కర్తుమిచ్ఛేచ్చ కో మూఢః శ్రమదం సుఖనాశనమ్ । సర్వథైవ నృపశ్రేష్ఠ సర్వే బ్రహ్మాదయః సురాః
మూఢుడు మాత్రమే సుఖాన్ని నశింపజేసే శ్రమను చేయాలని కోరతాడు. రాజులలో శ్రేష్ఠుడా! బ్రహ్మ మొదలైన అందరు దేవతలు కూడా—
కృతకర్మవిపాకేన ప్రాప్నువన్తి సుఖాసుఖే । అవశ్యమేవ భోక్తవ్యం కృతం కర్మ శుభాశుభమ్ । దేహవద్భిర్నృభిర్దేవైస్తిర్యగ్భిశ్చ నృపోత్తమ
తాము చేసిన కర్మ ఫలితంగా సుఖదుఃఖాలను అనుభవిస్తారు. శుభం, అశుభం ఏ కార్యం చేసినా, దేహధారులు అయిన మనుషులు, దేవతలు, జంతువులు తప్పక అనుభవించాల్సిందే, రాజులలో శ్రేష్ఠుడా!
తపసా దానయజ్ఞైశ్చ మానవశ్చేన్ద్రతాం వ్రజేత్ । క్షీణే పుణ్యేఽథ శక్రోఽపి పతత్యేవ న సంశయః
తపస్సు, దానం, యజ్ఞాల వల్ల మనిషి ఇంద్ర పదవిని పొందవచ్చు. కానీ పుణ్యం తగ్గినప్పుడు, ఇంద్రుడైనా క్షీణించకుండా ఉండలేడు.
రామావతారయోగేన దేవా వానరతాం గతాః । తథా కృష్ణసహాయార్థం దేవా యాదవతాం గతాః
రామావతార సమయంలో దేవతలు వానర రూపాలు ధరించారు. అలాగే, కృష్ణునికి సహాయం చేయడానికి దేవతలు యాదవులుగా జన్మించారు.
ఏవం యుగే యుగే విష్ణురవతారాననేకశః । కరోతి ధర్మరక్షార్థం బ్రహ్మణా ప్రేరితో భృశమ్
ప్రతి యుగంలో విష్ణువు ధర్మాన్ని కాపాడేందుకు బ్రహ్మ ప్రేరణతో అనేక అవతారాలు తీసుకుంటాడు.
పునః పునర్హరేరేవం నానాయోనిషు పార్థివ । అవతారా భవన్త్యన్యే రథచక్రవదద్భుతాః
రాజా! మళ్లీ మళ్లీ హరిదేవుడు అనేక రూపాల్లో అవతరిస్తాడు. ఇతర అవతారాలు కూడా రథచక్రాల్లా అద్భుతంగా ప్రాప్తిస్తాయి.
దైత్యానాం హననం కర్మ కర్తవ్యం హరిణా స్వయమ్ । అంశాంశేన పృథివ్యాం వై కృత్వా జన్మ మహాత్మనా
దైత్యులను సంహరించటం హరిదేవుడు తానే భూమిపై తన అంసంతో జన్మించి చేయాలి.
తదహం సంప్రవక్ష్యామి కృష్ణజన్మకథాం శుభామ్ । స ఏవ భగవాన్విష్ణురవతీర్ణో యదోః కులే
కాబట్టి ఇప్పుడు నేను కృష్ణుని జన్మకథను చెప్పబోతున్నాను. ఆ పరమేశ్వరుడు విష్ణువు యదువంశంలో అవతరించాడు.
కశ్యపస్య మునేరంశో వసుదేవః ప్రతాపవాన్ । గోవృత్తిరభవద్రాజన్ పూర్వశాపానుభావతః
కశ్యప మహర్షికి అంసంగా వసుదేవుడు మహాత్ముడిగా జన్మించాడు. రాజా! పూర్వపు శాపం వల్ల అతడు గోవుల కాపరి అయ్యాడు.
కశ్యపస్య చ ద్వే పత్న్యౌ శాపాదత్ర మహీపతే । అదితిః సురసా చైవమాసతుః పృథివీపతే
ఓ భూమిపతి! కశ్యపునికి ఇద్దరు భార్యలు ఉండేవారు. శాపం వలన వారు ఇక్కడ అదితి, సురసగా జన్మించారు.
దేవకీ రోహిణీ చోభే భగిన్యౌ భరతర్షభ । వరుణేన మహాఞ్ఛాపో దత్తః కోపాదితి శ్రుతమ్
దేవకీ, రోహిణీ ఇద్దరూ సోదరీమణులు, ఓ భరతశ్రేష్ఠ! వారిద్దరికీ వరుణుడు కోపంతో గొప్ప శాపం ఇచ్చాడని ప్రసిద్ధి.
రాజోవాచ కిం కృతం కశ్యపేనాగో యేన శప్తో మహానృషిః । సభార్యః స కథం జాతస్తద్వదస్వ మహామతే
రాజు అడిగాడు: మహర్షి కశ్యపుడు ఏం చేసాడని అతడికి శాపం వచ్చింది? అతడు భార్యలతో కలిసి ఎలా జన్మించాడు? దయచేసి చెప్పండి మహామతీ!
కథఞ్చ భగవాన్విష్ణుస్తత్ర జాతోఽస్తి గోకులే । వాసీ వైకుణ్ఠనిలయే రమాపతిరఖణ్డితః
పరమేశ్వరుడు విష్ణువు, లక్ష్మీదేవి సహచారి, వైకుంఠంలో నివసించే ఆయన, గోకులంలో ఎలా జన్మించాడు?
నిదేశాత్కస్య భగవాన్వర్తతే ప్రభురవ్యయః । నారాయణః సురశ్రేష్ఠో యుగాదిః సర్వధారకః
అక్షయుడైన భగవంతుడు, దేవతలలో శ్రేష్ఠుడు, యుగాది, సర్వధారకుడు అయిన నారాయణుడు ఎవరి ఆజ్ఞతో కార్యాచరణ చేస్తాడు?
స కథం సదనం త్యక్త్వా కర్మవానివ మానుషే । కరోతి జననం కస్మాదత్ర మే సంశయో మహాన్
తన స్వస్థలాన్ని వదిలి, కర్మబంధంతో మానవుడిలా ఎలా ప్రవర్తిస్తాడు? ఏ కారణంతో జన్మిస్తాడు? ఇదే నాకు పెద్ద సందేహం.
ప్రాప్య మానుషదేహం తు కరోతి చ విడమ్బనమ్ । భావాన్నానావిధాంస్తత్ర మానుషే దుష్టజన్మని
మానవదేహాన్ని పొంది, మానవ జన్మలో, ఎన్నో విధాలుగా, దుష్టుల జన్మలో కూడా, అనేక భావాలను ప్రదర్శిస్తాడు.
కామః క్రోధోఽమర్షశోకౌ వైరం ప్రీతిశ్చ కర్హిచిత్ । సుఖం దుఃఖం భయం నౄణాం దైన్యమార్జవమేవ చ
మనుష్యులలో కోరిక, కోపం, అసూయ, దుఃఖం, శత్రుత్వం, అప్పుడప్పుడు ప్రేమ, సుఖం, దుఃఖం, భయం, పేదరికం, సరళత — ఇవన్నీ ఉంటాయి.
దుష్కృతం సుకృతం చైవ వచనం హననం తథా । పోషణం చలనం తాపో విమర్శశ్చ వికత్థనమ్
చెడు పనులు, మంచి పనులు, మాటలు, హత్య, పోషణ, నడక, బాధ, ఆలోచన, పొగడ్త — ఇవన్నీ జరుగుతాయి.
లోభో దమ్భస్తథా మోహః కపటః శోచనం తథా । ఏతే చాన్యే తథా భావా మానుష్యే సమ్భవన్తి హి
లోభం, అహంకారం, మాయ, మోసం, విలాపం, ఇంకా ఇతర భావాలు కూడా మానవ జన్మలో కలుగుతాయి.
స కథం భగవాన్విష్ణుస్త్వక్త్యా సుఖమనశ్వరమ్ । కరోతి మానుషం జన్మ భావైస్తైస్తైరభిద్రుతమ్
శాశ్వతమైన ఆనందాన్ని అనుభవించే విష్ణువు, ఇలాంటి భావాలతో నిండిన మానవ జన్మను ఎలా స్వీకరిస్తాడు?
కిం సుఖం మానుషం ప్రాప్య భువి జన్మ మునీశ్వర । కిం నిమిత్తం హరిః సాక్షాద్గర్భవాసం కరోతి వై
ఓ మునిశ్రేష్ఠ! భూమిపై మానవ జన్మ పొంది ఏ ఆనందం ఉంది? హరి తానే గర్భంలోకి ఎందుకు వెళ్తాడు?
గర్భదుఃఖం జన్మదుఃఖం బాలభావే తథా పునః । యౌవనే కామజం దుఃఖం గార్హస్త్యేఽతిమహత్తరమ్
గర్భంలో బాధ, జననంలో బాధ, బాల్యంలో మళ్లీ బాధ; యవ్వనంలో కామంతో వచ్చే బాధ, గృహస్థాశ్రమంలో మరింత పెద్ద బాధ కలుగుతుంది.
దుఃఖాన్యేతాన్యవాప్నోతి మానుషే ద్విజసత్తమ । కథం స భగవాన్విష్ణురవతారాన్పునః పునః
ఈ బాధలు మానవ జన్మలో తప్పక వస్తాయి, ఓ ద్విజశ్రేష్ఠ! అయినా భగవంతుడు విష్ణువు ఎందుకు మళ్లీ మళ్లీ అవతారం ఎత్తుతాడు?
ప్రాప్య రామావతారం హి హరిణా బ్రహ్మయోనినా । దుఃఖం మహత్తరం ప్రాప్తం వనవాసేఽతిదారుణే
రామావతారాన్ని స్వీకరించిన హరి, బ్రహ్మయోనిగా జన్మించి, అతి కఠినమైన అరణ్యవాసంలో మరింత పెద్ద బాధను అనుభవించాడు.
సీతావిరహజం దుఃఖం సంగ్రామశ్చ పునః పునః । కాన్తాత్యాగోఽప్యనేనైవమనుభూతో మహాత్మనా
సీతాదేవిని విడిచి ఉండడం వల్ల కలిగిన బాధ, మళ్లీ మళ్లీ యుద్ధాలు, ప్రియమైన భార్యను వదిలిపెట్టడం—ఇవి అన్నీ ఆ మహాత్ముడు అనుభవించాడు.
తథా కృష్ణావతారేఽపి జన్మ రక్షాగృహే పునః । గోకులే గమనం చైవ గవాం చారణమిత్యుత
అలాగే కృష్ణావతారంలో కూడా, జైలులో జన్మించడం, ఆ తరువాత గోకులానికి వెళ్లడం, అక్కడ ఆవులను మేపడం జరిగాయి.
కంసస్య హననం కష్టాద్ ద్వారకాగమనం పునః । నానాసంసారదుఃఖాని భుక్తవాన్భగవాన్ కథమ్
కంసుని గొప్ప కష్టంతో సంహరించడం, తరువాత ద్వారకకు వెళ్లడం, ఇంకా అనేక రకాల లోకబంధన బాధలు—ఈ అన్నింటిని భగవంతుడు ఎలా భరించాడు?
స్వేచ్ఛయా కః ప్రతీక్షేత ముక్తో దుఃఖాని జ్ఞానవాన్ । సంశయం ఛిన్ధి సర్వజ్ఞ మమ చిత్తప్రశాన్తయే
స్వేచ్ఛగా ఉండి, జ్ఞానం కలిగి ఉన్నవాడు ఎవరు బాధలు తట్టుకుంటారు? సర్వజ్ఞుడా, నా మనస్సు శాంతికోసం నా సందేహాన్ని తొలగించు.
దిత్యా అదిత్యై శాపదానమ్ వ్యాస ఉవాచ కారణాని బహూన్యత్రాప్యవతారే హరేః కిల । సర్వేషాం చైవ దేవానామంశావతరణేష్వపి
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: హరిఅవతారాలకు, అలాగే అన్ని దేవతల అంసావతారాలకు ఎన్నో కారణాలు ఉన్నాయి.
వసుదేవావతారస్య కారణం శృణు తత్త్వతః । దేవక్యాశ్చైవ రోహిణ్యా అవతారస్య కారణమ్
వసుదేవుని అవతారానికి, అలాగే దేవకీ, రోహిణి అవతారాలకు నిజమైన కారణాన్ని ఇప్పుడు విను.