(హీనవర్ణస్య సంసర్గం తీర్థే గత్వా సదా త్యజేత్ ।) ॥ భూతానుకమ్పనం చైవ కర్తవ్యం కర్మణా ధియా । యది పృచ్ఛసి రాజేన్ద్ర తీర్థం వక్ష్యామ్యనుత్తమమ్
(తీర్థానికి వెళ్ళినప్పుడు చెడు ప్రవర్తన కలవారిని ఎప్పుడూ దూరంగా ఉంచాలి.) ప్రాణులపై దయను మనసుతో, చేతులతో చూపాలి. రాజేంద్రా, నీవు అడిగితే, నేను ఉత్తమమైన తీర్థాన్ని చెప్పుతాను.
ప్రథమం నైమిషం పుణ్యం చక్రతీర్థం చ పుష్కరమ్ । అన్యేషాం చైవ తీర్థానాం సంఖ్యా నాస్తి మహీతలే
ముందుగా నైమిశం పవిత్రమైనది, తరువాత చక్రతీర్థం, పుష్కరం; భూమిపై మిగతా తీర్థాల సంఖ్య లెక్కించలేనంతగా ఉంది.
పావనాని చ స్థానాని బహూని నృపసత్తమ । వ్యాస ఉవాచ తచ్ఛ్రుత్వా వచనం రాజా నైమిషం గన్తుముద్యతః
పవిత్రతను ప్రసాదించే స్థలాలు చాలా ఉన్నాయి, రాజశ్రేష్ఠా. వ్యాసుడు చెప్పాడు: ఇది విని రాజు నైమిశానికి వెళ్లేందుకు సిద్ధమయ్యాడు.
నోదయామాస దైత్యాన్వై హర్షనిర్భరమానసః । ప్రహ్లాద ఉవాచ ఉత్తిష్ఠన్తు మహాభాగా గమిష్యామోఽద్య నైమిషమ్
ఆనందంతో హృదయం నిండినవాడు దైత్యులను లేపాడు. ప్రహ్లాదుడు ఇలా అన్నాడు: 'మహాభాగులారా, లేచి రండి, ఈరోజు మనం నైమిశానికి వెళ్ళుదాం.'
ద్రక్ష్యామః పుణ్డరీకాక్షం పీతవాససమచ్యుతమ్ । వ్యాస ఉవాచ ఇత్యుక్తా విష్ణుభక్తేన సర్వే తే దానవాస్తదా
'మనం పద్మనేత్రుడైన, పీతవస్త్రధారి, నిత్యుడైన వాడిని దర్శించబోతున్నాం.' వ్యాసుడు చెప్పాడు: విష్ణుభక్తుడు ఇలా పలికినప్పుడు, ఆ దానవులందరూ—
తేనైవ సహ పాతాలాన్నిర్యయుః పరయా ముదా । తే సమేత్య చ దైతేయా దానవాశ్చ మహాబలాః
ఆయనతో కలిసి, పరమానందంతో పాతాళం నుండి బయటికొచ్చారు; ఆ దైత్యులు, మహాబలశాలి దానవులు అక్కడ చేరారు.
నైమిషారణ్యమాసాద్య స్నానం చక్రుర్ముదాన్వితాః । ప్రహ్లాదస్తత్ర తీర్థేషు చరన్దైత్యైః సమన్వితః
నైమిశారణ్యానికి చేరుకొని, ఆనందంతో స్నానం చేశారు; ప్రహ్లాదుడు దైత్యులతో కలిసి అక్కడి తీర్థాల్లో సంచరించాడు.
సరస్వతీం మహాపుణ్యాం దదర్శ విమలోదకామ్ । తీర్థే తత్ర నృపశ్రేష్ఠ ప్రహ్లాదస్య మహాత్మనః
అక్కడ ప్రహ్లాదుడు, మహాత్ముడైన వాడు, అత్యంత పవిత్రమైన, నిర్మలమైన జలాలతో కూడిన సరస్వతిని చూశాడు, రాజశ్రేష్ఠా.
మనః ప్రసన్నం సఞ్జాతం స్నాత్వా సారస్వతే జలే । విధివత్తత్ర దైత్యేన్ద్రః స్నానదానాదికం శుభే
సారస్వతీ నదిలో స్నానం చేసిన తర్వాత, అతని మనసు ప్రశాంతంగా మారింది. అక్కడ, దైత్యేంద్రుడు నియమానుసారం స్నానం, దానం వంటి శుభకార్యాలు చేశాడు.
చకారాతిప్రసన్నాత్మా తీర్థే పరమపావనే
ఆ పవిత్రమైన తీర్థంలో, అతడు ఎంతో సంతోషంతో ఆ కార్యాలను నిర్వహించాడు.
ప్రహ్లాదనారాయణయోర్యుద్ధే విష్ణోరాగమనవర్ణనమ్ వ్యాస ఉవాచ కుర్వంస్తీర్థవిధిం తత్ర హిరణ్యకశిపోః సుతః । న్యగ్రోధం సుమహచ్ఛాయమపశ్యత్పురతస్తదా
వ్యాసుడు చెప్పాడు: అక్కడ తీర్థవిధులు చేస్తుండగా, హిరణ్యకశిపుని కుమారుడు తన ముందర విస్తృతమైన నీడ కలిగిన పెద్ద మర్రిచెట్టు చూశాడు.
దదర్శ బాణానపరాన్నానాజాతీయకాంస్తదా । గృధ్రపక్షయుతాంస్తీవ్రాచ్ఛిలాధౌతాన్మహోజ్వలాన్
అప్పుడు, వేర్వేరు జాతుల బాణాలు, గద్దపక్షి రెక్కలతో, పదునుగా, రాళ్లపై కడిగి మెరిసిపోతున్నవి అక్కడ చూశాడు.
చిన్తయామాస మనసా కస్యేమే విశిఖాస్త్విహ । ఋషీణామాశ్రమే పుణ్యే తీర్థే పరమపావనే
ఈ పవిత్రమైన ఋషుల ఆశ్రమంలో, ఇంత పవిత్రమైన తీర్థంలో ఇవి ఎవరి బాణాలు అని అతడు మనసులో ఆశ్చర్యపడ్డాడు.
ఏవం చిన్తయతానేన కృష్ణాజినధరౌ మునీ । సమున్నతజటాభారౌ దృష్టౌ ధర్మసుతౌ తదా
అలా ఆలోచిస్తూ ఉండగా, కృష్ణాజినాలు ధరించిన, పైకి జటలు కట్టుకున్న ధర్ముని కుమారులైన ఇద్దరు మునులను అతడు చూశాడు.
తయోరగ్రే ధృతే శుభ్రే ధనుషీ లక్షణాన్వితే । శార్ఙ్గమాజగవఞ్చైవ తథాక్షయ్యౌ మహేషుధీ
వారిద్దరి ముందు, శుభ్రంగా, మంచి లక్షణాలతో ఉన్న శారంగం, ఆజగవం అనే రెండు విల్లు, అలాగే రెండు అక్షయమైన గొప్ప బాణపు సంచులు ఉన్నాయి.
ధ్యానస్థౌ తౌ మహాభాగౌ నరనారాయణావృషీ । దృష్ట్వా ధర్మసుతౌ తత్ర దైత్యానామధిపస్తదా
ఆ ఇద్దరు మహానుభావులు నర-నారాయణులు ధ్యానంలో లీనమై ఉన్నారు. ధర్ముని కుమారులను అక్కడ చూసి, దైత్యాధిపతి...
క్రోధరక్తేక్షణస్తౌ తు ప్రోవాచాసురపాలకః । కిం భవద్భ్యాం సమారబ్ధో దమ్భో ధర్మవినాశనః
కోపంతో కన్నులు ఎర్రబెట్టుకుని, అసురపాలకుడు వారితో ఇలా అన్నాడు: "మీరిద్దరూ ఏదో మాయాచర్య మొదలుపెట్టి, ధర్మాన్ని నాశనం చేస్తున్నారు."
న శ్రుతం నైవ దృష్టం హి సంసారేఽస్మిన్కదాపి హి । తపసశ్చరణం తీవ్రం తథా చాపస్య ధారణమ్
"ఈ లోకంలో ఎప్పుడూ ఎవ్వరూ కఠినమైన తపస్సు చేస్తూ, ఒకేసారి విల్లు ధరించినట్టు వినలేదు, చూడలేదు కూడా."
విరోధోఽయం యుగే చాద్యే కథం యుక్తం కలిప్రియమ్ । బ్రాహ్మణస్య తపో యుక్తం తత్ర కిం చాపధారణమ్
"మొదటి యుగంలో ఇలాంటి వ్యతిరేకత ఎలా సమంజసం? ఇది కలియుగానికి అనుకూలంగా ఎలా ఉంటుంది? బ్రాహ్మణుడికి తపస్సు తగినది, కాని ఇక్కడ విల్లు ధరించడం ఎందుకు?"
క్వ జటాధారణం దేహే క్వేషుధీ చ విడమ్బనౌ । ధర్మస్యాచరణం యుక్తం యువయోర్దివ్యభావయోః
"దేహంపై జటలు ధరించడం, ఆయుధాలు పట్టుకోవడం రెండూ ఎలా సరిపోతాయి? మీ ఇద్దరి దివ్య స్వభావానికి ధర్మాచరణం తగినదే."
వ్యాస ఉవాచ ఇతి తస్య వచః శ్రుత్వా నరః ప్రోవాచ భారత । కా తే చిన్తాత్ర దైత్యేన్ద్ర వృథా తపసి చావయోః
వ్యాసుడు చెప్పాడు: అతని మాటలు విని, నరుడు ఇలా అన్నాడు: "దైత్యేంద్రా! మా తపస్సు గురించి నీకు ఎందుకు వృథాగా ఆందోళన?"
సామర్థ్యే సతి యత్కుర్యాత్తత్సంపద్యేత తస్య హి । ఆవాం కార్యద్వయే మన్ద సమర్థౌ లోకవిశ్రుతౌ
"ఎవరైనా శక్తి ఉన్నదాన్ని చేస్తే, అది ఫలిస్తుంది. మేమిద్దరం రెండు పనుల్లోను సమర్థులమని లోకంలో పేరుంది, ఓ మూర్ఖా!"
యుద్ధే తపసి సామర్థ్యం త్వం పునః కిం కరిష్యసి । గచ్ఛ మార్గే యథాకామం కస్మాదత్ర వికత్థసే
"పోరులోనైనా, తపస్సులోనైనా శక్తి ఉన్నవాడికే విజయం. మరి నువ్వేం చేయగలవు? నీకు నచ్చినట్టు వెళ్లిపో, ఇక్కడ ఎందుకు పొగడ్తలు చెబుతున్నావు?"
బ్రహ్మతేజో దురారాధ్యం న త్వం వేద విమోహితః । విప్రచర్చా న కర్తవ్యా ప్రాణిభిః సుఖమీప్సుభిః
"బ్రాహ్మణుల తేజస్సు పొందడం చాలా కష్టం — నువ్వు మాయలో పడి దీన్ని తెలుసుకోవడం లేదు. సుఖాన్ని కోరే వారు వాదప్రత్యవాదాలు చేయకూడదు."
ప్రహ్లాద ఉవాచ తాపసౌ మన్దబుద్ధీ స్థో మృషా వాం గర్వమోహితౌ । మయి తిష్ఠతి దైత్యేన్ద్రే ధర్మసేతుప్రవర్తకే
ప్రహ్లాదుడు అన్నాడు: "మీరిద్దరూ తపస్సు చేసే వారు, కానీ బుద్ధిహీనులు. మిమ్మల్ని మోసం చేసే గర్వంతో ఉన్నారు. నేను, దైత్యేంద్రుడిగా, ధర్మాన్ని స్థాపించే వాడిగా ఇక్కడ ఉన్నప్పుడు."
న యుక్తమేతత్తీర్థేఽస్మిన్నధర్మాచరణం పునః । కా శక్తిస్తవ యుద్ధేఽస్తి దర్శయాద్య తపోధన
"ఈ పవిత్రమైన తీర్థంలో అధర్మంగా ప్రవర్తించడం తగదు. పోరులో నీకు ఎంత శక్తి ఉందో చూపించు, ఓ తపస్సు సంపాదించినవాడా!"
వ్యాస ఉవాచ తదాకర్ణ్య వచస్తస్య నరస్తం ప్రత్యువాచ హ । యుద్ధస్వాద్య మయా సార్ధం యది తే మతిరీదృశీ
వ్యాసుడు ఇలా చెప్పాడు: అతని మాటలు విని, ఆ మనిషి ఇలా సమాధానం ఇచ్చాడు — 'నీకు ఇంత ధృఢనిశ్చయం ఉంటే, ఇప్పుడు నాతో యుద్ధం చేయి.'
అద్య తే స్ఫోటయిష్యామి మూర్ధానమసురాధమ । ( యుద్ధే శ్రద్ధా న తే పశ్చాద్భవిష్యతి కదాచన ।)
‘ఈ రోజు నీ తలను పగలగొడతాను, అసురలోకంలో నీవు చెత్తవాడివి! ఇకపై నీకు యుద్ధంలో ధైర్యం ఉండదు.’
ప్రహ్లాదో బలవానత్ర ప్రతిజ్ఞామారురోహ సః । యేన కేనాప్యుపాయేన జేష్యామి తావుభావపి
ప్రహ్లాదుడు బలవంతుడై, అక్కడ ఒక ప్రతిజ్ఞ చేశాడు — ‘ఏదైనా మార్గం ద్వారా వీరిద్దరినీ నేను ఓడిస్తాను.’
నరనారాయణౌ దాన్తావృషీ తపిసమన్వితౌ । వ్యాస ఉవాచ ఇత్యుక్త్వా వచనం దైత్యః ప్రతిగృహ్య శరాసనమ్
నరుడు, నారాయణుడు ఇద్దరూ శాంత స్వభావంతో, తపస్సుతో ఉన్నారు. వ్యాసుడు ఇలా చెప్పాడు: అలా చెప్పి, ఆ దైత్యుడు తన విల్లు తీసుకున్నాడు.