ప్రహ్లాదనారాయణయోర్యుద్ధే విష్ణోరాగమనవర్ణనమ్ వ్యాస ఉవాచ కుర్వంస్తీర్థవిధిం తత్ర హిరణ్యకశిపోః సుతః । న్యగ్రోధం సుమహచ్ఛాయమపశ్యత్పురతస్తదా
వ్యాసుడు చెప్పాడు: అక్కడ తీర్థవిధులు చేస్తుండగా, హిరణ్యకశిపుని కుమారుడు తన ముందర విస్తృతమైన నీడ కలిగిన పెద్ద మర్రిచెట్టు చూశాడు.
దదర్శ బాణానపరాన్నానాజాతీయకాంస్తదా । గృధ్రపక్షయుతాంస్తీవ్రాచ్ఛిలాధౌతాన్మహోజ్వలాన్
అప్పుడు, వేర్వేరు జాతుల బాణాలు, గద్దపక్షి రెక్కలతో, పదునుగా, రాళ్లపై కడిగి మెరిసిపోతున్నవి అక్కడ చూశాడు.
చిన్తయామాస మనసా కస్యేమే విశిఖాస్త్విహ । ఋషీణామాశ్రమే పుణ్యే తీర్థే పరమపావనే
ఈ పవిత్రమైన ఋషుల ఆశ్రమంలో, ఇంత పవిత్రమైన తీర్థంలో ఇవి ఎవరి బాణాలు అని అతడు మనసులో ఆశ్చర్యపడ్డాడు.
ఏవం చిన్తయతానేన కృష్ణాజినధరౌ మునీ । సమున్నతజటాభారౌ దృష్టౌ ధర్మసుతౌ తదా
అలా ఆలోచిస్తూ ఉండగా, కృష్ణాజినాలు ధరించిన, పైకి జటలు కట్టుకున్న ధర్ముని కుమారులైన ఇద్దరు మునులను అతడు చూశాడు.
తయోరగ్రే ధృతే శుభ్రే ధనుషీ లక్షణాన్వితే । శార్ఙ్గమాజగవఞ్చైవ తథాక్షయ్యౌ మహేషుధీ
వారిద్దరి ముందు, శుభ్రంగా, మంచి లక్షణాలతో ఉన్న శారంగం, ఆజగవం అనే రెండు విల్లు, అలాగే రెండు అక్షయమైన గొప్ప బాణపు సంచులు ఉన్నాయి.
ధ్యానస్థౌ తౌ మహాభాగౌ నరనారాయణావృషీ । దృష్ట్వా ధర్మసుతౌ తత్ర దైత్యానామధిపస్తదా
ఆ ఇద్దరు మహానుభావులు నర-నారాయణులు ధ్యానంలో లీనమై ఉన్నారు. ధర్ముని కుమారులను అక్కడ చూసి, దైత్యాధిపతి...
క్రోధరక్తేక్షణస్తౌ తు ప్రోవాచాసురపాలకః । కిం భవద్భ్యాం సమారబ్ధో దమ్భో ధర్మవినాశనః
కోపంతో కన్నులు ఎర్రబెట్టుకుని, అసురపాలకుడు వారితో ఇలా అన్నాడు: "మీరిద్దరూ ఏదో మాయాచర్య మొదలుపెట్టి, ధర్మాన్ని నాశనం చేస్తున్నారు."
న శ్రుతం నైవ దృష్టం హి సంసారేఽస్మిన్కదాపి హి । తపసశ్చరణం తీవ్రం తథా చాపస్య ధారణమ్
"ఈ లోకంలో ఎప్పుడూ ఎవ్వరూ కఠినమైన తపస్సు చేస్తూ, ఒకేసారి విల్లు ధరించినట్టు వినలేదు, చూడలేదు కూడా."
విరోధోఽయం యుగే చాద్యే కథం యుక్తం కలిప్రియమ్ । బ్రాహ్మణస్య తపో యుక్తం తత్ర కిం చాపధారణమ్
"మొదటి యుగంలో ఇలాంటి వ్యతిరేకత ఎలా సమంజసం? ఇది కలియుగానికి అనుకూలంగా ఎలా ఉంటుంది? బ్రాహ్మణుడికి తపస్సు తగినది, కాని ఇక్కడ విల్లు ధరించడం ఎందుకు?"
క్వ జటాధారణం దేహే క్వేషుధీ చ విడమ్బనౌ । ధర్మస్యాచరణం యుక్తం యువయోర్దివ్యభావయోః
"దేహంపై జటలు ధరించడం, ఆయుధాలు పట్టుకోవడం రెండూ ఎలా సరిపోతాయి? మీ ఇద్దరి దివ్య స్వభావానికి ధర్మాచరణం తగినదే."
వ్యాస ఉవాచ ఇతి తస్య వచః శ్రుత్వా నరః ప్రోవాచ భారత । కా తే చిన్తాత్ర దైత్యేన్ద్ర వృథా తపసి చావయోః
వ్యాసుడు చెప్పాడు: అతని మాటలు విని, నరుడు ఇలా అన్నాడు: "దైత్యేంద్రా! మా తపస్సు గురించి నీకు ఎందుకు వృథాగా ఆందోళన?"
సామర్థ్యే సతి యత్కుర్యాత్తత్సంపద్యేత తస్య హి । ఆవాం కార్యద్వయే మన్ద సమర్థౌ లోకవిశ్రుతౌ
"ఎవరైనా శక్తి ఉన్నదాన్ని చేస్తే, అది ఫలిస్తుంది. మేమిద్దరం రెండు పనుల్లోను సమర్థులమని లోకంలో పేరుంది, ఓ మూర్ఖా!"
యుద్ధే తపసి సామర్థ్యం త్వం పునః కిం కరిష్యసి । గచ్ఛ మార్గే యథాకామం కస్మాదత్ర వికత్థసే
"పోరులోనైనా, తపస్సులోనైనా శక్తి ఉన్నవాడికే విజయం. మరి నువ్వేం చేయగలవు? నీకు నచ్చినట్టు వెళ్లిపో, ఇక్కడ ఎందుకు పొగడ్తలు చెబుతున్నావు?"
బ్రహ్మతేజో దురారాధ్యం న త్వం వేద విమోహితః । విప్రచర్చా న కర్తవ్యా ప్రాణిభిః సుఖమీప్సుభిః
"బ్రాహ్మణుల తేజస్సు పొందడం చాలా కష్టం — నువ్వు మాయలో పడి దీన్ని తెలుసుకోవడం లేదు. సుఖాన్ని కోరే వారు వాదప్రత్యవాదాలు చేయకూడదు."
ప్రహ్లాద ఉవాచ తాపసౌ మన్దబుద్ధీ స్థో మృషా వాం గర్వమోహితౌ । మయి తిష్ఠతి దైత్యేన్ద్రే ధర్మసేతుప్రవర్తకే
ప్రహ్లాదుడు అన్నాడు: "మీరిద్దరూ తపస్సు చేసే వారు, కానీ బుద్ధిహీనులు. మిమ్మల్ని మోసం చేసే గర్వంతో ఉన్నారు. నేను, దైత్యేంద్రుడిగా, ధర్మాన్ని స్థాపించే వాడిగా ఇక్కడ ఉన్నప్పుడు."
న యుక్తమేతత్తీర్థేఽస్మిన్నధర్మాచరణం పునః । కా శక్తిస్తవ యుద్ధేఽస్తి దర్శయాద్య తపోధన
"ఈ పవిత్రమైన తీర్థంలో అధర్మంగా ప్రవర్తించడం తగదు. పోరులో నీకు ఎంత శక్తి ఉందో చూపించు, ఓ తపస్సు సంపాదించినవాడా!"
వ్యాస ఉవాచ తదాకర్ణ్య వచస్తస్య నరస్తం ప్రత్యువాచ హ । యుద్ధస్వాద్య మయా సార్ధం యది తే మతిరీదృశీ
వ్యాసుడు ఇలా చెప్పాడు: అతని మాటలు విని, ఆ మనిషి ఇలా సమాధానం ఇచ్చాడు — 'నీకు ఇంత ధృఢనిశ్చయం ఉంటే, ఇప్పుడు నాతో యుద్ధం చేయి.'
అద్య తే స్ఫోటయిష్యామి మూర్ధానమసురాధమ । ( యుద్ధే శ్రద్ధా న తే పశ్చాద్భవిష్యతి కదాచన ।)
‘ఈ రోజు నీ తలను పగలగొడతాను, అసురలోకంలో నీవు చెత్తవాడివి! ఇకపై నీకు యుద్ధంలో ధైర్యం ఉండదు.’
ప్రహ్లాదో బలవానత్ర ప్రతిజ్ఞామారురోహ సః । యేన కేనాప్యుపాయేన జేష్యామి తావుభావపి
ప్రహ్లాదుడు బలవంతుడై, అక్కడ ఒక ప్రతిజ్ఞ చేశాడు — ‘ఏదైనా మార్గం ద్వారా వీరిద్దరినీ నేను ఓడిస్తాను.’
నరనారాయణౌ దాన్తావృషీ తపిసమన్వితౌ । వ్యాస ఉవాచ ఇత్యుక్త్వా వచనం దైత్యః ప్రతిగృహ్య శరాసనమ్
నరుడు, నారాయణుడు ఇద్దరూ శాంత స్వభావంతో, తపస్సుతో ఉన్నారు. వ్యాసుడు ఇలా చెప్పాడు: అలా చెప్పి, ఆ దైత్యుడు తన విల్లు తీసుకున్నాడు.
ఆకృష్య తరసా చాపం జ్యాశబ్దఞ్చ చకార హ । నరోఽపి ధనురాదాయ శరాంస్తీవ్రాఞ్ఛిలాశితాన్
ఆ దైత్యుడు బలంగా విల్లు లాగి, దాని తంతి శబ్దం వినిపించేలా చేశాడు. నరుడూ తన విల్లు తీసుకుని, గట్టిగా రాళ్లతో చేసిన పదునైన బాణాలను సిద్ధం చేసుకున్నాడు.
ముమోచ బహుశః కోధాత్ప్రహ్లాదోపరి పార్థివ
రాజు కోపంతో, ప్రహ్లాదునిపై అనేక భయంకరమైన బాణాలను వదిలాడు.
తాన్దైత్యరాజస్తపనీయపుఙ్ఖై- శ్చిచ్ఛేద బాణైస్తరసా సమేత్య । సమీక్ష్య ఛిన్నాంశ్చ నరః స్వసృష్టా- నన్యాన్ముమోచాశు రుషాన్వితో వై
దైత్యరాజు తన బంగారు పుంఖాలతో ఉన్న బాణాలతో, ఆ బాణాలను వేగంగా కోసేశాడు. తన బాణాలు కోసేయబడ్డాయని చూసి, నరుడు కోపంతో మరిన్ని కొత్త బాణాలను త్వరగా వదిలాడు.
దైత్యాథిపస్తానపి తీవ్రవేగై- శ్ఛిత్త్వా జఘానోరసి తం మునీన్ద్రమ్ । నరోఽపి తం పఞ్చభిరాశుగైశ్చ కుద్ధోఽహనద్దైత్యపతిం బాహుదేశే
దైత్యాధిపతి కూడా ఆ వేగంగా వచ్చిన బాణాలను కోసి, ఆ మునిశ్రేష్ఠుడిని ఛాతీలో గట్టిగా కొట్టాడు. నరుడు కూడా కోపంతో ఐదు వేగమైన బాణాలతో దైత్యపతిని భుజంపై గాయపరిచాడు.
సేన్ద్రాః సురాస్తత్ర తయోర్హి యుద్ధం ద్రష్టుం విమానైర్గగనస్థితాశ్చ । నరస్య వీర్యం యుధి సంస్థితస్య తే తుష్టువుర్దైత్యపతేశ్చ భూయః
ఇంద్రుడితో కూడిన దేవతలు ఆ ఇద్దరి యుద్ధాన్ని చూడటానికి ఆకాశంలో విమానాల్లో నిలబడ్డారు. యుద్ధంలో నిలబడిన నరుని వీరత్వాన్ని వారు ప్రశంసించారు, దైత్యపతిని కూడా స్తుతించారు.
వవర్ష దైత్యాధిప ఆత్తచాపః శిలీముఖానమ్బుధరో యథాపః । ఆదాయ శార్ఙ్గ ధనురప్రమేయం ముమోచ బాణాఞ్ఛితహేమపుఙ్ఖాన్
దైత్యాధిపతి విల్లు చేతపట్టి, మేఘం నీళ్లు కురిపించినట్టు బాణాలను వర్షంలా వదిలాడు. అపారమైన శారంగ విల్లు తీసుకుని, బంగారు పుంఖాలతో ఉన్న బాణాలను వదిలాడు.
బభూవ యుద్ధం తుములం తయోస్తు జయైషిణోః పార్థివ దేవదైత్యయోః । వవర్షురాకాశపథే స్థితాస్తే పుష్పాణి దివ్యాని ప్రహృష్టచిత్తాః
ఆ ఇద్దరి మధ్య, రాజు మరియు దేవదైత్యుడు ఇద్దరూ విజయం కోసం పోటీ పడుతూ, ఘోరమైన యుద్ధం జరిగింది. ఆకాశంలో ఉన్నవారు ఆనందంతో దివ్యపుష్పాలను వర్షించారు.
చుకోప దైత్యాధిపతిర్హరౌ స ముమోచ బాణానతితీవ్రవేగాన్ । చిచ్ఛేద తాన్ధర్మసుతః సుతీక్ష్ణై- ర్ధనుర్విముక్తైర్విశిఖైస్తదాఽఽశు
దైత్యాధిపతి హరిలో కోపంతో, అత్యంత వేగంగా బాణాలను వదిలాడు. ధర్ముని కుమారుడు తన పదునైన బాణాలతో వాటిని వెంటనే కోసేశాడు.
తతో నారాయణం బాణైః ప్రహ్లాదశ్చాతికర్షితైః । వవర్ష సుస్థితం వీరం ధర్మపుత్రం సనాతనమ్ । నారాయణోఽపి తం వేగాన్ముక్తైర్బాణైః శిలాశితైః
తర్వాత ప్రహ్లాదుడు ధైర్యంగా నిలబడి ఉన్న శాశ్వతుడైన నారాయణునిపై అత్యంత బలమైన బాణాలను వర్షించాడు. నారాయణుడు కూడా రాళ్లతో చేసిన పదునైన బాణాలతో అతనిపై గట్టిగా దాడి చేశాడు.
తుతోదాతీవ పురతో దైత్యానామధిపం స్థితమ్ । సన్నిపాతోఽమ్బరే తత్ర దిదృక్షూణాం బభూవ హ
ఆయన ఎదుట నిలబడి ఉన్న దైత్యాధిపతిని బలంగా గాయపరిచాడు. ఆకాశంలో ఆ ఘట్టాన్ని చూడాలని ఆసక్తిగా ఉన్నవారు అక్కడ కూడి చూశారు.