అహఙ్కారాత్సముత్పన్నాః కామక్రోధాదయః కిల । వర్షకోటిసహస్రం తు తపః కృత్వాతిదారుణమ్
ఆహంకారం నుండే కామం, కోపం మొదలైనవి పుడతాయి. కోట్ల సంవత్సరాలు ఎంతటి కఠిన తపస్సు చేసినా—
అహఙ్కారాంకురే జాతే వ్యర్థం భవతి సర్వథా । యథా సూర్యోదయే జాతే తమోరూపం న తిష్ఠతి
ఆహంకార మొక్క పుట్టిన వెంటనే, అన్నీ వృథా అవుతాయి. ఉదయం సూర్యుడు ఉదయించినప్పుడు చీకటి మిగలదు కదా, అలాగే—
అహఙ్కారాంకురస్యాగ్రే తథా పుణ్యం న తిష్ఠతి । ప్రహ్లాదోఽపి మహాభాగ హరిణా సమయుధ్యత
ఆహంకార మొక్క ముందుండగా, పుణ్యం నిలవదు. ప్రహ్లాదుడు కూడా మహాభాగుడు, అయినా హరివారితో యుద్ధం చేశాడు.
తదా వ్యర్థం కృతం సర్వం సుకృతం కిల భూతలే । నరనారాయణౌ శాన్తౌ విహాయ పరమం తపః
అప్పుడు భూమిమీద చేసిన అన్ని సత్కార్యాలు వృథా అయ్యాయి. నరుడు, నారాయణుడు శాంతంగా ఉండి, పరమ తపస్సును వదిలేశారు—
కృతవన్తౌ యదా యుద్ధం క్వ శమః సుకృతం పునః । ఈదృగ్భ్యాం సత్త్వయుక్తాభ్యామజేయా యద్యహఙ్కృతిః
వారు యుద్ధం చేసినప్పుడు శాంతి ఎక్కడ? మళ్లీ సత్కార్యం ఎక్కడ? సత్వగుణం ఉన్నవారు కూడా ఆహంకారానికి లోనైతే—
మాదృశానాఞ్జ కా వార్తా మునేఽహఙ్కారసంక్షయే । అహఙ్కారపరిత్యక్తో న కోఽప్యస్తి జగత్త్రయే
మా వంటి వారికేమి చెప్పాలి మునీశ్వరా, ఆహంకార నిర్మూలన విషయమై? మూడు లోకాల్లో ఎవ్వరూ పూర్తిగా ఆహంకారాన్ని వదిలిపెట్టలేరు.
న భూతో భవితా నైవ యస్త్యక్తస్తేన సర్వథా । ముచ్యతే లోహనిగడైర్బద్ధః కాష్ఠమయైస్తథా
ఏది గతంలో లేదు, భవిష్యత్తులో ఉండదు, దానిని పూర్తిగా వదిలేస్తే, ఇనుప గొలుసులతోనో, కలప బందాలతోనో బంధించబడ్డా, ఆ మనిషి తప్పక విముక్తి పొందుతాడు.
అహఙ్కారనిబద్ధస్తు న కదాచిద్విముచ్యతే । అహఙ్కారావృతం సర్వం జగత్స్థావరజఙ్గమమ్
అహంకారంతో బంధించబడినవాడు ఎప్పుడూ విముక్తి పొందడు; అహంకారం వల్లనే ఈ జగత్తు, చలించేవి, నిలిచేవి అన్నీ కప్పబడి ఉన్నాయి.
భ్రమత్యేవ హి సంసారే విష్ఠామూత్రప్రదూషితే । బ్రహ్మజ్ఞానం కుతస్తావత్సంసారే మోహసంవృతే
ఈ లోకంలో, మలమూత్రాలతో కలుషితమైన సంసారంలో, అది తిరుగుతూ ఉంటుంది; మాయతో కప్పబడిన ఈ సంసారంలో బ్రహ్మజ్ఞానం ఎలా కలుగుతుంది?
మతం మీమాంసకానాం వై సమ్మతం భాతి సువ్రత । మహాన్తోఽపి సదా యుక్తాః కామక్రోధాదిభిర్మునే
ఓ సద్బ్రతుడా, మీమాంసకుల అభిప్రాయం అందరికీ ప్రాముఖ్యంగా కనిపిస్తుంది; మహానుభావులైనా, ఎప్పుడూ కోరికలు, కోపం లాంటి వాటిలోనే నిమగ్నమై ఉంటారు, ఓ మునీంద్రా.
మాదృశానాం కలావస్మిన్కా కథా మునిసత్తమ । వ్యాస ఉవాచ కార్యం వై కారణాద్భిన్నం కథం భవతి భారత
నాతోలాంటి వారికి ఈ విషయాల్లో ఏమి చెప్పగలం, ఓ మునిశ్రేష్ఠా? వ్యాసుడు చెప్పాడు: ఓ భారతా, ఫలితం కారణం నుండి వేరుగా ఎలా ఉండగలదు?
కటకం కుణ్డలఞ్చైవ సువర్ణసదృశం భవేత్ । అహఙ్కారోద్భవం సర్వం బ్రహ్మాణ్డం సచరాచరమ్
కడగం, కుండలాలు బంగారంలా కనిపించవచ్చు; అలాగే, ఈ జగత్తులో చలించేవి, నిలిచేవి అన్నీ అహంకారంనుండే ఉద్భవించాయి.
పటస్తన్తువశః ప్రోక్తస్తద్వియుక్తః కథం భవేత్ । మాయాగుణైస్త్రిభిః సర్వం రచితం స్థిరజఙ్గమమ్
బట్ట తంతువులపై ఆధారపడి ఉంటుంది; అవి లేకుండా బట్ట ఎలా ఉంటుంది? మాయా గుణాలైన మూడు లక్షణాలతోనే చలించేవి, నిలిచేవి అన్నీ సృష్టించబడ్డాయి.
సతృణస్తమ్బపర్యన్తం కా తత్ర పరిదేవనా । బ్రహ్మా విష్ణుస్తథా రుద్రస్తే చాహఙ్కారమోహితాః
గడ్డి నుండి స్తంభం వరకు, అక్కడ శోకించడంలో ప్రయోజనం ఏముంది? బ్రహ్మ, విష్ణు, రుద్రులు కూడా అహంకార మోహంలో మునిగిపోయారు.
భ్రమన్త్యస్మిన్మహాగాధే సంసారే నృపసత్తమ । వసిష్ఠనారదాద్యాశ్చ మునయో జ్ఞానినః పరమ్
ఈ విస్తారమైన, లోతైన సంసారంలో, ఓ రాజశ్రేష్ఠా, వసిష్ఠుడు, నారదుడు వంటి మహర్షులు, పరమ జ్ఞానులు కూడా తిరుగుతూ ఉంటారు.
తేఽభిభూతాః సంసరన్తి సంసారేఽస్మిన్పునః పునః । న కోఽప్యస్తి నృపశ్రేష్ఠ త్రిషు లోకేషు దేహభృత్
వారు అహంకారానికి లోనై, ఈ సంసారంలో మళ్లీ మళ్లీ తిరుగుతూ ఉంటారు; ఓ రాజశ్రేష్ఠా, ఈ మూడు లోకాల్లో శరీరధారులు ఎవ్వరూ మినహాయింపుకారు.
ఏభిర్మాయాగుణైర్ముక్తః శాన్త ఆత్మసుఖే స్థితః । కామక్రోధౌ తథా లోభో మోహోఽహఙ్కారసమ్భవః
ఈ మాయా గుణాల నుండి విముక్తుడై, శాంతంగా, ఆత్మానందంలో నిలిచినవాడే నిజమైనవాడు; కోరిక, కోపం, లోభం, మోహం అన్నీ అహంకారంనుండే పుట్టుతాయి.
న ముఞ్చన్తి నరం సర్వం దేహవన్తం నృపోత్తమ । అధీత్య వేదశాస్త్రాణి పురాణాని విచిన్త్య చ
ఈ కోరిక, కోపం మొదలైనవి, ఓ రాజశ్రేష్ఠా, శరీరమున్న ప్రతి మనిషిని విడిచిపెట్టవు; వేదాలు, శాస్త్రాలు, పురాణాలు చదివినా, ఆలోచించినా కూడా.
కృత్వా తీర్థాటనం దానం ధ్యానఞ్చైవ సురార్చనమ్ । కరోతి విషయాసక్తః సర్వం కర్మ చ చౌరవత్
తీర్థయాత్రలు చేయడం, దానం చేయడం, ధ్యానం చేయడం, దేవతలను పూజించడం చేసినా, విషయాలలో ఆసక్తి ఉన్నవాడు, తన అన్ని పనులనూ దొంగలా చేస్తాడు.
విచారయతి నో పూర్వం కామమోహమదాన్వితః । కృతే యుగేఽపి త్రేతాయాం ద్వాపరే కురునన్దన
కామం, మోహం, మదంతో నిండినవాడు ముందుగా ఆలోచించడు; కృతయుగంలోనైనా, త్రేతాయుగంలోనైనా, ద్వాపరయుగంలోనైనా ఇదే పరిస్థితి, ఓ కురునందన.
విద్ధోఽత్రాస్తి చ ధర్మోఽపి కా కథాద్య కలౌ పునః । స్పర్ధా సదైవ సద్రోహా లోభామర్షౌ చ సర్వదా
అప్పుడే ధర్మం గాయపడింది; మరి ఇప్పుడు కలియుగంలో ఏమి చెప్పగలం? అసూయ, శత్రుత్వం, లోభం, కోపం ఎప్పుడూ పెరిగిపోతున్నాయి.
ఏవంవిధోఽస్తి సంసారో నాత్ర కార్యా విచారణా । సాధవో విరలా లోకే భవన్తి గతమత్సరాః
ఈ సంసారం ఇలాగే ఉంది—ఇంకా ఆలోచన అవసరం లేదు; అసూయ లేని సద్గుణులు లోకంలో చాలా అరుదు.
జితక్రోధా జితామర్షా దృష్టాన్తార్థం వ్యవస్థితాః । రాజోవాచ తే ధన్యాః కృతపుణ్యాస్తే మదమోహవివర్జితాః
కోపాన్ని, అసూయను జయించినవారు, ఇతరులకు ఉదాహరణగా నిలిచినవారు; రాజు చెప్పాడు: వారు ధన్యులు, పుణ్యవంతులు, మదమోహాలు లేని వారు.
జితేన్ద్రియాః సదాచారా జితం తైర్భువనత్రయమ్ । దునోమి పాతకం స్మృత్వా పితుర్మమ మహాత్మనః
ఇంద్రియాలను జయించి, సదాచారంలో నిలిచినవారు మూడు లోకాలను జయించారు; నా మహాత్ముడైన తండ్రి చేసిన పాపాన్ని గుర్తుచేసుకుని నేను బాధపడుతున్నాను.
కృతస్తపస్వినః కణ్ఠే మృతసర్పో హ్యఘం వినా । అతస్తస్య మునిశ్రేష్ఠ భవితా కిం మమాగ్రతః
ఒక మృత సర్పాన్ని ఆ తపస్వి మెడలో పెట్టారు కానీ దానివల్ల ఎలాంటి హాని జరగలేదు. కాబట్టి, మునిశ్రేష్ఠా, నా ముందర ఇప్పుడు ఏమి జరుగుతుందో చెప్పు.
న జానే బుద్ధిసమ్మోహాత్కిం వా కార్యం భవిష్యతి । మధు పశ్యతి మూఢాత్మా ప్రపాతం నైవ పశ్యతి
నా మనస్సు అయోమయంగా ఉండటంతో ఏ పని జరుగుతుందో నాకు తెలియదు. మూర్ఖుడు తేనెను మాత్రమే చూస్తాడు, పక్కనే ఉన్న లోతైన అగాధాన్ని మాత్రం చూడడు.
కరోతి నిన్దితం కర్మ నరకాన్న బిభేతి చ । కథం యుద్ధం పురా వృత్తం విస్తరాత్తద్వదస్వ మే
అవమానకరమైన పనులు చేసినా నరకాన్ని భయపడడు. పూర్వకాలంలో యుద్ధం ఎలా జరిగిందో వివరంగా చెప్పు.
ప్రహ్లాదేన యథా చోగ్రం నరనారాయణస్య వై । ప్రహ్లాదస్తు కథం యాతః పాతాలాత్తద్వదస్వ మే
ప్రహ్లాదుడు నరనారాయణులతో ఎలా ఘోరమైన యుద్ధం చేశాడు? అలాగే, ప్రహ్లాదుడు పాతాళానికి ఎలా వెళ్ళాడు? ఇది కూడా నాకు వివరంగా చెప్పు.
సారస్వతే మహాతీర్థే పుణ్యే బదరికాశ్రమే । నరనారాయణౌ శాన్తౌ తాపసౌ మునిసత్తమౌ
పవిత్రమైన సరస్వతి తీర్థంలో, బదరికాశ్రమంలో, నరుడు మరియు నారాయణుడు శాంతంగా తపస్సు చేస్తూ, మునులలో శ్రేష్ఠులుగా నివసించేవారు.
కృతవన్తౌ తథా యుద్ధం హేతునా కేన మానద । వైరం భవతి విత్తార్థం దారార్థం వా పరస్పరమ్
ఓ మహానుభావా, వారు ఎందుకు యుద్ధంలో పాల్గొన్నారు? దానికి కారణం ఏమిటి? ధనం కోసం లేదా భార్య కోసం మనుషుల మధ్య శత్రుత్వం కలుగుతుంది.