ఆతురే మృత్యుకాలేఽపి భూమిశయ్యాగతో నరః । కరోతి మనసా చిన్తాం దుఃఖితః పుత్రవర్జితః
వ్యాధితో బాధపడుతూ, మరణ సమయానికి భూమిపై పడుకుని ఉన్నప్పుడు కూడా, కొడుకు లేని మనిషి మనసులో బాధతో ఆందోళన చెందుతాడు.
ధనం మే విపులం గేహే పాత్రాణి వివిధాని చ । మన్దిరం సున్దరం చైతత్కోఽస్య స్వామీ భవిష్యతి
‘నా ఇంట్లో ఎంతో ధనం ఉంది,色色 పాత్రలు ఉన్నాయి, ఈ అందమైన ఇల్లు — దీని యజమాని ఎవరు అవుతారు?’ అని ఆలోచిస్తాడు.
మృత్యుకాలే మనస్తస్య దుఃఖేన భ్రమతే యతః । అతోఽస్య దుర్గతిర్నూనం భ్రాన్తచిత్తస్య సర్వథా
మరణ సమయానికి అతని మనసు దుఃఖంతో చల్లారదు, అయోమయంగా తిరుగుతుంది; అందువల్ల అతని స్థితి ఖచ్చితంగా దుర్గతే.
ఏవం బహువిధాం చిన్తాం కృత్వా సత్యవతీసుతః । నిఃశ్వస్య బహుధా చోష్ణం విమనాః సమ్బభూవ హ
ఇలా ఎన్నో విధాలుగా ఆలోచించి, సత్యవతీ కుమారుడు వ్యాసుడు లోతుగా ఊపిరి తీసుకుని, మనస్సు దిగులుతో నిండిపోయాడు.
విచార్య మనసాత్యర్థం కృత్వా మనసి నిశ్చయమ్ । జగామ చ తపస్తప్తుం మేరుపర్వతసనిధౌ
తన మనసులో బాగా ఆలోచించి, దృఢంగా నిర్ణయించుకుని, మేరు పర్వతం దగ్గర తపస్సు చేయడానికి వెళ్లాడు.
మనసా చిన్తయామాస కం దేవం సముపాస్మహే । వరప్రదాననిపుణం వాఞ్ఛితార్థప్రదం తథా
మనసులో ఇలా ఆలోచించసాగాడు — ఎవరు వరాలిచ్చడంలో నిపుణులు? ఎవరు మన కోరికలు తీర్చగలరు? ఎవరు దేవుడు? అని.
విష్ణుం రుద్రం సురేన్ద్రం వా బ్రహ్మాణం వా దివాకరమ్ । గణేశం కార్తికేయం చ పావకం వరుణం తథా
విష్ణువు, రుద్రుడు, దేవేంద్రుడు, బ్రహ్మ, సూర్యుడు, గణేశుడు, కార్తికేయుడు, అగ్ని, వరుణుడు — వీరిలో ఎవరిని పూజించాలి?
ఏవం చిన్తయతస్తస్య నారదో మునిసత్తమః । యదృచ్ఛయా సమాయాతో వీణాపాణిః సమాహితః
అలా ఆలోచిస్తూ ఉండగా, గొప్ప ఋషి నారదుడు, తన వీణతో, ప్రశాంతంగా అక్కడికి యాదృచ్ఛికంగా వచ్చాడు.
తం దృష్ట్వా పరమప్రీతో వ్యాసః సత్యవతీసుతః । కృత్వార్ఘ్యమాసనం దత్త్వా పప్రచ్ఛ కుశలం మునిమ్
అతన్ని చూసి, సత్యవతీ కుమారుడు వ్యాసుడు ఎంతో ఆనందపడ్డాడు. అతITHికి అర్ఘ్యం ఇచ్చి, ఆసనం కురిపించి, మునికి క్షేమం అడిగాడు.
శ్రుత్వాథ కుశలప్రశ్నం పప్రచ్ఛ మునిసత్తమః । చిన్తాతురోఽసి కస్మాత్త్వం ద్వైపాయన వదస్వ మే
క్షేమం గురించి అడిగిన తర్వాత, ఆ గొప్ప ముని ఇలా అడిగాడు — ద్వైపాయన, నీవు ఎందుకు ఆందోళనలో ఉన్నావు? నాకు చెప్పు.
వ్యాస ఉవాచ అపుత్రస్య గతిర్నాస్తి న సుఖం మానసే యతః । తదర్థం దుఃఖితశ్చాహం చిన్తయామి పున పునః
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు — కొడుకు లేని వాడికి ఎలాంటి గతి ఉండదు, మనసులో ఆనందం ఉండదు. అందుకే నేను బాధతో, మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచిస్తున్నాను.
తపసా తోషయామ్యద్య కం దేవం వాచ్ఛితార్థదమ్ । ఇతి చిన్తాతురోఽస్మ్యద్య త్వామహం శరణం గతః
ఈ రోజు నా కోరికను తీర్చే దేవుని తపస్సు చేయాలని అనుకుంటున్నాను. ఆ ఆలోచన వల్ల నేను బాధపడి, నిన్ను ఆశ్రయించాను.
సర్వజ్ఞోఽసి మహర్షే త్వం కథయాశు కృపానిధే । కం దేవం శరణం యామి యో మే పుత్రం ప్రదాస్యతి
మహర్షీ, నీవు అన్నీ తెలిసినవాడవు. కరుణామయుడవు. నాకు త్వరగా చెప్పు — ఎవరు నాకు కొడుకును ప్రసాదించగల దేవుడు? ఎవరి వద్ద ఆశ్రయం పొందాలి?
సూత ఉవాచ ఇతి వ్యాసేన పృష్టస్తు నారదో వేదవిన్మునిః । ఉవాచ పరయా ప్రీత్యా కృష్ణం ప్రతి మహామనాః
సూతుడు చెప్పాడు — ఇలా వ్యాసుడు అడిగినప్పుడు, వేదాలు తెలిసిన ముని నారదుడు, ఎంతో ప్రేమతో కృష్ణుని గురించి చెప్పాడు.
నారద ఉవాచ పారాశర్య మహాభాగ యత్త్వం పృచ్ఛసి మామిహ । తమేవార్థం పురా పృష్టః పిత్రా మే మధుసూదనః
నారదుడు అన్నాడు — పరాశరుని కుమారుడా, నీవు నన్ను అడిగిన ప్రశ్నను, ఒకప్పుడు నా తండ్రి మధుసూదనుని అడిగారు.
ధ్యానస్థం చ హరిం దృష్ట్వా పితా మే విస్మయం గతః । పర్యపృచ్ఛత దేవేశం శ్రీనాథం జగతః పతిమ్
హరిదేవుడు ధ్యానంలో ఉన్నాడని చూసి, నా తండ్రి ఆశ్చర్యపోయి, దేవతల అధిపతి శ్రీనాథుని, జగత్పతిని ప్రశ్నించారు.
కౌస్తుభోద్భాసితం దివ్యం శఙ్ఖచక్రగదాధరమ్ । పీతామ్బరం చతుర్బాహుం శ్రీవత్సాఙ్కితవక్షసమ్
కౌస్తుభ మణి వెలుగుతో ప్రకాశిస్తూ, శంఖం, చక్రం, గదా ధరించి, పసుపు వస్త్రాలు వేసుకుని, నాలుగు చేతులతో, వక్షస్స్పై శ్రీవత్సం ఉన్నవాడిగా ఆయన కనిపించాడు.
కారణం సర్వలోకానాం దేవదేవం జగద్గురుమ్ । వాసుదేవం జగన్నాథం తప్యమానం మహత్తపః
అన్ని లోకాలకూ కారణమైన దేవదేవుడు, జగద్గురు, వాసుదేవుడు, జగన్నాథుడు, గొప్ప తపస్సులో లీనమై ఉన్నాడు అని చూశాడు.
బ్రహ్మోవాచ దేవదేవ జగన్నాథ భూతభవ్యభవత్ప్రభో । తపశ్చరసి కస్మాత్త్వం కిం ధ్యాయసి జనార్దన
బ్రహ్మ అన్నాడు — దేవదేవా, జగన్నాథా, గత, భవిష్యత్, వర్తమాన కాలాల ప్రభువా! నీవు ఎందుకు తపస్సు చేస్తున్నావు జనార్దనా? ఎవరి ధ్యానంలో ఉన్నావు?
విస్మయోఽయం మమాత్యర్థం త్వం సర్వజగతాం ప్రభుః । ధ్యానయుక్తోఽసి దేవేశ కిం చ చిత్రమతః పరమ్
నీవు అన్ని లోకాల ప్రభువు, దేవతల అధిపతి అయినా, ధ్యానంలో లీనమై ఉన్నావు. దీనికంటే ఆశ్చర్యం ఇంకేముంటుంది?
త్వన్నాభికమలాజ్జాతః కర్తాహమఖిలస్య హ । త్వత్తః కోఽప్యధికోఽస్త్యత్ర తం దేవం బ్రూహి మాపతే
నీ నాభికమలంలో నుంచి నేను, సృష్టికర్తగా జన్మించాను. అయినా, నిన్ను మించి ఇంకెవరైనా ఉన్నారా? ఆ దేవుణ్ణి నాకు చెప్పు ప్రభూ.
జానామ్యహం జగన్నాథ త్వమాదిః సర్వకారణమ్ । కర్తా పాలయితా హర్తా సమర్థః సర్వకార్యకృత్
జగన్నాథా, నీవే సర్వకారణమూ, ఆదియూ అని నాకు తెలుసు. నీవే సృష్టికర్త, రక్షకుడు, సంహారకుడు, అన్నీ చేయగలవాడు.
ఇచ్ఛయా తే మహారాజ సృజామ్యహమిదం జగత్ । హరః సంహరతే కాలే సోఽపి తే వచనే సదా
ఓ మహారాజా! నా సంకల్పంతోనే ఈ జగత్తును సృష్టిస్తున్నాను. సమయానికి హరుడు దాన్ని వినాశనం చేస్తాడు. ఆయన కూడా ఎప్పుడూ నీ ఆజ్ఞ ప్రకారమే పనిచేస్తాడు.
సూర్యో భ్రమతి చాకాశే వాయుర్వాతి శుభాశుభః । అగ్నిస్తపతి పర్జన్యో వర్షతీశ త్వదాజ్ఞయా
ప్రభూ! సూర్యుడు ఆకాశంలో సంచరిస్తాడు, గాలి మంచిదైనా చెడైనా వీస్తుంది, అగ్ని మండుతుంది, మేఘం వర్షం కురిపిస్తుంది—ఇవి అన్నీ నీ ఆజ్ఞ వల్లే జరుగుతున్నవి.
త్వం తు ధ్యాయసి కం దేవం సంశయోఽయం మహాన్మమ । త్వత్తః పరం న పశ్యామి దేవం వై భువనత్రయే
కానీ నువ్వు ఏ దేవుడిని ధ్యానిస్తున్నావో నాకు పెద్ద సందేహంగా ఉంది. ఈ మూడు లోకాలలో నిన్ను మించి ఇంకెవరూ దేవుడిగా నాకు కనిపించడంలేదు.
కృపాం కృత్వా వదస్వాద్య భక్తోఽస్మి తవ సువ్రత । మహతాం నైవ గోప్యం హి ప్రాయః కిఞ్చిదితి స్మృతిః
నీవు దయతో నాకు చెప్పు, నేను నీ భక్తుడిని. గొప్పవారు ఏ విషయాన్ని ఎక్కువగా దాచిపెట్టరని స్మృతి చెబుతోంది.
తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తస్య హరిరాహ ప్రజాపతిమ్ । శృణుష్వైకమనా బ్రహ్మంస్త్వాం బ్రవీమి మనోగతమ్
అతని మాటలు విని హరి ప్రజాపతికి ఇలా అన్నాడు: ఓ బ్రహ్మా! నీవు మనసు పెట్టి విను, నా మనసులో ఉన్నదాన్ని నీకు చెబుతాను.
యద్యపి త్వాం శివం మాం చ స్థితిసృష్ట్యన్తకారణమ్ । తే జానన్తి జనాః సర్వే సదేవాసురమానుషాః
దేవతలు, అసురులు, మనుష్యులు—అందరూ నిన్ను, శివుణ్ణి, నన్ను సృష్టి, స్థితి, లయానికి కారణమని తెలుసుకుంటారు.
స్రష్టా త్వం పాలకశ్చాహం హరః సంహారకారకః । కృతాః శక్త్యేతి సంతర్కః క్రియతే వేదపారగైః
నువ్వు సృష్టికర్త, నేను పోషకుడు, హరుడు వినాశకుడు—ఇలా వేదాలు నేర్చుకున్న వారు మన శక్తుల వల్లే ఇవన్నీ జరుగుతున్నాయని భావిస్తారు.
జగత్సంజననే శక్తిస్త్వయి తిష్ఠతి రాజసీ । సాత్త్వికీ మయి రుద్రే చ తామసీ పరికీర్తితా
ఈ జగత్తు సృష్టిలో రాజసిక శక్తి నీలో ఉంది; సాత్విక శక్తి నాలో, తామసిక శక్తి రుద్రునిలో ఉందని చెబుతారు.