ఇన్ద్రేణ వ్యసనం ప్రాప్తం పురా వై రఘునన్దన । నహుషః స్థాపితో దేవైః సర్వైర్మఘవతః పదే
రఘువంశానికి ఆనందమిచ్చేవాడా, ఒకప్పుడు ఇంద్రుడికీ కష్టకాలం వచ్చింది. అందరు దేవతలు కలిసి నహుషుని ఇంద్రుని స్థానంలో కూర్చోబెట్టారు.
స్థితః పఙ్కజమధ్యే చ బహువర్షగణానపి । అజ్ఞాతవాసం మఘవా భీతస్త్యక్త్వా నిజం పదమ్
భయంతో తన స్థానాన్ని వదిలి, ఇంద్రుడు ఎన్నో సంవత్సరాలు కమలపు మధ్యలో ఎవరికీ తెలియకుండా ఉండిపోయాడు.
పునః ప్రాప్తం నిజస్థానం కాలే విపరివర్తితే । నహుషః పతితో భూమౌ శాపాదజగరాకృతిః
కాలం మారిన తర్వాత, ఇంద్రుడు తిరిగి తన స్థానాన్ని పొందాడు. నహుషుడు శాపం వల్ల పాము రూపంలో భూమిపై పడిపోయాడు.
ఇన్ద్రాణీం కామయానస్తు బ్రాహ్మణానవమన్య చ । అగస్తికోపాత్సఞ్జాతః సర్పదేహో మహీపతిః
ఇంద్రాణిని కోరుతూ, బ్రాహ్మణులను అవమానించి, అగస్త్యుని కోపంతో ఆ రాజు పాము శరీరం పొందాడు.
తస్మాచ్ఛోకో న కర్తవ్యో వ్యసనే సతి రాఘవ । ఉద్యమే చిత్తమాస్థాయ స్థాతవ్యం వై విపశ్చితా
కాబట్టి, రాఘవా, కష్టంలో శోకం చేసుకోవద్దు. జ్ఞానులు మనసును ప్రయత్నంలో నిలబెట్టుకొని ధైర్యంగా ఉండాలి.
సర్వజ్ఞోఽసి మహాభాగ సమర్థోఽసి జగత్పతే । కిం ప్రాకృత ఇవాత్యర్థం కురుషే శోకమాత్మని
నీవు అన్నీ తెలిసినవాడవు, మహాభాగుడవు, జగత్పతివి. అలాంటప్పుడు, సాధారణ మనిషిలా ఎందుకు ఎక్కువగా శోకిస్తున్నావు?
వ్యాస ఉవాచ ఇతి లక్ష్మణవాక్యేన బోధితో రఘునన్దనః । త్యక్త్వా శోకం తథాత్యర్థం బభూవ విగతజ్వరః
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: లక్ష్మణుని మాటలు విని, రఘునందనుడు ఆతిగా ఉన్న శోకాన్ని వదిలిపెట్టి, బాధలేని వాడయ్యాడు.
రామాయ దేవీవరదానమ్ వ్యాస ఉవాచ ఏవం తౌ సంవిదం కృత్వా యావత్తూష్ణీం బభూవతుః । ఆజగామ తదాఽఽకాశాన్నారదో భగవానృషిః
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: ఇద్దరూ మాట్లాడుకుని మౌనంగా ఉన్నప్పుడు, ఆ సమయంలో ఆకాశం నుంచి మహర్షి నారదుడు అక్కడికి వచ్చాడు.
రణయన్మహతీం వీణాం స్వరగ్రామవిభూషితామ్ । గాయన్బృహద్రథం సామ తదా తముపతస్థివాన్
అందమైన స్వరాలతో అలంకరించబడిన గొప్ప వీణను వాయిస్తూ, బృహద్రథ సామాన్ని పాడుతూ, నారదుడు వారి దగ్గరకు వచ్చాడు.
దృష్ట్వా తం రామ ఉత్థాయ దదావథ వృషం శుభమ్ । ఆసనం చార్ఘ్యపాద్యఞ్చ కృతవానమితద్యుతిః
ఆయన్ని చూసిన రాముడు లేచి, మంచి ఎద్దును, ఆసనం, పాదాలు కడుక్కోవడానికి నీరు, అర్ఘ్యం సమర్పించాడు; అతని తేజస్సు ఏమాత్రం తగ్గలేదు.
పూజాం పరమికాం కృత్వా కృతాఞ్జలిరుపస్థితః । ఉపవిష్టః సమీపే తు కృతాజ్ఞో మునినా హరిః
అత్యుత్తమమైన పూజ చేసి, చేతులు జోడించి నిలబడ్డాడు. ఆ తర్వాత హరి, మునికి కృతజ్ఞతతో సమీపంలో కూర్చున్నాడు.
ఉపవిష్టం తదా రామం సానుజం దుఃఖమానసమ్ । పప్రచ్ఛ నారదః ప్రీత్యా కుశలం మునిసత్తమః
ఆ సమయంలో రాముడు తన తమ్ముడితో కలసి, మనసులో దుఃఖంతో కూర్చున్నాడని చూసి, మునిశ్రేష్ఠుడైన నారదుడు ప్రేమతో ఆయనకు క్షేమం అడిగాడు.
కథం రాఘవ శోకార్తో యథా వై ప్రాకృతో నరః । హృతాం సీతాం చ జానామి రావణేన దురాత్మనా
రాఘవుడు సాధారణ మనిషిలా దుఃఖంతో ఉన్నప్పుడు, దుష్టుడు రావణుడు సీతను అపహరించాడని ఎలా తెలుసుకోగలడు?
సురసద్మగతశ్చాహం శ్రుతవాఞ్జనకాత్మజామ్ । పౌలస్త్యేన హృతాం మోహాన్మరణం స్వమజానతా
నేను దేవతల లోకంలో ఉండి, జనకుని కుమార్తెను పౌలస్త్యుడు మోహంతో, తన మరణాన్ని కూడా తెలియకుండానే అపహరించాడని విన్నాను.
తవ జన్మ చ కాకుత్స్థ పౌలస్త్యనిధనాయ వై । మైథిలీహరణం జాతమేతదర్థం నరాధిప
కాకుత్స్థుడా! నీ జన్మ పౌలస్త్య వంశాన్ని నాశనం చేయడానికే జరిగింది. మైథిలీ అపహరణం కూడా ఇదే కారణంగా జరిగింది, నరాధిపుడా!
పూర్వజన్మని వైదేహీ మునిపుత్రీ తపస్వినీ । రావణేన వనే దృష్టా తపస్యన్తీ శుచిస్మితా
మునుపటి జన్మలో వైదేహి ఒక మునిపుత్రిక, తపస్సులో నిమగ్నురాలై, పవిత్రమైన చిరునవ్వుతో అడవిలో తపస్సు చేస్తుండగా రావణుడు ఆమెను చూశాడు.
ప్రార్థితా రావణేనాసౌ భవ భార్యేతి రాఘవ । తిరస్కృతస్తయాఽసౌ వై జగ్రాహ కబరం బలాత్
రాఘవా! రావణుడు ఆమెను 'నా భార్యవు కావాలి' అని కోరాడు. ఆమె తిరస్కరించగా, అతడు బలవంతంగా ఆమె జుట్టును పట్టుకున్నాడు.
శశాప తత్క్షణం రామ రావణం తాపసీ భృశమ్ । కుపితా త్యక్తుమిచ్ఛన్తీ దేహం సంస్పర్శదూషితమ్
రామా! ఆ తపస్విని ఆ క్షణంలోనే కోపంతో, తన శరీరం రావణుని స్పర్శతో కలుషితమైందని భావించి, దాన్ని వదిలేయాలని కోరుతూ అతనిని తీవ్రంగా శపించింది.
దురాత్మంస్తవ నాశార్థం భవిష్యామి ధరాతలే । అయోనిజా వరా నారీ త్యక్త్వా దేహం జహావపి
ఆ దురాత్ముడి నాశనార్థంగా, నేను గర్భంలో పుట్టని ఒక స్త్రీగా భూమిపై జన్మిస్తాను. ఆ తపస్విని తన శరీరాన్ని వదిలేసి వెళ్లిపోయింది.
సేయం రమాంశసమ్భూతా గృహీతా తేన రక్షసా । వినాశార్థం కులస్యైవ వ్యాలీ స్రగివ సమ్భ్రమాత్
రామా! రమాదేవి భాగంగా జన్మించిన ఆమెను ఆ రాక్షసుడు పట్టుకున్నాడు. అతని వంశాన్ని నాశనం చేయడానికే, భయంతో వణుకుతున్న పూలహారంలా లోపలికి ప్రవేశించింది.
తవ జన్మ చ కాకుత్స్థ తస్య నాశాయ చామరైః । ప్రార్థితస్య హరేరంశాదజవంశేఽప్యజన్మనః
కాకుత్స్థుడా! నీ జన్మ అతని నాశనం కోసం, అమరులు కోరినదే. హరిదేవుని భాగంగా, అజవంశంలో నీవు జన్మించావు, అయినా నీవు అసలు జన్మించని వాడవు.
కురు ధైర్యం మహాబాహో తత్ర సా వర్తతేఽవశా । సతీ ధర్మరతా సీతా త్వాం ధ్యాయన్తీ దివానిశమ్
మహాబాహువా! ధైర్యంగా ఉండు. ఆమె అక్కడ బలహీనంగా ఉంది. సీత, ధర్మాన్ని ప్రేమించు ఆమె, రాత్రింబవళ్ళు నిన్నే ధ్యానిస్తూ ఉంది.
కామధేనుపయః పాత్రే కృత్వా మఘవతా స్వయమ్ । పానార్థం ప్రేషితం తస్యాః పీతం చైవామృతం యథా
కామధేనువు పాలు ఒక పాత్రలో పెట్టి, ఇంద్రుడు స్వయంగా ఆమెకు తాగడానికి పంపాడు. ఆ పాలను ఆమె అమృతంలా తాగింది.
సురభీదుగ్ధపానాత్సా క్షుత్తుడ్దుఃఖవివర్జితా । జాతా కమలపత్రాక్షీ వర్తతే వీక్షితా మయా
సురభి పాలను తాగినందువల్ల, ఆమెకు ఆకలి, దాహం, బాధలు లేవు. కమలదళాలాంటి కళ్ళతో జన్మించిన ఆమె అక్కడే ఉంది. నేను ఆమెను చూశాను.
ఉపాయం కథయామ్యద్య తస్య నాశాయ రాఘవ । వ్రతం కురుష్వ శ్రద్ధావానాశ్వినే మాసి సామ్ప్రతమ్
రాఘవా! అతని నాశనం కోసం ఏ మార్గమో ఈ రోజు చెబుతాను. ఈ ఆశ్వయుజ మాసంలో నీవు భక్తితో వ్రతం ఆచరించు.
నవరాత్రోపవాసఞ్చ భగవత్యాః ప్రపూజనమ్ । సర్వసిద్ధికరం రామ జపహోమవిధానతః
నవరాత్రి తొమ్మిది రాత్రులు ఉపవాసం చేసి, భగవతిని పూజించు. జపం, హోమం ద్వారా, రామా! ఇది అన్ని సిద్ధులను ఇస్తుంది.
మేఘ్యైశ్చ పశుభిర్దేవ్యా బలిం దత్త్వా విశంసితైః । దశాంశం హవనం కృత్వా సశక్తస్త్వం భవిష్యసి
మేఘలకు గుర్తు వేసిన పశువులతో దేవికి బలి ఇచ్చి, దశాంశంగా హవనం చేసి, నీవు శక్తివంతుడవవుతావు.
విష్ణునా చరితం పూర్వం మహాదేవేన బ్రహ్మణా । తథా మఘవతా చీర్ణం స్వర్గమధ్యస్థితేన వై
ఈ వ్రతాన్ని ముందుగా విష్ణువు, మహాదేవుడు, బ్రహ్మ, అలాగే స్వర్గంలో నివసించే ఇంద్రుడు కూడా ఆచరించారు.
సుఖినా రామ కర్తవ్యం నవరాత్రవ్రతం శుభమ్ । విశేషేణ చ కర్తవ్యం పుంసా కష్టగతేన వై
రామా! నవరాత్రి వ్రతాన్ని ఆనందంగా చేయాలి. ముఖ్యంగా కష్టంలో ఉన్నవాడు తప్పక చేయాలి.
విశ్వామిత్రేణ కాకుత్స్థ కృతమేతన్న సంశయః । భృగుణాఽథ వసిష్ఠేన కశ్యపేన తథైవ చ
కాకుత్స్థుడా! ఈ వ్రతాన్ని విశ్వామిత్రుడు, భృగువు, వశిష్ఠుడు, కశ్యపుడు కూడా తప్పకుండా ఆచరించారు.