ప్రలోభితౌ మయాత్యర్థం వరదానైస్తపస్వినౌ । స్థానాన్న చలితౌ శాన్తౌ వృథాయం మే గతః శ్రమః
'ఆ తపస్సు చేసే వారిని నేను అనేక వరాలిచ్చి ప్రలోభపెట్టినా, వారు తమ స్థానం వదలకుండా, శాంతంగా ఉన్నారు. నా శ్రమ వృథా అయింది.'
తథా వై మాయయా కృత్వా భీషితౌ తాపసౌ భృశమ్ । తథాపి నోత్థితౌ స్థానాద్దేహరక్షాపరౌ న తౌ
'మాయతో భయపెట్టినా, ఆ తపస్సు చేసే వారు బలంగా భయపడినా, వారు తమ స్థానం వదలలేదు; శరీరాన్ని కాపాడడంలోనే మునిగిపోయారు.'
వ్యాస ఉవాచ ఇతి తస్య వచః శ్రుత్వా శక్రం ప్రాహ మనోభవః । వాసవాద్య కరిష్యామి కార్యం తే మనసేప్సితమ్
వ్యాసుడు చెప్పాడు: ఈ మాటలు విని, మనోభవుడు శక్రునితో ఇలా అన్నాడు: 'వాసవా! నీ మనసులో ఉన్న పని నేను చేస్తాను.'
యది విష్ణుం మహేశం వా బ్రహ్మాణం వా దివాకరమ్ । ధ్యాయన్తౌ తౌ తదాస్మాకం భవితారౌ వశౌ మునీ
'వారు విష్ణువు, మహేశ్వరుడు, బ్రహ్మా, సూర్యుడు — వీరిలో ఎవరి ధ్యానంలో లీనమై ఉంటే, ఆ మహర్షులు మన వశంలోకి వస్తారు.'
దేవీభక్తం వశీకర్తుం నాహం శక్తః కథఞ్చన । కామరాజ మహాబీజం చిన్తయన్తం మనస్యలమ్
'దేవిని భక్తితో ధ్యానించే వారిని నేను ఎప్పుడూ వశీకరించలేను, ముఖ్యంగా మనసులో మహాకామ విత్తనాన్ని ఎప్పుడూ ఆలోచించే వారిని.'
తాం దేవీం చేన్మహాశక్తిం సంశ్రితౌ భక్తిభావతః । న తదా మమ బాణానాం గోచరౌ తాపసౌ కిల
'ఆ తపస్సు చేసే వారు మహాశక్తి అయిన దేవిని భక్తితో ఆశ్రయిస్తే, నా బాణాలు వారికి చేరవు.'
ఇన్ద్ర ఉవాచ గచ్ఛ త్వం చ మహాభాగ సర్వైస్తత్ర సముద్యతైః । కార్యం మమాతిదుఃసాధ్యం కర్తా హితమనుత్తమమ్
ఇంద్రుడు ఇలా అన్నాడు: మహాభాగ్యవంతుడా! సిద్ధంగా ఉన్న అందరితో కలిసి నీవు వెళ్లి, నా పనిని — అది ఎంత కష్టమైనదైనా — నీవు నిస్సందేహంగా పూర్తి చేసి, నాకు ఉత్తమమైన మేలు చేయాలి.
వ్యాస ఉవాచ ఇతి తేన సమాదిష్టా యయుః సర్వే సముద్యతాః । యత్ర తౌ ధర్మపుత్రౌ ద్వౌ తేపాతే దుష్కరం తపః
వ్యాసుడు ఇలా చెప్పాడు: అలా ఇంద్రుడు ఆజ్ఞాపించగానే, సిద్ధంగా ఉన్న వారందరూ కలిసి, ఆ ఇద్దరు ధర్మపుత్రులు కఠినమైన తపస్సు చేస్తున్న చోటికి వెళ్లారు.
అప్సరాం నారాయణసమీపే ప్రార్థనాకరణమ్ వ్యాస ఉవాచ ప్రథమం తత్ర సమ్ప్రాప్తో వసన్తః పర్వతోత్తమే । పుష్పితాః పాదపాః సర్వే ద్విరేఫాలివిరాజితాః
వ్యాసుడు ఇలా చెప్పాడు: ముందుగా వసంతుడు ఆ పర్వతశిఖరానికి వచ్చాడు. అక్కడ ఉన్న చెట్లు అన్నీ పుష్పాలతో అలంకరించబడి, తేనెటీగల గుంపులతో మధురంగా మ్రోగుతున్నాయి.
ఆమ్రాశ్చ బకులా రమ్యాస్తిలకాః కింశుకాః శుభా । సాలాస్తాలాస్తమాలాశ్చ మధూకాః పుష్పితా బభుః
మామిడి, బకుల, తిలక, చామంతి, శోభాయుతమైన కింశుక, సాల, తాళ, తమాల, మధూక — ఇవన్నీ పుష్పాలతో తళుక్కుమన్నాయి.
బభూవుః కోకిలాలాపా వృక్షాగ్రేషు మనోహరాః । వల్ల్యోఽపి పుష్పితాః సర్వా ఆలిలిఙ్గుర్నగోత్తమాన్
వృక్షశిఖరాల్లో కోకిల పక్షుల మధురమైన గానాలు వినిపించాయి. పూలతాడులు అన్నీ పుష్పించి, గొప్ప వృక్షాలను ఆలింగనం చేశాయి.
ప్రాణినః స్వాసు భార్యాసు ప్రేమయుక్తాః స్మరాతురాః । బభూవుశ్చాతిమత్తాశ్చ క్రీడాసక్తాః పరస్పరమ్
ప్రాణులు తమ భార్యలపై ప్రేమతో, కామంతో మునిగిపోయి, పరస్పరం ఆటలలో మునిగి, పరవశంగా మారిపోయారు.
వవుర్మన్దాః సుగన్ధాశ్చ సుస్పర్శా దక్షిణానిలాః । ఇన్ద్రియాణి ప్రమాథీని మునీనామపి చాభవన్
సౌమ్యంగా, సువాసనతో, చల్లగా దక్షిణ గాలులు వీస్తున్నాయి. ఆ గాలి తాకిడికి మునులు కూడా ఇంద్రియాలను అదుపులో ఉంచుకోలేక పోయారు.
రతియుక్తస్తతః కామః పూరయన్పఞ్చమార్గణాన్ । చకార త్వరితస్తత్ర వాసం బదరికాశ్రమే
ఆ సమయంలో రతితో కూడిన మన్మథుడు, తన ఐదు బాణాలను శక్తివంతంగా చేసి, బదరికాశ్రమంలో వేగంగా నివాసం ఏర్పరచుకున్నాడు.
రమ్భా తిలోత్తమాద్యాశ్చ గత్వా తత్ర వరాశ్రమే । గానం చకుః సుగీతజ్ఞాః స్వరతానసమన్వితమ్
రంభ, తిలోత్తమ వంటి అప్సరసలు ఆ శ్రేష్ఠాశ్రమానికి వెళ్లి, సంగీతంలో నైపుణ్యం కలిగి, మధురమైన స్వరాలతో పాటలు పాడారు.
తచ్ఛ్రుత్వా మధురోద్గీతం కోకిలానాఞ్చ కూజితమ్ । భ్రమరాలివిరావఞ్చ ప్రబుద్ధౌ తౌ మునీశ్వరౌ
ఆ మధురమైన పాటలు, కోకిలల కుహుకుహు, తేనెటీగల గుంపుల మ్రోగుడు విని, ఆ ఇద్దరు గొప్ప మునులు మేల్కొన్నారు.
ఋతురాజమకాలే తు దృష్ట్వా తౌ పుష్పితం వనమ్ । జాతౌ చిన్తాపరౌ తత్ర నరనారాయణావృషీ
ఋతువు కాలం కాకపోయినా అడవి అంతా పుష్పాలతో నిండినదాన్ని చూసి, నరుడు, నారాయణుడు ఆలోచనలో మునిగిపోయారు.
కిమద్య శిశిరాపాయః సంభృతః సమయం వినా । ప్రాణినో విహ్వలాః సర్వే లక్ష్యన్తేఽతిస్మరాతురాః
ఈ రోజు శిశిర ఋతువు సమయం కాకుండానే ముగిసిపోయిందా? అన్ని జంతువులు కామంతో కలవరపడుతూ కనిపిస్తున్నాయి.
కాలధర్మవిపర్యాసః కథమద్య దురాసదః । నరం నారాయణః ప్రాహ విస్మయోత్కుల్లలోచనః
కాలచక్రం ఇలా విరుద్ధంగా మారడం ఎలా జరిగింది? ఆశ్చర్యంతో కళ్లు పెద్దవిగా చేసి, నారాయణుడు నరుడిని చూచి ఇలా అన్నాడు.
నారాయణ ఉవాచ పశ్య భ్రాతరిమే వృక్షాః పుష్పితాః ప్రతిభాన్తి వై । కోకిలాలాపసఙ్ఘుష్టా భ్రమరాలివిరాజితాః
నారాయణుడు ఇలా అన్నాడు: అన్నా! ఈ చెట్లు అన్నీ పుష్పాలతో తళుక్కుమంటూ, కోకిలల గానాలతో, తేనెటీగల గుంపులతో అలంకరించబడి ఎంత అందంగా కనిపిస్తున్నాయో చూడు.
శిశిరం భీమమాతఙ్గం దారయన్స్వఖరైర్నఖైః । వసన్తకేసరీ ప్రాప్తః పలాశకుసుమైర్మునే
ఓ మునీశ్వరా! భయంకరమైన శిశిర ఋతువు ఒక పెద్ద ఏనుగులా ఉండగా, వసంత ఋతువు తన పదునైన గోర్లు, పల్లవాలతో దాన్ని చీల్చేసింది. ఇప్పుడు పాలాశపువ్వులతో వసంతుడు వచ్చాడు.
రక్తాశోకకరా తన్వీ దేవర్షే కింశుకాఙ్ఘ్రికా । నీలాశోకకచా శ్యామా వికాసికమలాననా
ఎర్ర అశోక పుష్పాల చేతులతో, సన్నగా ఉన్న కింశుక వృక్షం, నీలంగా మెరిసే అశోకపు కేశాలతో, వికసించిన కమల ముఖంతో ఉన్న వృక్షాన్ని చూడు, దేవర్షీ!
నీలేన్దీవరనేత్రా సా బిల్వవృక్షఫలస్తనీ । ప్రోస్ఫుల్లకున్దరదనా మఞ్జరీకర్ణశోభితా
ఆమె కళ్ళు నీలకమలంలా, వక్షోజాలు బిల్వపండ్లలా, పళ్ళు వికసించిన మల్లెపువ్వుల్లా, చెవులు పుష్పమంజరీలతో అలంకరించబడి ఉన్నాయి.
బన్ధుజీవాధరా శుభ్రా సిన్ధువారనఖోద్భవా । పుంస్కోకిలస్వరా పుణ్యా కదమ్బవసనా శుభా
బంధుజీవ పండుల్లా ఎర్రటి పెదాలు, శుభ్రమైన శరీరం, సింధువార వృక్షపు గోర్ల నుంచి పుట్టినదిలా, పురుష కోకిల స్వరంతో, పవిత్రతతో, కదంబపువ్వుల వస్త్రంతో అలంకరించబడి ఉంది.
బర్హివృన్దకలాపా చ సారసస్వననూపురా । వాసన్తీ బద్ధరశనా మత్తహంసగతిస్తథా
ఆమె నెమలి పింఛాల మాలలు ధరించి, సారస పక్షుల కూడు లాంటి శబ్దం చేసే నూపురాలు వేసుకుని, వసంత ఋతువుకు తగిన వస్త్రాలు కట్టుకుని, బలంగా కట్టిన మెడ బెల్టుతో, మత్తుగా తేలికగా నడిచే హంసలా నడిచింది.
పుత్రజీవాంశుకన్యస్తరోమరాజివిరాజితా । వసన్తలక్ష్మీః సమ్ప్రాప్తా బ్రహ్మన్ బదరికాశ్రమే
పుత్రజీవ చెట్టు తంతువులతో చేసిన వస్త్రాన్ని ఆవిడ ధరించి, మృదువుగా మెరిసే రోమరేఖతో ప్రకాశిస్తూ, వసంత లక్ష్మి స్వయంగా, ఓ బ్రహ్మన్, బదరికాశ్రమానికి వచ్చారు.
అకాలే కిమియం ప్రాప్తా విస్మయోఽయం మమాధునా । తపోవిఘ్నకరా నూనం దేవర్షే పరిచిన్తయ
ఈమె ఇలా కాలం కాకముందే ఎలా వచ్చిందో నాకు ఆశ్చర్యంగా ఉంది. తప్పకుండా మన తపస్సుకు అడ్డుగా వచ్చిందేమో, ఓ దేవర్షీ, ఈ విషయాన్ని బాగా ఆలోచించు.
శ్రూయతే సురనారీణాం గానం ధ్యానవినాశనమ్ । ఆవయోస్తపిభఙ్గాయ కృతం మఘవతా కిల
దేవతా స్త్రీల పాటలు మన ధ్యానాన్ని భంగం చేస్తాయని వినిపిస్తుంది. మన తపస్సును భంగం చేయడానికి మఘవంతుడు ఇదంతా చేశాడని అంటారు.
ఋతురాడన్యథాకాలే ప్రీతిం సఞ్జనయేత్కథమ్ । విఘ్నోఽయం విహితో భాతి భీతేనాసురశత్రుణా
ఋతువుల అధిపతి కాలం కాకుండా ఆనందాన్ని ఎలా కలిగించగలడు? అసుర శత్రువు భయంతో ఈ అడ్డంకిని ఏర్పరిచాడని అనిపిస్తుంది.
వాతాః సుగన్ధాః శీతాశ్చ సమాయాన్తి మనోహరాః । నాన్యత్కారణమస్తీహ శతక్రతుకృతిం వినా
ఇప్పుడు సువాసనతో కూడిన చల్లని గాలులు మనసును ఆకట్టుకుంటూ వస్తున్నాయి. శతక్రతువు చేసిన పనిని తప్ప ఇంకేదీ కారణం లేదు.