రాజ్యాద్యథా వనే వాసో వైదేహ్యా హరణం యథా । తథా కాలే సమీచీనే సంయోగోఽపి భవిష్యతి
రాజ్యం పోయినట్లు, అరణ్యంలో నివాసం వచ్చినట్లు, వైదేహీ అపహరణ జరిగినట్లు, సరైన సమయంలో కలిసే భాగ్యం కూడా తప్పక వస్తుంది.
ప్రాప్తవ్యం సుఖదుఃఖానాం భోగాన్నిర్వర్తనం క్వచిత్ । నాన్యథా జానకీజానే తస్మాచ్ఛోకం త్యజాధునా
సుఖదుఃఖాలు వచ్చినప్పుడు అనుభవించాల్సిందే, వేరే మార్గం లేదు, జానకీని తెలిసినవాడా! అందుకే, ఇప్పుడు నీ శోకాన్ని వదిలిపెట్టు.
వానరాః సన్తి భూయాంసో గమిష్యన్తి చతుర్దిశమ్ । శుద్ధిం జనకనన్దిన్యా ఆనయిష్యన్తి తే కిల
వానరులు అనేకమంది ఉన్నారు. వారు నాలుగు దిశలకూ వెళ్తారు. జనకుని కుమార్తె శుద్ధి గురించి నీవు తప్పకుండా వార్త తెలుసుకుంటావు.
జ్ఞాత్వా మార్గస్థితిం తత్ర గత్వా కృత్వా పరాక్రమమ్ । హత్వా తం పాపకర్మాణమానయిష్యామి మైథిలీమ్
ఆమె ఎక్కడ ఉందో తెలుసుకుని, అక్కడికి వెళ్లి, నా పరాక్రమాన్ని చూపించి, ఆ పాపాత్ముడిని సంహరించి, మైతిలీని తీసుకొస్తాను.
ససైన్యం భరతం వాఽపి సమాహూయ సహానుజమ్ । హనిష్యామో వయం శత్రుం కిం శోచసి వృథాగ్రజ
మనము భరతుని సైన్యంతో గానీ, అతని తమ్ముడితో కలసి గానీ పిలిపించుకొని, శత్రువును నాశనం చేస్తాము. అన్నయ్యా, నీవు వృథాగా ఎందుకు బాధపడుతున్నావు?
రఘుణైకరథేనైవ జితాః సర్వా దిశః పురా । తద్వంశజః కథం శోకం కర్తుమర్హసి రాఘవ
ఒకప్పుడు రఘువు ఒక్క రథంతోనే అన్ని దిక్కులను జయించాడు. అలాంటి వంశంలో పుట్టిన నీవు, రాఘవా, ఎందుకు బాధపడాలి?
ఏకోఽహం సకలాఞ్జేతుం సమర్థోఽస్మి సురాసురాన్ । కిం పునః ససహాయో వై రావణం కులపాంసనమ్
నేను ఒక్కడినే అయినా దేవతలు, దానవులను జయించగలను. మరి నాకు తోడుంటే, తన వంశానికి కళంకమైన రావణుడిని ఓడించడం ఎంత సులభం!
జనకం వా సమానీయ సాహాయ్యే రఘునన్దన । హనిష్యామి దురాచారం రావణం సురకణ్టకమ్
లేదా, జనకుని సహాయం కోసం పిలిపించుకొని, రఘువంశానికి ఆనందమిచ్చేవాడా, దేవతలకు కంటిపెట్టిన దుర్మార్గుడైన రావణుడిని నేను సంహరిస్తాను.
సుఖస్యానన్తరం దుఃఖం దుఃఖస్యానన్తరం సుఖమ్ । చక్రనేమిరివైకం యన్న భవేద్రఘునన్దన
సుఖం తర్వాత దుఃఖం, దుఃఖం తర్వాత సుఖం వస్తుంటాయి. రఘువంశానికి ఆనందమిచ్చేవాడా, ఈ లోకంలో చక్రం అంచు లా ఎప్పటికీ మారనిది ఏదైనా ఉందా?
మనోఽతికాతరం యస్య సుఖదుఃఖసముద్భవే । స శోకసాగరే మగ్నో న సుఖీ స్యాత్కదాచన
ఎవరి మనసు సుఖం, దుఃఖం వచ్చినప్పుడు ఎక్కువగా కలత చెందుతుందో, వారు శోకసాగరంలో మునిగిపోతారు; వారికి ఎప్పుడూ సుఖం ఉండదు.
ఇన్ద్రేణ వ్యసనం ప్రాప్తం పురా వై రఘునన్దన । నహుషః స్థాపితో దేవైః సర్వైర్మఘవతః పదే
రఘువంశానికి ఆనందమిచ్చేవాడా, ఒకప్పుడు ఇంద్రుడికీ కష్టకాలం వచ్చింది. అందరు దేవతలు కలిసి నహుషుని ఇంద్రుని స్థానంలో కూర్చోబెట్టారు.
స్థితః పఙ్కజమధ్యే చ బహువర్షగణానపి । అజ్ఞాతవాసం మఘవా భీతస్త్యక్త్వా నిజం పదమ్
భయంతో తన స్థానాన్ని వదిలి, ఇంద్రుడు ఎన్నో సంవత్సరాలు కమలపు మధ్యలో ఎవరికీ తెలియకుండా ఉండిపోయాడు.
పునః ప్రాప్తం నిజస్థానం కాలే విపరివర్తితే । నహుషః పతితో భూమౌ శాపాదజగరాకృతిః
కాలం మారిన తర్వాత, ఇంద్రుడు తిరిగి తన స్థానాన్ని పొందాడు. నహుషుడు శాపం వల్ల పాము రూపంలో భూమిపై పడిపోయాడు.
ఇన్ద్రాణీం కామయానస్తు బ్రాహ్మణానవమన్య చ । అగస్తికోపాత్సఞ్జాతః సర్పదేహో మహీపతిః
ఇంద్రాణిని కోరుతూ, బ్రాహ్మణులను అవమానించి, అగస్త్యుని కోపంతో ఆ రాజు పాము శరీరం పొందాడు.
తస్మాచ్ఛోకో న కర్తవ్యో వ్యసనే సతి రాఘవ । ఉద్యమే చిత్తమాస్థాయ స్థాతవ్యం వై విపశ్చితా
కాబట్టి, రాఘవా, కష్టంలో శోకం చేసుకోవద్దు. జ్ఞానులు మనసును ప్రయత్నంలో నిలబెట్టుకొని ధైర్యంగా ఉండాలి.
సర్వజ్ఞోఽసి మహాభాగ సమర్థోఽసి జగత్పతే । కిం ప్రాకృత ఇవాత్యర్థం కురుషే శోకమాత్మని
నీవు అన్నీ తెలిసినవాడవు, మహాభాగుడవు, జగత్పతివి. అలాంటప్పుడు, సాధారణ మనిషిలా ఎందుకు ఎక్కువగా శోకిస్తున్నావు?
వ్యాస ఉవాచ ఇతి లక్ష్మణవాక్యేన బోధితో రఘునన్దనః । త్యక్త్వా శోకం తథాత్యర్థం బభూవ విగతజ్వరః
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: లక్ష్మణుని మాటలు విని, రఘునందనుడు ఆతిగా ఉన్న శోకాన్ని వదిలిపెట్టి, బాధలేని వాడయ్యాడు.
రామాయ దేవీవరదానమ్ వ్యాస ఉవాచ ఏవం తౌ సంవిదం కృత్వా యావత్తూష్ణీం బభూవతుః । ఆజగామ తదాఽఽకాశాన్నారదో భగవానృషిః
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: ఇద్దరూ మాట్లాడుకుని మౌనంగా ఉన్నప్పుడు, ఆ సమయంలో ఆకాశం నుంచి మహర్షి నారదుడు అక్కడికి వచ్చాడు.
రణయన్మహతీం వీణాం స్వరగ్రామవిభూషితామ్ । గాయన్బృహద్రథం సామ తదా తముపతస్థివాన్
అందమైన స్వరాలతో అలంకరించబడిన గొప్ప వీణను వాయిస్తూ, బృహద్రథ సామాన్ని పాడుతూ, నారదుడు వారి దగ్గరకు వచ్చాడు.
దృష్ట్వా తం రామ ఉత్థాయ దదావథ వృషం శుభమ్ । ఆసనం చార్ఘ్యపాద్యఞ్చ కృతవానమితద్యుతిః
ఆయన్ని చూసిన రాముడు లేచి, మంచి ఎద్దును, ఆసనం, పాదాలు కడుక్కోవడానికి నీరు, అర్ఘ్యం సమర్పించాడు; అతని తేజస్సు ఏమాత్రం తగ్గలేదు.
పూజాం పరమికాం కృత్వా కృతాఞ్జలిరుపస్థితః । ఉపవిష్టః సమీపే తు కృతాజ్ఞో మునినా హరిః
అత్యుత్తమమైన పూజ చేసి, చేతులు జోడించి నిలబడ్డాడు. ఆ తర్వాత హరి, మునికి కృతజ్ఞతతో సమీపంలో కూర్చున్నాడు.
ఉపవిష్టం తదా రామం సానుజం దుఃఖమానసమ్ । పప్రచ్ఛ నారదః ప్రీత్యా కుశలం మునిసత్తమః
ఆ సమయంలో రాముడు తన తమ్ముడితో కలసి, మనసులో దుఃఖంతో కూర్చున్నాడని చూసి, మునిశ్రేష్ఠుడైన నారదుడు ప్రేమతో ఆయనకు క్షేమం అడిగాడు.
కథం రాఘవ శోకార్తో యథా వై ప్రాకృతో నరః । హృతాం సీతాం చ జానామి రావణేన దురాత్మనా
రాఘవుడు సాధారణ మనిషిలా దుఃఖంతో ఉన్నప్పుడు, దుష్టుడు రావణుడు సీతను అపహరించాడని ఎలా తెలుసుకోగలడు?
సురసద్మగతశ్చాహం శ్రుతవాఞ్జనకాత్మజామ్ । పౌలస్త్యేన హృతాం మోహాన్మరణం స్వమజానతా
నేను దేవతల లోకంలో ఉండి, జనకుని కుమార్తెను పౌలస్త్యుడు మోహంతో, తన మరణాన్ని కూడా తెలియకుండానే అపహరించాడని విన్నాను.
తవ జన్మ చ కాకుత్స్థ పౌలస్త్యనిధనాయ వై । మైథిలీహరణం జాతమేతదర్థం నరాధిప
కాకుత్స్థుడా! నీ జన్మ పౌలస్త్య వంశాన్ని నాశనం చేయడానికే జరిగింది. మైథిలీ అపహరణం కూడా ఇదే కారణంగా జరిగింది, నరాధిపుడా!
పూర్వజన్మని వైదేహీ మునిపుత్రీ తపస్వినీ । రావణేన వనే దృష్టా తపస్యన్తీ శుచిస్మితా
మునుపటి జన్మలో వైదేహి ఒక మునిపుత్రిక, తపస్సులో నిమగ్నురాలై, పవిత్రమైన చిరునవ్వుతో అడవిలో తపస్సు చేస్తుండగా రావణుడు ఆమెను చూశాడు.
ప్రార్థితా రావణేనాసౌ భవ భార్యేతి రాఘవ । తిరస్కృతస్తయాఽసౌ వై జగ్రాహ కబరం బలాత్
రాఘవా! రావణుడు ఆమెను 'నా భార్యవు కావాలి' అని కోరాడు. ఆమె తిరస్కరించగా, అతడు బలవంతంగా ఆమె జుట్టును పట్టుకున్నాడు.
శశాప తత్క్షణం రామ రావణం తాపసీ భృశమ్ । కుపితా త్యక్తుమిచ్ఛన్తీ దేహం సంస్పర్శదూషితమ్
రామా! ఆ తపస్విని ఆ క్షణంలోనే కోపంతో, తన శరీరం రావణుని స్పర్శతో కలుషితమైందని భావించి, దాన్ని వదిలేయాలని కోరుతూ అతనిని తీవ్రంగా శపించింది.
దురాత్మంస్తవ నాశార్థం భవిష్యామి ధరాతలే । అయోనిజా వరా నారీ త్యక్త్వా దేహం జహావపి
ఆ దురాత్ముడి నాశనార్థంగా, నేను గర్భంలో పుట్టని ఒక స్త్రీగా భూమిపై జన్మిస్తాను. ఆ తపస్విని తన శరీరాన్ని వదిలేసి వెళ్లిపోయింది.
సేయం రమాంశసమ్భూతా గృహీతా తేన రక్షసా । వినాశార్థం కులస్యైవ వ్యాలీ స్రగివ సమ్భ్రమాత్
రామా! రమాదేవి భాగంగా జన్మించిన ఆమెను ఆ రాక్షసుడు పట్టుకున్నాడు. అతని వంశాన్ని నాశనం చేయడానికే, భయంతో వణుకుతున్న పూలహారంలా లోపలికి ప్రవేశించింది.