వ్యాస ఉవాచ అపుత్రస్య గతిర్నాస్తి న సుఖం మానసే యతః । తదర్థం దుఃఖితశ్చాహం చిన్తయామి పున పునః
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు — కొడుకు లేని వాడికి ఎలాంటి గతి ఉండదు, మనసులో ఆనందం ఉండదు. అందుకే నేను బాధతో, మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచిస్తున్నాను.
తపసా తోషయామ్యద్య కం దేవం వాచ్ఛితార్థదమ్ । ఇతి చిన్తాతురోఽస్మ్యద్య త్వామహం శరణం గతః
ఈ రోజు నా కోరికను తీర్చే దేవుని తపస్సు చేయాలని అనుకుంటున్నాను. ఆ ఆలోచన వల్ల నేను బాధపడి, నిన్ను ఆశ్రయించాను.
సర్వజ్ఞోఽసి మహర్షే త్వం కథయాశు కృపానిధే । కం దేవం శరణం యామి యో మే పుత్రం ప్రదాస్యతి
మహర్షీ, నీవు అన్నీ తెలిసినవాడవు. కరుణామయుడవు. నాకు త్వరగా చెప్పు — ఎవరు నాకు కొడుకును ప్రసాదించగల దేవుడు? ఎవరి వద్ద ఆశ్రయం పొందాలి?
సూత ఉవాచ ఇతి వ్యాసేన పృష్టస్తు నారదో వేదవిన్మునిః । ఉవాచ పరయా ప్రీత్యా కృష్ణం ప్రతి మహామనాః
సూతుడు చెప్పాడు — ఇలా వ్యాసుడు అడిగినప్పుడు, వేదాలు తెలిసిన ముని నారదుడు, ఎంతో ప్రేమతో కృష్ణుని గురించి చెప్పాడు.
నారద ఉవాచ పారాశర్య మహాభాగ యత్త్వం పృచ్ఛసి మామిహ । తమేవార్థం పురా పృష్టః పిత్రా మే మధుసూదనః
నారదుడు అన్నాడు — పరాశరుని కుమారుడా, నీవు నన్ను అడిగిన ప్రశ్నను, ఒకప్పుడు నా తండ్రి మధుసూదనుని అడిగారు.
ధ్యానస్థం చ హరిం దృష్ట్వా పితా మే విస్మయం గతః । పర్యపృచ్ఛత దేవేశం శ్రీనాథం జగతః పతిమ్
హరిదేవుడు ధ్యానంలో ఉన్నాడని చూసి, నా తండ్రి ఆశ్చర్యపోయి, దేవతల అధిపతి శ్రీనాథుని, జగత్పతిని ప్రశ్నించారు.
కౌస్తుభోద్భాసితం దివ్యం శఙ్ఖచక్రగదాధరమ్ । పీతామ్బరం చతుర్బాహుం శ్రీవత్సాఙ్కితవక్షసమ్
కౌస్తుభ మణి వెలుగుతో ప్రకాశిస్తూ, శంఖం, చక్రం, గదా ధరించి, పసుపు వస్త్రాలు వేసుకుని, నాలుగు చేతులతో, వక్షస్స్పై శ్రీవత్సం ఉన్నవాడిగా ఆయన కనిపించాడు.
కారణం సర్వలోకానాం దేవదేవం జగద్గురుమ్ । వాసుదేవం జగన్నాథం తప్యమానం మహత్తపః
అన్ని లోకాలకూ కారణమైన దేవదేవుడు, జగద్గురు, వాసుదేవుడు, జగన్నాథుడు, గొప్ప తపస్సులో లీనమై ఉన్నాడు అని చూశాడు.
బ్రహ్మోవాచ దేవదేవ జగన్నాథ భూతభవ్యభవత్ప్రభో । తపశ్చరసి కస్మాత్త్వం కిం ధ్యాయసి జనార్దన
బ్రహ్మ అన్నాడు — దేవదేవా, జగన్నాథా, గత, భవిష్యత్, వర్తమాన కాలాల ప్రభువా! నీవు ఎందుకు తపస్సు చేస్తున్నావు జనార్దనా? ఎవరి ధ్యానంలో ఉన్నావు?
విస్మయోఽయం మమాత్యర్థం త్వం సర్వజగతాం ప్రభుః । ధ్యానయుక్తోఽసి దేవేశ కిం చ చిత్రమతః పరమ్
నీవు అన్ని లోకాల ప్రభువు, దేవతల అధిపతి అయినా, ధ్యానంలో లీనమై ఉన్నావు. దీనికంటే ఆశ్చర్యం ఇంకేముంటుంది?
త్వన్నాభికమలాజ్జాతః కర్తాహమఖిలస్య హ । త్వత్తః కోఽప్యధికోఽస్త్యత్ర తం దేవం బ్రూహి మాపతే
నీ నాభికమలంలో నుంచి నేను, సృష్టికర్తగా జన్మించాను. అయినా, నిన్ను మించి ఇంకెవరైనా ఉన్నారా? ఆ దేవుణ్ణి నాకు చెప్పు ప్రభూ.
జానామ్యహం జగన్నాథ త్వమాదిః సర్వకారణమ్ । కర్తా పాలయితా హర్తా సమర్థః సర్వకార్యకృత్
జగన్నాథా, నీవే సర్వకారణమూ, ఆదియూ అని నాకు తెలుసు. నీవే సృష్టికర్త, రక్షకుడు, సంహారకుడు, అన్నీ చేయగలవాడు.
ఇచ్ఛయా తే మహారాజ సృజామ్యహమిదం జగత్ । హరః సంహరతే కాలే సోఽపి తే వచనే సదా
ఓ మహారాజా! నా సంకల్పంతోనే ఈ జగత్తును సృష్టిస్తున్నాను. సమయానికి హరుడు దాన్ని వినాశనం చేస్తాడు. ఆయన కూడా ఎప్పుడూ నీ ఆజ్ఞ ప్రకారమే పనిచేస్తాడు.
సూర్యో భ్రమతి చాకాశే వాయుర్వాతి శుభాశుభః । అగ్నిస్తపతి పర్జన్యో వర్షతీశ త్వదాజ్ఞయా
ప్రభూ! సూర్యుడు ఆకాశంలో సంచరిస్తాడు, గాలి మంచిదైనా చెడైనా వీస్తుంది, అగ్ని మండుతుంది, మేఘం వర్షం కురిపిస్తుంది—ఇవి అన్నీ నీ ఆజ్ఞ వల్లే జరుగుతున్నవి.
త్వం తు ధ్యాయసి కం దేవం సంశయోఽయం మహాన్మమ । త్వత్తః పరం న పశ్యామి దేవం వై భువనత్రయే
కానీ నువ్వు ఏ దేవుడిని ధ్యానిస్తున్నావో నాకు పెద్ద సందేహంగా ఉంది. ఈ మూడు లోకాలలో నిన్ను మించి ఇంకెవరూ దేవుడిగా నాకు కనిపించడంలేదు.
కృపాం కృత్వా వదస్వాద్య భక్తోఽస్మి తవ సువ్రత । మహతాం నైవ గోప్యం హి ప్రాయః కిఞ్చిదితి స్మృతిః
నీవు దయతో నాకు చెప్పు, నేను నీ భక్తుడిని. గొప్పవారు ఏ విషయాన్ని ఎక్కువగా దాచిపెట్టరని స్మృతి చెబుతోంది.
తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తస్య హరిరాహ ప్రజాపతిమ్ । శృణుష్వైకమనా బ్రహ్మంస్త్వాం బ్రవీమి మనోగతమ్
అతని మాటలు విని హరి ప్రజాపతికి ఇలా అన్నాడు: ఓ బ్రహ్మా! నీవు మనసు పెట్టి విను, నా మనసులో ఉన్నదాన్ని నీకు చెబుతాను.
యద్యపి త్వాం శివం మాం చ స్థితిసృష్ట్యన్తకారణమ్ । తే జానన్తి జనాః సర్వే సదేవాసురమానుషాః
దేవతలు, అసురులు, మనుష్యులు—అందరూ నిన్ను, శివుణ్ణి, నన్ను సృష్టి, స్థితి, లయానికి కారణమని తెలుసుకుంటారు.
స్రష్టా త్వం పాలకశ్చాహం హరః సంహారకారకః । కృతాః శక్త్యేతి సంతర్కః క్రియతే వేదపారగైః
నువ్వు సృష్టికర్త, నేను పోషకుడు, హరుడు వినాశకుడు—ఇలా వేదాలు నేర్చుకున్న వారు మన శక్తుల వల్లే ఇవన్నీ జరుగుతున్నాయని భావిస్తారు.
జగత్సంజననే శక్తిస్త్వయి తిష్ఠతి రాజసీ । సాత్త్వికీ మయి రుద్రే చ తామసీ పరికీర్తితా
ఈ జగత్తు సృష్టిలో రాజసిక శక్తి నీలో ఉంది; సాత్విక శక్తి నాలో, తామసిక శక్తి రుద్రునిలో ఉందని చెబుతారు.
తయా విరహితస్త్వం న తత్కర్మకరణే ప్రభుః । నాహం పాలయితుం శక్తః సంహర్తుం నాపి శఙ్కరః
ఆమె లేకపోతే నువ్వు ఆ కార్యాన్ని చేయలేవు; నేను పోషించలేను, శంకరుడు వినాశనం చేయలేడు.
తదధీనా వయం సర్వే వర్తామః సతతం విభో । ప్రత్యక్షే చ పరోక్షే చ దృష్టాన్తం శృణు సువ్రత
ప్రభూ! మేమందరం ఎప్పుడూ ఆమె ఆధీనంలోనే ఉంటాము. కనిపించేదానిలోనూ, కనిపించనిదానిలోనూ, ఓ సువ్రతా, ఒక ఉదాహరణ విను.
శేషే స్వపిమి పర్యఙ్కే పరతన్త్రో న సంశయః । తదధీనః సదోత్తిష్ఠే కాలే కాలవశం గతః
శేషునిపై మంచంలో నేను నిద్రిస్తాను, పూర్తిగా ఆమె ఆధీనంలోనే ఉంటాను. ఆమె సంకల్పంతోనే సమయానికి లేచి, కాలానికి లోబడి ఉంటాను.
తపశ్చరామి సతతం తదధీనోఽస్మ్యహం సదా । కదాచిత్సహ లక్ష్యా చ విహరామి యథాసుఖమ్
నేను ఎప్పుడూ తపస్సు చేస్తాను, ఎప్పుడూ ఆమె ఆధీనంలోనే ఉంటాను. కొన్నిసార్లు లక్ష్మితో కలిసి ఇష్టానుసారం విహరిస్తాను.
కదాచిద్దానవైః సార్ధం సంగ్రామం ప్రకరోమ్యహమ్ । దారుణం దేహదమనం సర్వలోకభయఙ్కరమ్
కొన్నిసార్లు దానవులతో ఘోరమైన యుద్ధం చేస్తాను, అది శరీరాలను నాశనం చేసే, అన్ని లోకాలను భయపెట్టే యుద్ధం.
ప్రత్యక్షం తవ ధర్మజ్ఞ తస్మిన్నేకార్ణవే పురా । పఞ్చవర్షసహస్రాణి బాహుయుద్ధం మయా కృతమ్
ధర్మాన్ని తెలిసినవాడవు నువ్వు, ఆ ఒక్క సముద్రంలో నేను ఐదు వేల సంవత్సరాలు బాహుబలంతో యుద్ధం చేసినదాన్ని నువ్వు ప్రత్యక్షంగా చూశావు.
తౌ కర్ణమలజౌ దుష్టౌ దానవౌ మదగర్వితౌ । దేవ దేవ్యాః ప్రసాదేన నిహతౌ మధుకైటభౌ
కర్ణమల నుండి పుట్టిన ఆ ఇద్దరు దుష్ట దానవులు, మధు, కైటభులు, దేవీ కృపతో సంహరించబడ్డారు.
తదా త్వయా న కిం జ్ఞాతం కారణం తు పరాత్పరమ్ । శక్తిరూపం మహాభాగ కిం పృచ్ఛసి పునః పునః
అప్పుడు నువ్వు పరమ కారణాన్ని తెలుసుకోలేదా? ఓ మహాభాగ! శక్తి స్వరూపాన్ని ఎందుకు మళ్లీ మళ్లీ అడుగుతున్నావు?
యదిచ్ఛః పురుషో భూత్వా విచరామి మహార్ణవే । కచ్ఛపః కోలసింహశ్చ వామనశ్చ యుగే యుగే
నాకు కావాలనిపించినప్పుడు, నేను మనిషిగా మారి మహాసముద్రంలో తిరుగుతాను. ప్రతి యుగంలో కూర్మం, వరాహం, సింహం, వామనంగా అవతరిస్తాను.
న కస్యాపి ప్రియో లోకే తిర్యగ్యోనిషు సమ్భవః । నాభవం స్వేచ్ఛయా వామవరాహాదిషు యోనిషు
ఈ లోకంలో ఎవరికీ జంతు జన్మ ఇష్టముండదు. నేను కూడా నా ఇష్టంతో వరాహాది రూపాల్లో జన్మించలేదు.