దుఃఖం మహత్తరం ప్రాప్తాః పూర్వజన్మకృతేన వై । దేవాంశానాం కథం తేషాం సంశయోఽయం మహాన్హి మే
వారు గత జన్మలో చేసిన పాపాల వల్ల ఇంకా ఎక్కువ బాధను అనుభవించారు. దేవతల అంసాలైన వారికి ఇలాంటి విషయాలు ఎలా జరిగాయి? నాకు ఇది గొప్ప సందేహంగా ఉంది.
సదాచారైస్తు కౌన్తేయైర్భీష్మద్రోణాదయో హతాః । ఛలేన ధనలాభార్థం జానానైర్నశ్వరం జగత్
కౌంతేయులు మంచి ఆచారంతో ఉన్నా, ధన సంపాదన కోసం, ఈ లోకం నశ్వరమని తెలిసినా, భీష్ముడు, ద్రోణుడు మొదలైనవారిని మాయతో చంపారు.
ప్రేరితా వాసుదేవేన పాపే ఘోరే మహాత్మనా । కులం క్షయితవన్తస్తే హరిణా పరమాత్మనా
మహాత్ముడైన వాసుదేవుడు వారిని ఆ ఘోరమైన పాపంలో ప్రేరేపించాడు. పరమాత్మ అయిన హరిదేవుని సూచనతో వారు తమ వంశాన్ని నాశనం చేసుకున్నారు.
వరం భిక్షాటనం సాధోర్నీవారైర్జీవనం వరమ్ । యోధాన్న హత్వా లోభేన శిల్పేన జీవనం వరమ్
ఒక సద్గురు అడిగి తిన్నా, అడవి ధాన్యాలతో బ్రతికినా మంచిదే. యోధులను లోభంతో చంపి బ్రతకడం కన్నా, వృత్తితో జీవించడమే శ్రేయస్కరం.
విచ్ఛిన్నస్తు త్వయా వంశో రక్షితో మునిసత్తమ । సముత్పాద్య సుతానాశు గోలకాచ్ఛత్రునాశనాన్
మునిశ్రేష్ఠా! మీరు వంశాన్ని నశింపజేసినా, వెంటనే శత్రువులను నాశనం చేసే సంతానాన్ని పుట్టించి, వంశాన్ని కాపాడారు.
సోఽల్పేనైవ తు కాలేన విరాటతనయాసుతః । తాపసస్య గలే సర్పం న్యస్తవాన్కథమద్భుతమ్
అతి తక్కువ కాలంలోనే విరాటుని కుమార్తె కుమారుడు, తపస్వి మెడలో పాము పెట్టాడు. ఈ అద్భుతం ఎలా జరిగింది?
నకోఽపి బ్రాహ్మణం ద్వేష్టి క్షత్రియస్య కులోద్భవః । తాపసం మౌనసంయుక్తం పిత్రా కిం తత్కృతం మునే
క్షత్రియ వంశంలో పుట్టినవారు బ్రాహ్మణుడిని లేదా మౌనవ్రతాన్ని పాటించే తపస్విని ద్వేషించరు. అతని తండ్రి ఏమి చేశాడు, మునివరా?
ఏతైరన్యైశ్చ సన్దేహైర్వికలం మే మనోఽధునా । స్థిరం కురు పితః సాధో సర్వజ్ఞోఽసి దయానిధే
ఈ సందేహాలతో పాటు మరికొన్ని కారణాల వల్ల నా మనస్సు ఇప్పుడు స్థిరంగా లేదు. తండ్రీ, సద్గురూ, మీరు దయామయుడవు, సర్వజ్ఞుడవు, దయచేసి నా మనస్సు స్థిరపరచండి.
కర్మణో జన్మాదికారణత్వనిరూపణమ్ సూత ఉవాచ ఏవం పృష్టః పురాణజ్ఞో వ్యాసః సత్యవతీసుతః । పరీక్షితసుతం శాన్తం తతో వై జనమేజయమ్
కర్మే జన్మాది కారణమని నిరూపణ చేయబడుతుంది. సూతుడు ఇలా చెప్పాడు: పురాణాలను బాగా తెలిసిన సత్యవతీ కుమారుడు వ్యాసుడు, శాంత స్వభావమున్న పరీక్షిత్తు కుమారుడు జనమేజయునికి ఇలా చెప్పాడు.
ఉవాచ సంశయచ్ఛేత్తృ వాక్యం వాక్యవిశారదః । వ్యాస ఉవాచ రాజన్ కిమేతద్వక్తవ్యం కర్మణాం గహనా గతిః
సందేహాలను తొలగించేవాడు, వాక్పాటువాడు అయిన వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: రాజా! ఈ విషయాన్ని చెప్పడం ఎంత కష్టం! కర్మఫలాలు ఎంత గంభీరంగా ఉంటాయో!
దుర్జ్ఞేయా కిల దేవానాం మానవానాం చ కా కథా । యదా సముత్థితం చైతద్బ్రహ్మాణ్డం త్రిగుణాత్మకమ్
దేవతలకు కూడా పరమాత్మ తత్వం గ్రహించడం చాలా కష్టం. మరి మనుషులకు ఎలా సాధ్యం? ఈ మూడు గుణాలతో కూడిన విశ్వం ఎప్పుడు ఉద్భవించిందో ఆ సమయం నుంచే ఇది అంతులేని రహస్యంగా ఉంది.
కర్మణైవ సముత్పత్తిః సర్వేషాం నాత్ర సంశయః । అనాదినిధనా జీవాః కర్మబీజసముద్భవాః
ప్రతి జీవి జననం కర్మ వల్లే జరుగుతుంది, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. ఆత్మలు ఆదియంతాలేని వైనవే, అవి కర్మరూపమైన విత్తానాల వల్లే పుట్టుకొస్తుంటాయి.
నానాయోనిషు జాయన్తే మ్రియన్తే చ పునః పునః । కర్మణా రహితో దేహసంయోగో న కదాచన
జీవులు ఎన్నో రకాల యోనుల్లో పుట్టి, మరలా మరలా మరణిస్తారు. కర్మ లేకుండా శరీరాన్ని పొందడం ఎప్పుడూ జరగదు.
శుభాశుభైస్తథా మిశ్రైః కర్మభిర్వేష్టితం త్విదమ్ । త్రివిధాని హి తాన్యాహుర్బుధాస్తత్త్వవిదశ్చ యే
ఈ జీవితం శుభమైన, అశుభమైన, కలిసిన కర్మలతో చుట్టబడి ఉంటుంది. తత్వాన్ని తెలిసిన జ్ఞానులు ఈ మూడు రకాల కర్మలను గుర్తించారు.
సఞ్చితాని భవిష్యన్తి ప్రారబ్ధాని తథా పునః । వర్తమానాని దేహేఽస్మింస్త్రైవిధ్యం కర్మణాం కిల
సంచిత, ప్రారబ్ధ, ఆగామి అనే మూడు రకాల కర్మలు ఉంటాయి. ఈ మూడు విధాల కర్మలు మన శరీరంలోనే ఉంటాయి.
బ్రహ్మాదీనాం చ సర్వేషాం తద్వశత్వం నరాధిప । సుఖం దుఃఖం జరామృత్యుహర్షశోకాదయస్తథా
ఓ రాజా, బ్రహ్మ మొదలైన అందరికీ కూడా ఆ కర్మశక్తికి లోబడే ఉండాలి. సుఖం, దుఃఖం, వృద్ధాప్యం, మరణం, ఆనందం, శోకం మొదలైనవి అన్నీ దానికి ఆధీనమే.
కామక్రోధౌ చ లోభశ్చ సర్వే దేహగతా గుణాః । దైవాధీనాశ్చ సర్వేషాం ప్రభవన్తి నరాధిప
కామం, క్రోధం, లోభం వంటి అన్ని గుణాలు శరీరంలోనే ఉంటాయి. ఇవన్నీ దైవాధీనంగా ప్రతి ఒక్కరిలోనూ ఉత్పన్నమవుతాయి, ఓ రాజా.
రాగద్వేషాదయో భావాః స్వర్గేఽపి ప్రభవన్తి హి । దేవానాం మానవానాఞ్చ తిరశ్చాం చ తథా పునః
రాగం, ద్వేషం వంటి భావాలు స్వర్గంలో కూడా కలుగుతాయి. దేవతలు, మనుషులు, జంతువులు అందరిలోనూ ఇవి కనిపిస్తాయి.
వికారాః సర్వ ఏవైతే దేహేన సహ సఙ్గతాః । పూర్వవైరానుయోగేన స్నేహయోగేన వై పునః
ఈ మార్పులు అన్నీ శరీరంతో కలిసే ఉంటాయి. పూర్వ వైరం వల్ల, మమకారం వల్ల ఇవి మళ్లీ మళ్లీ కలుగుతుంటాయి.
ఉత్పత్తిః సర్వజన్తూనాం వినా కర్మ న విద్యతే । కర్మణా భ్రమతే సూర్యః శశాఙ్కః క్షయరోగవాన్
ప్రతి జంతువు జననం కర్మ లేకుండా జరగదు. సూర్యుడు కర్మ వల్లే సంచరిస్తాడు, చంద్రుడు క్షయవ్యాధితో కర్మ వల్లే క్షీణిస్తాడు.
కపాలీ చ తథా రుద్రః కర్మణైవ న సంశయః । అనాదినిధనం చైతత్కారణం కర్మ విద్యతే
కపాలధారి అయిన రుద్రుడికీ కర్మ వల్లే అన్ని జరుగుతాయి, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. ఈ కర్మ కారణం ఆదియంతాలేని దానిగా ఉంది.
తేనేహ శాశ్వతం సర్వం జగత్స్థావరజఙ్గమమ్ । నిత్యానిత్యవిచారేఽత్ర నిమగ్నా మునయః సదా
ఈ జగత్తులో స్థావరజంగమమయిన ప్రతిదీ శాశ్వతంగా ఆ కర్మాధీనంగా ఉంటుంది. మునులు ఎప్పుడూ నిత్యమైనది, అనిత్యమైనదేంటో విచారంలో మునిగిపోతారు.
న జానన్తి కిమేతద్వై నిత్యం వానిత్యమేవ చ । మాయాయాం విద్యమానాయాం జగన్నిత్యం ప్రతీయతే
ఇది నిత్యమా, అనిత్యమా అని వారు తెలుసుకోలేరు. మాయ ఉన్నంతవరకు ఈ జగత్తు నిత్యమైనదిగా కనిపిస్తుంది.
కార్యాభావః కథం వాచ్యః కారణే సతి సర్వథా । మాయా నిత్యా కారణఞ్చ సర్వేషాం సర్వదా కిల
కారణం ఉన్నప్పుడు ఫలితం లేకపోవడం ఎలా చెప్పగలం? మాయ శాశ్వతంగా ఉండి, ఎప్పుడూ అందరికీ కారణంగా ఉంటుంది.
కర్మబీజం తతోఽనిత్యం చిన్తనీయం సదా బుధైః । భ్రమత్యేవ జగత్సర్వం రాజన్కర్మనియన్త్రితమ్
కాబట్టి, కర్మ విత్తానం అనిత్యమని జ్ఞానులు ఎప్పుడూ ఆలోచించాలి. ఓ రాజా, ఈ జగత్తంతా కర్మ నియంత్రణలో తిరుగుతూ ఉంటుంది.
నానాయోనిషు రాజేన్ద్ర నానాధర్మమయేషు చ । ఇచ్ఛయా చ భవేఞ్చన్మ విష్ణోరమితతేజసః
ఓ రాజేంద్రా, ఎన్నో యోనుల్లో, ఎన్నో ధర్మాలతో కూడిన స్థితుల్లో, అనంత తేజస్సుతో ఉన్న విష్ణువు సంకల్పంతో జననం జరుగుతుంది.
యుగే యుగేష్వనేకాసు నీచయోనిషు తత్కథమ్ । త్యక్త్వా వైకుణ్ఠసంవాసం సుఖభోగాననేకశః
యుగయుగాలుగా, ఎన్నో నీచమైన జన్మల్లో, వైకుంఠంలో ఉండే ఆనందాన్ని వదిలేసి, అనేక రకాల సుఖాలను అనుభవించిన తర్వాత—
విణ్మూత్రమన్దిరే వాసం సంత్రస్తః కోఽభివాఞ్ఛతి । పుష్పావచయలీలాం చ జలకేలిం సుఖాసనమ్
విసర్జన మందిరంలో నివసించాలనే కోరిక ఎవరికీ ఉండదు. పుష్పాలు ఏరడం, నీటిలో ఆడడం, సుఖంగా కూర్చోవడం వంటి ఆనందాలు ఎవరూ కోరరు.
త్యక్త్వా గర్భగృహే వాసం కోఽభివాచ్ఛతి బుద్ధిమాన్ । తూలికాం మృదుసంయుక్తాం దివ్యాం శయ్యాం వినిర్మితామ్
బుద్ధిమంతుడు గర్భగృహాన్ని విడిచిన తర్వాత, దివ్యమైన మృదువైన పత్తితో తయారైన మంచంలో నివసించాలనే కోరికను ఎవరూ కలిగి ఉండరు.
త్యక్త్వాధోముఖవాసం చ కోఽభివాఞ్ఛతి పణ్డితః । గీతం నృత్యఞ్చ వాద్యఞ్చ నానాభావసమన్వితమ్
పండితుడు తలకిందులుగా ఉండే స్థలాన్ని విడిచిన తర్వాత, ఎన్నో రకాల పాటలు, నృత్యాలు, వాద్యాలు అనుభవించాలనే కోరికను ఎవరూ చూపరు.