చిత్తే యస్య భవేత్తం తు బాధితుం కోఽపి న క్షమః । మాయయా మోహితః శక్రో భూయస్తస్య ప్రతిక్రియామ్
ఈ విత్తనాలు ఎవరి మనసులో స్థిరంగా ఉంటాయో, వారిని ఎవరూ బాధించలేరు. ఇంద్రుడు కూడా మాయలో మోహితుడై, వారిని ఎదుర్కొనే మార్గాన్ని వెతుకుతూ ఉంటాడు.
కర్తుం కామవసన్తౌ తు సమాహూయాబ్రవీద్వచః । మనోభవ వసన్తేన రత్యా యుక్తో వ్రజాధునా
అప్పుడు కాముడు, వసంతుడు ఇద్దరిని పిలిచి ఇలా అన్నాడు: 'కామా! వసంతుడు, రతి కలిసి నీవు ఇప్పుడే వెళ్ళు.'
అప్సరోభిః సమాయుక్తస్తరసా గన్ధమాదనమ్ । నరనారాయణౌ తత్ర పురాణావృషిసత్తమౌ
'అప్సరసలతో కలిసి, త్వరగా గంధమాదనానికి వెళ్ళు. అక్కడ నరుడు, నారాయణుడు అనే పురాతన మహర్షులు ఉన్నారు.'
కురుతస్తప ఏకాన్తే స్థితౌ బదరికాశ్రమే । గత్వా తత్ర సమీపే తు తయోర్మన్మథ మార్గణైః
'వారు బదరికాశ్రమంలో ఒంటరిగా తపస్సు చేస్తున్నారు. వారి దగ్గరికి వెళ్లి, మన్మథుని బాణాలతో—'
చిత్తం కామాతురం కార్యం కురు కార్యం మమాధునా । మోహయిత్వోచ్చాటయిత్వా విశిఖైస్తాడయాశు చ
'వారి మనసు కామంతో ఆకులిపించు; నా పని వెంటనే చేయి. వారిని మోహపడి, తరిమివేయి, నీ బాణాలతో త్వరగా వారిని తాకి.'
వశీకురు మహాభాగ మునీ ధర్మసుతావపి । కో హ్యస్మిన్ సర్వసంసారే దేవో దైత్యోఽథ మానవః
'ధర్ముని కుమారులైన ఆ మహర్షులను కూడా వశీకరించు. ఈ లోకంలో దేవుడు, దైత్యుడు, మానవుడు—'
యస్తే బాణవశం ప్రాప్తో న యాతి భృశతాడితః । బ్రహ్మాహం గిరిజానాథశ్చన్ద్రో వహ్నిర్విమోహితః
'నీ బాణాలకు లోనై, బలంగా తాకినా ఎవరు మోహితులుకారు? బ్రహ్మా, నేను, శివుడు, చంద్రుడు, అగ్ని — అందరూ మోహానికి లోనయ్యారు.'
గణనా కానయోః కామ త్వద్బాణానాం పరాక్రమే । వారాఙ్గనాగణోఽయం తే సహాయార్థం మయేరితః
'కామా! నీ బాణాల శక్తిని ఎవరు లెక్కించగలరు? ఈ వసంతపు అప్సరసల సమూహాన్ని నీకు సహాయంగా నేను పంపించాను.'
ఆగమిష్యతి తత్రైవ రమ్భాదీనాం మనోరమః । ఏకా తిలోత్తమా రమ్భా కార్యం సాధయితుం క్షమా
'అక్కడ తిలోత్తమా, రంభా వంటి మోహనమైన వారు వస్తారు. ఈ పని చేయడానికి రంభా ఒక్కరే సరిపోతుంది.'
త్వమేవైకః క్షమః కామం మిలితైః కస్తు సంశయః । కురు కార్యం మహాభాగ దదామి తవ వాచ్ఛితమ్
'కామా! నీవు మాత్రమే, వీరితో కలిసి, ఈ పని చేయగలవు — దీనిలో సందేహం లేదు. మహాభాగ! నా పని చేయి; నీకు కావాల్సినది నేను ఇస్తాను.'
ప్రలోభితౌ మయాత్యర్థం వరదానైస్తపస్వినౌ । స్థానాన్న చలితౌ శాన్తౌ వృథాయం మే గతః శ్రమః
'ఆ తపస్సు చేసే వారిని నేను అనేక వరాలిచ్చి ప్రలోభపెట్టినా, వారు తమ స్థానం వదలకుండా, శాంతంగా ఉన్నారు. నా శ్రమ వృథా అయింది.'
తథా వై మాయయా కృత్వా భీషితౌ తాపసౌ భృశమ్ । తథాపి నోత్థితౌ స్థానాద్దేహరక్షాపరౌ న తౌ
'మాయతో భయపెట్టినా, ఆ తపస్సు చేసే వారు బలంగా భయపడినా, వారు తమ స్థానం వదలలేదు; శరీరాన్ని కాపాడడంలోనే మునిగిపోయారు.'
వ్యాస ఉవాచ ఇతి తస్య వచః శ్రుత్వా శక్రం ప్రాహ మనోభవః । వాసవాద్య కరిష్యామి కార్యం తే మనసేప్సితమ్
వ్యాసుడు చెప్పాడు: ఈ మాటలు విని, మనోభవుడు శక్రునితో ఇలా అన్నాడు: 'వాసవా! నీ మనసులో ఉన్న పని నేను చేస్తాను.'
యది విష్ణుం మహేశం వా బ్రహ్మాణం వా దివాకరమ్ । ధ్యాయన్తౌ తౌ తదాస్మాకం భవితారౌ వశౌ మునీ
'వారు విష్ణువు, మహేశ్వరుడు, బ్రహ్మా, సూర్యుడు — వీరిలో ఎవరి ధ్యానంలో లీనమై ఉంటే, ఆ మహర్షులు మన వశంలోకి వస్తారు.'
దేవీభక్తం వశీకర్తుం నాహం శక్తః కథఞ్చన । కామరాజ మహాబీజం చిన్తయన్తం మనస్యలమ్
'దేవిని భక్తితో ధ్యానించే వారిని నేను ఎప్పుడూ వశీకరించలేను, ముఖ్యంగా మనసులో మహాకామ విత్తనాన్ని ఎప్పుడూ ఆలోచించే వారిని.'
తాం దేవీం చేన్మహాశక్తిం సంశ్రితౌ భక్తిభావతః । న తదా మమ బాణానాం గోచరౌ తాపసౌ కిల
'ఆ తపస్సు చేసే వారు మహాశక్తి అయిన దేవిని భక్తితో ఆశ్రయిస్తే, నా బాణాలు వారికి చేరవు.'
ఇన్ద్ర ఉవాచ గచ్ఛ త్వం చ మహాభాగ సర్వైస్తత్ర సముద్యతైః । కార్యం మమాతిదుఃసాధ్యం కర్తా హితమనుత్తమమ్
ఇంద్రుడు ఇలా అన్నాడు: మహాభాగ్యవంతుడా! సిద్ధంగా ఉన్న అందరితో కలిసి నీవు వెళ్లి, నా పనిని — అది ఎంత కష్టమైనదైనా — నీవు నిస్సందేహంగా పూర్తి చేసి, నాకు ఉత్తమమైన మేలు చేయాలి.
వ్యాస ఉవాచ ఇతి తేన సమాదిష్టా యయుః సర్వే సముద్యతాః । యత్ర తౌ ధర్మపుత్రౌ ద్వౌ తేపాతే దుష్కరం తపః
వ్యాసుడు ఇలా చెప్పాడు: అలా ఇంద్రుడు ఆజ్ఞాపించగానే, సిద్ధంగా ఉన్న వారందరూ కలిసి, ఆ ఇద్దరు ధర్మపుత్రులు కఠినమైన తపస్సు చేస్తున్న చోటికి వెళ్లారు.
అప్సరాం నారాయణసమీపే ప్రార్థనాకరణమ్ వ్యాస ఉవాచ ప్రథమం తత్ర సమ్ప్రాప్తో వసన్తః పర్వతోత్తమే । పుష్పితాః పాదపాః సర్వే ద్విరేఫాలివిరాజితాః
వ్యాసుడు ఇలా చెప్పాడు: ముందుగా వసంతుడు ఆ పర్వతశిఖరానికి వచ్చాడు. అక్కడ ఉన్న చెట్లు అన్నీ పుష్పాలతో అలంకరించబడి, తేనెటీగల గుంపులతో మధురంగా మ్రోగుతున్నాయి.
ఆమ్రాశ్చ బకులా రమ్యాస్తిలకాః కింశుకాః శుభా । సాలాస్తాలాస్తమాలాశ్చ మధూకాః పుష్పితా బభుః
మామిడి, బకుల, తిలక, చామంతి, శోభాయుతమైన కింశుక, సాల, తాళ, తమాల, మధూక — ఇవన్నీ పుష్పాలతో తళుక్కుమన్నాయి.
బభూవుః కోకిలాలాపా వృక్షాగ్రేషు మనోహరాః । వల్ల్యోఽపి పుష్పితాః సర్వా ఆలిలిఙ్గుర్నగోత్తమాన్
వృక్షశిఖరాల్లో కోకిల పక్షుల మధురమైన గానాలు వినిపించాయి. పూలతాడులు అన్నీ పుష్పించి, గొప్ప వృక్షాలను ఆలింగనం చేశాయి.
ప్రాణినః స్వాసు భార్యాసు ప్రేమయుక్తాః స్మరాతురాః । బభూవుశ్చాతిమత్తాశ్చ క్రీడాసక్తాః పరస్పరమ్
ప్రాణులు తమ భార్యలపై ప్రేమతో, కామంతో మునిగిపోయి, పరస్పరం ఆటలలో మునిగి, పరవశంగా మారిపోయారు.
వవుర్మన్దాః సుగన్ధాశ్చ సుస్పర్శా దక్షిణానిలాః । ఇన్ద్రియాణి ప్రమాథీని మునీనామపి చాభవన్
సౌమ్యంగా, సువాసనతో, చల్లగా దక్షిణ గాలులు వీస్తున్నాయి. ఆ గాలి తాకిడికి మునులు కూడా ఇంద్రియాలను అదుపులో ఉంచుకోలేక పోయారు.
రతియుక్తస్తతః కామః పూరయన్పఞ్చమార్గణాన్ । చకార త్వరితస్తత్ర వాసం బదరికాశ్రమే
ఆ సమయంలో రతితో కూడిన మన్మథుడు, తన ఐదు బాణాలను శక్తివంతంగా చేసి, బదరికాశ్రమంలో వేగంగా నివాసం ఏర్పరచుకున్నాడు.
రమ్భా తిలోత్తమాద్యాశ్చ గత్వా తత్ర వరాశ్రమే । గానం చకుః సుగీతజ్ఞాః స్వరతానసమన్వితమ్
రంభ, తిలోత్తమ వంటి అప్సరసలు ఆ శ్రేష్ఠాశ్రమానికి వెళ్లి, సంగీతంలో నైపుణ్యం కలిగి, మధురమైన స్వరాలతో పాటలు పాడారు.
తచ్ఛ్రుత్వా మధురోద్గీతం కోకిలానాఞ్చ కూజితమ్ । భ్రమరాలివిరావఞ్చ ప్రబుద్ధౌ తౌ మునీశ్వరౌ
ఆ మధురమైన పాటలు, కోకిలల కుహుకుహు, తేనెటీగల గుంపుల మ్రోగుడు విని, ఆ ఇద్దరు గొప్ప మునులు మేల్కొన్నారు.
ఋతురాజమకాలే తు దృష్ట్వా తౌ పుష్పితం వనమ్ । జాతౌ చిన్తాపరౌ తత్ర నరనారాయణావృషీ
ఋతువు కాలం కాకపోయినా అడవి అంతా పుష్పాలతో నిండినదాన్ని చూసి, నరుడు, నారాయణుడు ఆలోచనలో మునిగిపోయారు.
కిమద్య శిశిరాపాయః సంభృతః సమయం వినా । ప్రాణినో విహ్వలాః సర్వే లక్ష్యన్తేఽతిస్మరాతురాః
ఈ రోజు శిశిర ఋతువు సమయం కాకుండానే ముగిసిపోయిందా? అన్ని జంతువులు కామంతో కలవరపడుతూ కనిపిస్తున్నాయి.
కాలధర్మవిపర్యాసః కథమద్య దురాసదః । నరం నారాయణః ప్రాహ విస్మయోత్కుల్లలోచనః
కాలచక్రం ఇలా విరుద్ధంగా మారడం ఎలా జరిగింది? ఆశ్చర్యంతో కళ్లు పెద్దవిగా చేసి, నారాయణుడు నరుడిని చూచి ఇలా అన్నాడు.
నారాయణ ఉవాచ పశ్య భ్రాతరిమే వృక్షాః పుష్పితాః ప్రతిభాన్తి వై । కోకిలాలాపసఙ్ఘుష్టా భ్రమరాలివిరాజితాః
నారాయణుడు ఇలా అన్నాడు: అన్నా! ఈ చెట్లు అన్నీ పుష్పాలతో తళుక్కుమంటూ, కోకిలల గానాలతో, తేనెటీగల గుంపులతో అలంకరించబడి ఎంత అందంగా కనిపిస్తున్నాయో చూడు.