా ఏవ హి కారణమ్ । పఞ్చవింశత్సముద్భూతా దేహాస్తేషాం న చాన్యథా
బ్రహ్మాదులందరికీ గుణాలే కారణం. వారి శరీరాలు ఇరవై అయిదు తత్త్వాలనుండి ఏర్పడినవే, వేరేలా కాదు.
కాలే మరణధర్మాస్తే సన్దేహః కోఽత్ర తే నృప । పరోపదేశే విస్పష్టం శిష్టాః సర్వే భవన్తి చ
కాలానుగుణంగా వారందరూ మరణించాల్సిందే. ఇందులో ఏ సందేహమూ లేదు, మహారాజా. పరులకు ఉపదేశం చేసే సమయంలో అందరూ స్పష్టంగా మాట్లాడతారు.
విప్లుతిర్హ్యవిశేషేణ స్వకార్యే సముపస్థితే । కామః క్రోధస్తథా లోభద్రోహాహఙ్కారమత్సరాః
తమ పనికోసం వచ్చినప్పుడు ఎవరికైనా అయోమయం కలుగుతుంది. ఆ సమయంలో కామం, కోపం, లోభం, ద్వేషం, అహంకారం, అసూయలు వస్తాయి.
దేహవాన్కః పరిత్యక్తుమీశో భవతి తాన్పునః । సంసారోఽయం మహారాజ సదైవైవంవిధః స్మృతః
శరీరం ఉన్నవాడు ఇవన్నీ మళ్లీ విడిచిపెట్టగలడా? ఈ సంసారం ఎప్పుడూ ఇలాగే ఉంటుందని చెబుతారు మహారాజా.
నాన్యథా ప్రభవత్యేవ శుభాశుభమయః కిల । కదాచిద్భగవాన్విష్ణుస్తపశ్చరతి దారుణమ్
ఇది ఎప్పుడూ శుభాశుభాలతో నిండినదే, వేరేలా జరగదు. కొన్నిసార్లు భగవంతుడు విష్ణువు ఘోరమైన తపస్సు చేస్తాడు.
కదాచిద్వివిధాన్యజ్ఞాన్వితనోతి సురాధిపః । కదాచిత్తు రమారఙ్గరఞ్జితః పరమేశ్వరః
కొన్నిసార్లు దేవేంద్రుడు అనేక యజ్ఞాలు నిర్వహిస్తాడు. మరికొన్నిసార్లు లక్ష్మీతో ఆనందంగా ఉండే పరమేశ్వరుడు, ఆమె ఆటలో మునిగి సంతోషిస్తాడు.
రమతే కిల వైకుణ్ఠే తద్వశస్తరుణో విభుః । కదాచిద్దానవైః సార్ధం యుద్ధం పరమదారుణమ్
వైకుంఠంలో ఆ యువరాజు ఆమె వశంలో ఆనందంగా విహరిస్తాడు. మరికొన్నిసార్లు దానవులతో ఘోర యుద్ధం చేస్తాడు.
కరోతి కరుణాసిన్ధుస్తద్బాణాపీడితో భృశమ్ । కదాచిజ్జయమాప్నోతి దైవాత్సోఽపి పరాజయమ్
కరుణాసముద్రుడు, వారి బాణాల వల్ల బాగా బాధపడుతూ కూడా కార్యం చేస్తాడు. కొన్నిసార్లు దైవబలంతో విజయాన్ని పొందుతాడు, మరికొన్నిసార్లు ఓడిపోతాడు.
సుఖదుఃఖాభిభూతోఽసౌ భవత్యేవ న సంశయః । శేషే శేతే కదాచిద్వై యోగనిద్రాసమావృతః
ఆయన సుఖదుఃఖాలకు లోనవుతాడు, ఇందులో సందేహం లేదు. కొన్నిసార్లు యోగనిద్రలో మునిగి శేషపద్మంపై విశ్రాంతి తీసుకుంటాడు.
కాలే జాగర్తి విశ్వాత్మా స్వభావప్రతిబోధితః । శర్వో బ్రహ్మా హరిశ్చేతి ఇన్ద్రాద్యా యే సురాస్తథా
సరైన సమయంలో విశ్వాత్మ స్వభావంతో మేల్కొంటాడు. శర్వుడు, బ్రహ్మా, హరి, ఇంద్రుడు, ఇతర దేవతలు కూడా అలా మేల్కొంటారు.
మునయశ్చ వినిర్మాణైః స్వాయుషో విచరన్తి హి । నిశావసానే సఞ్జాతే జగత్స్థావరజఙ్గమమ్
మునులు తమ సృష్టులతో ఆయుష్షు మేరకు సంచరిస్తారు. రాత్రి ముగిసినప్పుడు స్థావరజంగమమయమైన జగత్తు ప్రబుద్ధమవుతుంది.