ముక్త్వా కో నరకే వాసం మనసాపి విచిన్తయేత్ । సిన్ధుజాద్భుతభావానాం రసం త్యక్త్వా సుదుస్త్వజమ్
నరకంలో నివాసాన్ని విడిచినవాడు, సముద్రంలో ఉన్న అద్భుతమైన అమృతాన్ని వదిలిపెట్టి, దుర్భరమైన దుఃఖాన్ని మనసులో కూడా ఊహించడు.
విణ్మూత్రరసపానఞ్జ క ఇచ్ఛేన్మతిమాన్నరః । గర్భవాసాత్పరో నాస్తి నరకో భువనత్రయే
బుద్ధిమంతుడు మూత్రం, విసర్జన రసాన్ని తాగాలని ఎప్పుడూ కోరడు. మూడు లోకాలలో గర్భవాసం కన్నా ఘోరమైన నరకం లేదు.
తద్భీతాశ్చ ప్రకుర్వన్తి మునయో దుస్తరం తపః । హిత్వా భోగఞ్చ రాజ్యఞ్చ వనే యాన్తి మనస్వినః
ఈ భయంతో మునులు కఠినమైన తపస్సు చేస్తారు. మనస్వులు భోగాలు, రాజ్యాన్ని వదిలి అడవికి వెళ్తారు.
యద్భీతాస్తు విమూఢాత్మా కస్తం సేవితుమిచ్ఛతి । గర్భే తుదన్తి కృమయో జఠరాగ్నిస్తపత్యధః
మనస్సు మాయలో పడినవాడు, భయంతో ఆ స్థలాన్ని సేవించాలనే కోరికను ఎందుకు కలిగి ఉంటాడు? గర్భంలో పురుగులు కొరిస్తాయి, కడుపులోని అగ్ని కింద నుంచి కాలుస్తుంది.
వపాసంవేష్టనం కూరం కిం సుఖం తత్ర భూపతే । వరం కారాగృహే వాసో బన్ధనం నిగడైర్వరమ్
రాజా! మాంసంతో బిగిగా కప్పబడిన గర్భంలో ఏమి సుఖం ఉంటుంది? జైల్లో నివసించడం, గొలుసులతో బంధించబడటం కూడా దీనికంటే మెరుగైనదే.
అల్పమాత్రం క్షణం నైవ గర్భవాసః క్వచిచ్ఛుభః । గర్భవాసే మహద్దుఃఖం దశమాసనివాసనమ్
గర్భంలో నివసించడం ఒక్క క్షణం కూడా శుభదాయకం కాదు. అక్కడ పది నెలలు ఉండడం వల్ల గొప్ప దుఃఖం కలుగుతుంది.
తథా నిఃసరణే దుఃఖం యోనియన్త్రేఽతిదారుణే । బాలభావే తదా దుఃఖం మూకాజ్ఞభావసంయుతమ్
అలాగే, జనన సమయంలో కఠినమైన యంత్రంలో దుఃఖం ఉంటుంది. చిన్నపిల్ల వయసులో మౌనతనం, అజ్ఞానం కలిసిన దుఃఖం ఉంటుంది.
క్షుతృష్ణావేదనాశక్తః పరతన్త్రోఽతికాతరః । క్షుధితే రుదితే బాలే మాతా చిన్తాతురా తదా
ఆహారం, దాహం బాధను తట్టుకోలేని, పూర్తిగా ఇతరులపై ఆధారపడే, భయంతో ఉండే చిన్నపిల్ల ఏడ్చినప్పుడు, తల్లి ఆందోళనతో ఉంటుంది.
భేషజం పాతుమిచ్ఛన్తీ జ్ఞాత్వా వ్యాధివ్యథాం దృఢామ్ । నానావిధాని దుఃఖాని బాలభావే భవన్తి వై
రోగ బాధను బలంగా తెలిసి, మందు ఇవ్వాలని తల్లి కోరుతుంది. చిన్నపిల్ల వయసులో ఎన్నో రకాల దుఃఖాలు కలుగుతాయి.
కిం సుఖం విబుధా దృష్ట్వా జన్మ వాఞ్ఛన్తి చేచ్ఛయా । సంగ్రామమమరైః సార్ధం సుఖం త్యక్త్వా నిరన్తరమ్
ఇన్ని చూసినవారు, సుఖం ఏమిటి అని తెలుసుకుని, తమ ఇష్టంతో జన్మించాలనుకుంటారా? ఎప్పుడూ ఉన్న ఆనందాన్ని వదిలిపెట్టి, దేవతలతో యుద్ధం చేయాలని ఎవరు కోరుకుంటారు?
కర్తుమిచ్ఛేచ్చ కో మూఢః శ్రమదం సుఖనాశనమ్ । సర్వథైవ నృపశ్రేష్ఠ సర్వే బ్రహ్మాదయః సురాః
మూఢుడు మాత్రమే సుఖాన్ని నశింపజేసే శ్రమను చేయాలని కోరతాడు. రాజులలో శ్రేష్ఠుడా! బ్రహ్మ మొదలైన అందరు దేవతలు కూడా—
కృతకర్మవిపాకేన ప్రాప్నువన్తి సుఖాసుఖే । అవశ్యమేవ భోక్తవ్యం కృతం కర్మ శుభాశుభమ్ । దేహవద్భిర్నృభిర్దేవైస్తిర్యగ్భిశ్చ నృపోత్తమ
తాము చేసిన కర్మ ఫలితంగా సుఖదుఃఖాలను అనుభవిస్తారు. శుభం, అశుభం ఏ కార్యం చేసినా, దేహధారులు అయిన మనుషులు, దేవతలు, జంతువులు తప్పక అనుభవించాల్సిందే, రాజులలో శ్రేష్ఠుడా!
తపసా దానయజ్ఞైశ్చ మానవశ్చేన్ద్రతాం వ్రజేత్ । క్షీణే పుణ్యేఽథ శక్రోఽపి పతత్యేవ న సంశయః
తపస్సు, దానం, యజ్ఞాల వల్ల మనిషి ఇంద్ర పదవిని పొందవచ్చు. కానీ పుణ్యం తగ్గినప్పుడు, ఇంద్రుడైనా క్షీణించకుండా ఉండలేడు.
రామావతారయోగేన దేవా వానరతాం గతాః । తథా కృష్ణసహాయార్థం దేవా యాదవతాం గతాః
రామావతార సమయంలో దేవతలు వానర రూపాలు ధరించారు. అలాగే, కృష్ణునికి సహాయం చేయడానికి దేవతలు యాదవులుగా జన్మించారు.
ఏవం యుగే యుగే విష్ణురవతారాననేకశః । కరోతి ధర్మరక్షార్థం బ్రహ్మణా ప్రేరితో భృశమ్
ప్రతి యుగంలో విష్ణువు ధర్మాన్ని కాపాడేందుకు బ్రహ్మ ప్రేరణతో అనేక అవతారాలు తీసుకుంటాడు.
పునః పునర్హరేరేవం నానాయోనిషు పార్థివ । అవతారా భవన్త్యన్యే రథచక్రవదద్భుతాః
రాజా! మళ్లీ మళ్లీ హరిదేవుడు అనేక రూపాల్లో అవతరిస్తాడు. ఇతర అవతారాలు కూడా రథచక్రాల్లా అద్భుతంగా ప్రాప్తిస్తాయి.
దైత్యానాం హననం కర్మ కర్తవ్యం హరిణా స్వయమ్ । అంశాంశేన పృథివ్యాం వై కృత్వా జన్మ మహాత్మనా
దైత్యులను సంహరించటం హరిదేవుడు తానే భూమిపై తన అంసంతో జన్మించి చేయాలి.
తదహం సంప్రవక్ష్యామి కృష్ణజన్మకథాం శుభామ్ । స ఏవ భగవాన్విష్ణురవతీర్ణో యదోః కులే
కాబట్టి ఇప్పుడు నేను కృష్ణుని జన్మకథను చెప్పబోతున్నాను. ఆ పరమేశ్వరుడు విష్ణువు యదువంశంలో అవతరించాడు.
కశ్యపస్య మునేరంశో వసుదేవః ప్రతాపవాన్ । గోవృత్తిరభవద్రాజన్ పూర్వశాపానుభావతః
కశ్యప మహర్షికి అంసంగా వసుదేవుడు మహాత్ముడిగా జన్మించాడు. రాజా! పూర్వపు శాపం వల్ల అతడు గోవుల కాపరి అయ్యాడు.
కశ్యపస్య చ ద్వే పత్న్యౌ శాపాదత్ర మహీపతే । అదితిః సురసా చైవమాసతుః పృథివీపతే
ఓ భూమిపతి! కశ్యపునికి ఇద్దరు భార్యలు ఉండేవారు. శాపం వలన వారు ఇక్కడ అదితి, సురసగా జన్మించారు.
దేవకీ రోహిణీ చోభే భగిన్యౌ భరతర్షభ । వరుణేన మహాఞ్ఛాపో దత్తః కోపాదితి శ్రుతమ్
దేవకీ, రోహిణీ ఇద్దరూ సోదరీమణులు, ఓ భరతశ్రేష్ఠ! వారిద్దరికీ వరుణుడు కోపంతో గొప్ప శాపం ఇచ్చాడని ప్రసిద్ధి.
రాజోవాచ కిం కృతం కశ్యపేనాగో యేన శప్తో మహానృషిః । సభార్యః స కథం జాతస్తద్వదస్వ మహామతే
రాజు అడిగాడు: మహర్షి కశ్యపుడు ఏం చేసాడని అతడికి శాపం వచ్చింది? అతడు భార్యలతో కలిసి ఎలా జన్మించాడు? దయచేసి చెప్పండి మహామతీ!
కథఞ్చ భగవాన్విష్ణుస్తత్ర జాతోఽస్తి గోకులే । వాసీ వైకుణ్ఠనిలయే రమాపతిరఖణ్డితః
పరమేశ్వరుడు విష్ణువు, లక్ష్మీదేవి సహచారి, వైకుంఠంలో నివసించే ఆయన, గోకులంలో ఎలా జన్మించాడు?
నిదేశాత్కస్య భగవాన్వర్తతే ప్రభురవ్యయః । నారాయణః సురశ్రేష్ఠో యుగాదిః సర్వధారకః
అక్షయుడైన భగవంతుడు, దేవతలలో శ్రేష్ఠుడు, యుగాది, సర్వధారకుడు అయిన నారాయణుడు ఎవరి ఆజ్ఞతో కార్యాచరణ చేస్తాడు?
స కథం సదనం త్యక్త్వా కర్మవానివ మానుషే । కరోతి జననం కస్మాదత్ర మే సంశయో మహాన్
తన స్వస్థలాన్ని వదిలి, కర్మబంధంతో మానవుడిలా ఎలా ప్రవర్తిస్తాడు? ఏ కారణంతో జన్మిస్తాడు? ఇదే నాకు పెద్ద సందేహం.
ప్రాప్య మానుషదేహం తు కరోతి చ విడమ్బనమ్ । భావాన్నానావిధాంస్తత్ర మానుషే దుష్టజన్మని
మానవదేహాన్ని పొంది, మానవ జన్మలో, ఎన్నో విధాలుగా, దుష్టుల జన్మలో కూడా, అనేక భావాలను ప్రదర్శిస్తాడు.
కామః క్రోధోఽమర్షశోకౌ వైరం ప్రీతిశ్చ కర్హిచిత్ । సుఖం దుఃఖం భయం నౄణాం దైన్యమార్జవమేవ చ
మనుష్యులలో కోరిక, కోపం, అసూయ, దుఃఖం, శత్రుత్వం, అప్పుడప్పుడు ప్రేమ, సుఖం, దుఃఖం, భయం, పేదరికం, సరళత — ఇవన్నీ ఉంటాయి.
దుష్కృతం సుకృతం చైవ వచనం హననం తథా । పోషణం చలనం తాపో విమర్శశ్చ వికత్థనమ్
చెడు పనులు, మంచి పనులు, మాటలు, హత్య, పోషణ, నడక, బాధ, ఆలోచన, పొగడ్త — ఇవన్నీ జరుగుతాయి.
లోభో దమ్భస్తథా మోహః కపటః శోచనం తథా । ఏతే చాన్యే తథా భావా మానుష్యే సమ్భవన్తి హి
లోభం, అహంకారం, మాయ, మోసం, విలాపం, ఇంకా ఇతర భావాలు కూడా మానవ జన్మలో కలుగుతాయి.
స కథం భగవాన్విష్ణుస్త్వక్త్యా సుఖమనశ్వరమ్ । కరోతి మానుషం జన్మ భావైస్తైస్తైరభిద్రుతమ్
శాశ్వతమైన ఆనందాన్ని అనుభవించే విష్ణువు, ఇలాంటి భావాలతో నిండిన మానవ జన్మను ఎలా స్వీకరిస్తాడు?