దేవకీ రోహిణీ చోభే భగిన్యౌ భరతర్షభ । వరుణేన మహాఞ్ఛాపో దత్తః కోపాదితి శ్రుతమ్
దేవకీ, రోహిణీ ఇద్దరూ సోదరీమణులు, ఓ భరతశ్రేష్ఠ! వారిద్దరికీ వరుణుడు కోపంతో గొప్ప శాపం ఇచ్చాడని ప్రసిద్ధి.
రాజోవాచ కిం కృతం కశ్యపేనాగో యేన శప్తో మహానృషిః । సభార్యః స కథం జాతస్తద్వదస్వ మహామతే
రాజు అడిగాడు: మహర్షి కశ్యపుడు ఏం చేసాడని అతడికి శాపం వచ్చింది? అతడు భార్యలతో కలిసి ఎలా జన్మించాడు? దయచేసి చెప్పండి మహామతీ!
కథఞ్చ భగవాన్విష్ణుస్తత్ర జాతోఽస్తి గోకులే । వాసీ వైకుణ్ఠనిలయే రమాపతిరఖణ్డితః
పరమేశ్వరుడు విష్ణువు, లక్ష్మీదేవి సహచారి, వైకుంఠంలో నివసించే ఆయన, గోకులంలో ఎలా జన్మించాడు?
నిదేశాత్కస్య భగవాన్వర్తతే ప్రభురవ్యయః । నారాయణః సురశ్రేష్ఠో యుగాదిః సర్వధారకః
అక్షయుడైన భగవంతుడు, దేవతలలో శ్రేష్ఠుడు, యుగాది, సర్వధారకుడు అయిన నారాయణుడు ఎవరి ఆజ్ఞతో కార్యాచరణ చేస్తాడు?
స కథం సదనం త్యక్త్వా కర్మవానివ మానుషే । కరోతి జననం కస్మాదత్ర మే సంశయో మహాన్
తన స్వస్థలాన్ని వదిలి, కర్మబంధంతో మానవుడిలా ఎలా ప్రవర్తిస్తాడు? ఏ కారణంతో జన్మిస్తాడు? ఇదే నాకు పెద్ద సందేహం.
ప్రాప్య మానుషదేహం తు కరోతి చ విడమ్బనమ్ । భావాన్నానావిధాంస్తత్ర మానుషే దుష్టజన్మని
మానవదేహాన్ని పొంది, మానవ జన్మలో, ఎన్నో విధాలుగా, దుష్టుల జన్మలో కూడా, అనేక భావాలను ప్రదర్శిస్తాడు.
కామః క్రోధోఽమర్షశోకౌ వైరం ప్రీతిశ్చ కర్హిచిత్ । సుఖం దుఃఖం భయం నౄణాం దైన్యమార్జవమేవ చ
మనుష్యులలో కోరిక, కోపం, అసూయ, దుఃఖం, శత్రుత్వం, అప్పుడప్పుడు ప్రేమ, సుఖం, దుఃఖం, భయం, పేదరికం, సరళత — ఇవన్నీ ఉంటాయి.
దుష్కృతం సుకృతం చైవ వచనం హననం తథా । పోషణం చలనం తాపో విమర్శశ్చ వికత్థనమ్
చెడు పనులు, మంచి పనులు, మాటలు, హత్య, పోషణ, నడక, బాధ, ఆలోచన, పొగడ్త — ఇవన్నీ జరుగుతాయి.
లోభో దమ్భస్తథా మోహః కపటః శోచనం తథా । ఏతే చాన్యే తథా భావా మానుష్యే సమ్భవన్తి హి
లోభం, అహంకారం, మాయ, మోసం, విలాపం, ఇంకా ఇతర భావాలు కూడా మానవ జన్మలో కలుగుతాయి.
స కథం భగవాన్విష్ణుస్త్వక్త్యా సుఖమనశ్వరమ్ । కరోతి మానుషం జన్మ భావైస్తైస్తైరభిద్రుతమ్
శాశ్వతమైన ఆనందాన్ని అనుభవించే విష్ణువు, ఇలాంటి భావాలతో నిండిన మానవ జన్మను ఎలా స్వీకరిస్తాడు?
కిం సుఖం మానుషం ప్రాప్య భువి జన్మ మునీశ్వర । కిం నిమిత్తం హరిః సాక్షాద్గర్భవాసం కరోతి వై
ఓ మునిశ్రేష్ఠ! భూమిపై మానవ జన్మ పొంది ఏ ఆనందం ఉంది? హరి తానే గర్భంలోకి ఎందుకు వెళ్తాడు?
గర్భదుఃఖం జన్మదుఃఖం బాలభావే తథా పునః । యౌవనే కామజం దుఃఖం గార్హస్త్యేఽతిమహత్తరమ్
గర్భంలో బాధ, జననంలో బాధ, బాల్యంలో మళ్లీ బాధ; యవ్వనంలో కామంతో వచ్చే బాధ, గృహస్థాశ్రమంలో మరింత పెద్ద బాధ కలుగుతుంది.
దుఃఖాన్యేతాన్యవాప్నోతి మానుషే ద్విజసత్తమ । కథం స భగవాన్విష్ణురవతారాన్పునః పునః
ఈ బాధలు మానవ జన్మలో తప్పక వస్తాయి, ఓ ద్విజశ్రేష్ఠ! అయినా భగవంతుడు విష్ణువు ఎందుకు మళ్లీ మళ్లీ అవతారం ఎత్తుతాడు?
ప్రాప్య రామావతారం హి హరిణా బ్రహ్మయోనినా । దుఃఖం మహత్తరం ప్రాప్తం వనవాసేఽతిదారుణే
రామావతారాన్ని స్వీకరించిన హరి, బ్రహ్మయోనిగా జన్మించి, అతి కఠినమైన అరణ్యవాసంలో మరింత పెద్ద బాధను అనుభవించాడు.
సీతావిరహజం దుఃఖం సంగ్రామశ్చ పునః పునః । కాన్తాత్యాగోఽప్యనేనైవమనుభూతో మహాత్మనా
సీతాదేవిని విడిచి ఉండడం వల్ల కలిగిన బాధ, మళ్లీ మళ్లీ యుద్ధాలు, ప్రియమైన భార్యను వదిలిపెట్టడం—ఇవి అన్నీ ఆ మహాత్ముడు అనుభవించాడు.
తథా కృష్ణావతారేఽపి జన్మ రక్షాగృహే పునః । గోకులే గమనం చైవ గవాం చారణమిత్యుత
అలాగే కృష్ణావతారంలో కూడా, జైలులో జన్మించడం, ఆ తరువాత గోకులానికి వెళ్లడం, అక్కడ ఆవులను మేపడం జరిగాయి.
కంసస్య హననం కష్టాద్ ద్వారకాగమనం పునః । నానాసంసారదుఃఖాని భుక్తవాన్భగవాన్ కథమ్
కంసుని గొప్ప కష్టంతో సంహరించడం, తరువాత ద్వారకకు వెళ్లడం, ఇంకా అనేక రకాల లోకబంధన బాధలు—ఈ అన్నింటిని భగవంతుడు ఎలా భరించాడు?
స్వేచ్ఛయా కః ప్రతీక్షేత ముక్తో దుఃఖాని జ్ఞానవాన్ । సంశయం ఛిన్ధి సర్వజ్ఞ మమ చిత్తప్రశాన్తయే
స్వేచ్ఛగా ఉండి, జ్ఞానం కలిగి ఉన్నవాడు ఎవరు బాధలు తట్టుకుంటారు? సర్వజ్ఞుడా, నా మనస్సు శాంతికోసం నా సందేహాన్ని తొలగించు.
దిత్యా అదిత్యై శాపదానమ్ వ్యాస ఉవాచ కారణాని బహూన్యత్రాప్యవతారే హరేః కిల । సర్వేషాం చైవ దేవానామంశావతరణేష్వపి
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: హరిఅవతారాలకు, అలాగే అన్ని దేవతల అంసావతారాలకు ఎన్నో కారణాలు ఉన్నాయి.
వసుదేవావతారస్య కారణం శృణు తత్త్వతః । దేవక్యాశ్చైవ రోహిణ్యా అవతారస్య కారణమ్
వసుదేవుని అవతారానికి, అలాగే దేవకీ, రోహిణి అవతారాలకు నిజమైన కారణాన్ని ఇప్పుడు విను.
ఏకదా కశ్యపః శ్రీమాన్యజ్ఞార్థం ధేనుమాహరత్ । యాచితోఽయం బహువిధం న దదౌ ధేనుముత్తమామ్
ఒకసారి కశ్యపుడు యజ్ఞం కోసం ఒక ఆవును అడిగాడు; ఎంతగా అడిగినా, అతడు మంచి ఆవును ఇవ్వలేదు.
వరుణస్తు తతో గత్వా బ్రహ్మాణం జగతః ప్రభుమ్ । ప్రణమ్యోవాచ దీనాత్మా స్వదుఃఖం వినయాన్వితః
అప్పుడు వరుణుడు లోకపతి అయిన బ్రహ్మను దర్శించి, నమస్కరించి, తన బాధను వినయంగా చెప్పాడు.
కిం కరోమి మహాభాగ మత్తోఽసౌ న దదాతి గామ్ । శాపో మయా విసృష్టోఽస్మై గోపాలో భవ మానుషే
మహాభాగా! నేను ఏమి చేయాలి? అతడు నాకు ఆవును ఇవ్వడం లేదు. అందుకే నేను అతనికి శాపం పెట్టాను—'నీకు మానవలోకంలో గోపాలుడిగా జన్మ కలుగుతుంది' అని.
భార్యే ద్వే అపి తత్రైవ భవేతాం చాతిదుఃఖితే । యతో వత్సా రుదన్త్యత్ర మాతృహీనాః సుదుఃఖితాః
అతని భార్యలు ఇద్దరూ అక్కడే, తీవ్రమైన దుఃఖంలో ఉండాలి. ఎందుకంటే ఇక్కడ పిల్ల దూడలు తల్లిలేని బాధతో ఏడుస్తున్నాయి.
మృతవత్సాదితిస్తస్మాద్భవిష్యతి ధరాతలే । కారాగారనివాసా చ తేనాపి బహుదుఃఖితా
అందువల్ల భూమిపై వారి దూడలు చనిపోతాయి. జైల్లో ఉండటం వల్ల వారు కూడా ఎంతో బాధపడతారు.
వ్యాస ఉవాచ తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తస్య యాదోనాథస్య పద్మభూః । సమాహూయ మునిం తత్ర తమువాచ ప్రజాపతిః
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: యాదవుల అధిపతి మాటలు విని, పద్మజనుడు ఆ మునిని పిలిపించి, ప్రజాపతి అతనితో మాట్లాడాడు.
కస్మాత్త్వయా మహాభాగ లోకపాలస్య ధేనవః । హృతాః పునర్న దత్తాశ్చ కిమన్యాయం కరోషి చ
మహాభాగా! నువ్వు లోకపాలుడి ఆవులను ఎందుకు తీసుకున్నావు? తిరిగి ఇవ్వలేదు. ఇంకా ఎందుకు అన్యాయంగా వ్యవహరిస్తున్నావు?
జానన్ న్యాయం మహాభాగ పరవిత్తాపహారణమ్ । కృతవాన్కథమన్యాయం సర్వజ్ఞోఽసి మహామతే
మహాభాగా! పరధనం తీసుకోవడం తప్పని తెలిసినా, నువ్వు ఇలా అన్యాయం చేయడమెందుకు? నీవు సర్వజ్ఞుడవు, మహామతివంతుడవు.
అహో లోభస్య మహిమా మహతోఽపి న ముఞ్చతి । లోభం నరకదం నూనం పాపాకరమసమ్మతమ్
అయ్యో! లోభానికి ఎంతటి శక్తి! అది గొప్పవారినీ వదలదు. లోభం నరకానికి దారి తీస్తుంది, పాపంగా భావించబడుతుంది.
కశ్యపోఽపి న తం త్యక్తుం సమర్థః కిం కరోమ్యహమ్ । సర్వదైవాధికస్తస్మాల్లోభో వై కలితో మయా
కశ్యపుడికూడా దానిని వదిలించుకోలేకపోయాడు—నేను ఏమి చేయగలను? అందుకే లోభం ఎప్పుడూ దేవతలకన్నా బలమైనదిగా నేను భావించాను.