గతేఽథ లక్ష్మణే తత్ర రావణః కపటాకృతిః । భిక్షువేషం తతః కృత్వా ప్రవివేశ తదాశ్రమే
అక్కడి నుంచి లక్ష్మణుడు వెళ్లిపోయిన తర్వాత, రావణుడు మోసపూరితమైన రూపంలో, భిక్షగాడిలా వేషం వేసుకుని ఆ ఆశ్రమంలోకి ప్రవేశించాడు.
జానకీ తం యతిం మత్వా దత్త్వార్ఘ్యం వన్యమాదరాత్ । భైక్ష్యం సమర్పయామాస రావణాయ దురాత్మనే
జానకీ, అతడిని యతివాడని భావించి, గౌరవంగా అడవి ఆతిథ్యాన్ని ఇచ్చింది. ఆ దుర్మార్గుడైన రావణునికి భిక్షను సమర్పించింది.
తాం పప్రచ్ఛ స దుష్టాత్మా నమ్రపూర్వం మృదుస్వరమ్ । కాఽసి పద్మపలాశాక్షి వనే చైకాకినీ ప్రియే
ఆ దుష్టుడు ముందుగా వినయంగా, మృదువైన స్వరంతో ఆమెను అడిగాడు: 'కమలాకళ్ళవాడా, నీవెవరు? అడవిలో ఒంటరిగా ఎందుకు ఉన్నావు, అందమైనవాడా?'
పితా కస్తేఽథ వామోరు భ్రాతా కః కః పతిస్తవ । మూఢేవైకాకినీ చాత్ర స్థితాఽసి వరవర్ణిని
'నీవు ఎవరి కుమార్తె, మృదువైన తొడలవాడా? నీకు అన్నయ్య ఎవరు, భర్త ఎవరు? నీవు మంచి వర్ణంతో ఇక్కడ ఒంటరిగా, అయోమయంగా ఎందుకు నిలబడి ఉన్నావు?'
నిర్జనే విపినే కిం త్వం సౌధార్హా త్వమసి ప్రియే । ఉటజే మునిపత్నీవద్దేవకన్యాసమప్రభా
'నీవు రాజప్రాసాదానికి తగినవాడివి, ఇలాంటి ఎడారి అడవిలో ఎందుకు ఉన్నావు, ప్రియమైనవాడా? ఈ గుడిసెలో మునిపత్నిలా లేదా దేవకన్యలా ప్రకాశిస్తున్నావు.'
వ్యాస ఉవాచ ఇతి తద్వచనం శ్రుత్వా ప్రత్యువాచ విదేహజా । దివ్యం దిష్ట్యా యతిం జ్ఞాత్వా మన్దోదర్యాః పతిం తదా
వ్యాసుడు చెప్పాడు: అతని మాటలు విని, విదేహుని కుమార్తె, దివ్య జ్ఞానంతో యతివాడిని మందోదరి భర్త అని గుర్తించి, సమాధానం చెప్పింది.
రాజా దశరథః శ్రీమాంశ్చత్వారస్తస్య వై సుతాః । తేషాం జ్యేష్ఠః పతిర్మేఽస్తి రామనామేతి విశ్రుతః
దశరథ మహారాజు, మహిమాన్వితుడు, నాలుగు కుమారులను కలిగి ఉండేవాడు. వారిలో నా భర్త పెద్దవాడు, రాముడు అని పేరు ప్రఖ్యాతి పొందాడు.
వివాసితోఽథ కైకేయ్యా కృతే భూపతినా వరే । చతుర్దశ సమా రామో వసతేఽత్ర సలక్ష్మణః
కైకేయి కోరిక మేరకు రాజు వలన వనవాసం కలిగింది. రాముడు లక్ష్మణుడితో కలిసి పద్నాలుగు సంవత్సరాలు ఇక్కడ ఉంటున్నాడు.
జనకస్య సుతా చాహం సీతానామ్నీతి విశ్రుతా । భఙ్క్త్వా శైవం ధనుః కామం రామేణాహం వివాహితా
నేను జనకుని కుమార్తె, సీత అని పేరు ప్రఖ్యాతి పొందాను. శివుని ధనుస్సును రాముడు విరిచిన తర్వాత, నా కోరిక మేరకు ఆయనతో వివాహమయ్యాను.
రామబాహుబలేనాత్ర వసామో నిర్భయా వనే । కాఞ్చనం మృగమాలోక్య హన్తుం మే నిర్గతః పతిః
రాముడి బాహుబలంతో మేము అడవిలో భయమేమీ లేకుండా నివసిస్తున్నాము. బంగారు మృగాన్ని చూసి, నా కోసం దాన్ని వేటాడేందుకు నా భర్త వెళ్లాడు.
లక్ష్మణోఽపి పునః శ్రుత్వా రవం భ్రాతుర్గతోఽధునా । తయోర్బాహుబలాదత్ర నిర్భయాఽహం వసామి వై
లక్ష్మణుడు కూడా తన అన్నయ్య రాముని స్వరం మళ్లీ వినగానే, వారి బాహుబలాన్ని నమ్ముకొని నేను ఇక్కడ భయమేమీ లేకుండా ఉన్నాను.
మయేదం కథితం సర్వం వృత్తాన్తం వనవాసకే । తేఽత్రాగత్యార్హణాం తే వై కరిష్యన్తి యథావిధి
వనవాసంలో జరిగిన సంగతులన్నీ నేను నీకు చెప్పాను. వారు ఇక్కడికి వచ్చినప్పుడు, నువ్వు అర్హతకు తగిన గౌరవాన్ని పొందుతావు.
యతిర్విష్ణుస్వరూపోఽసి తస్మాత్త్వం పూజితో మయా । ఆశ్రమో విపినే ఘోరే కృతోఽస్తి రక్షసాం కులే
నీవు విష్ణుస్వరూపుడవు, యతి అయినందున నేను నిన్ను పూజించాను. ఈ భయంకరమైన అడవిలో రాక్షసుల మధ్య ఆశ్రమం నిర్మించబడింది.
తస్మాత్త్వాం పరిపృచ్ఛామి సత్యం బ్రూహి మమాగ్రతః । కోఽసి త్రిదణ్డిరూపేణ విపినే త్వం సమాగతః
అందుకే నేను నిన్ను అడుగుతున్నాను, నిజం చెప్పు — నీవెవరు? ఈ అడవిలో త్రిదండం పట్టుకున్న యతి రూపంలో నీవు ఎవరు?
రావణ ఉవాచ లఙ్కేశోఽహం మరాలాక్షి శ్రీమాన్మన్దోదరీపతిః । త్వత్కృతే తు కృతం రూపం మయేత్థం శోభనాకృతే
రావణుడు చెప్పాడు: హంసకంటి కనులవాడా! నేను లంకేశ్వరుడిని, మందోదరికి భర్తను. నిన్ను పొందాలని ఈ అందమైన రూపాన్ని ధరించాను.
ఆగతోఽహం వరారోహే భగిన్యా ప్రేరితోఽత్ర వై । జనస్థానే హతౌ శ్రుత్వా భ్రాతరౌ ఖరదూషణౌ
చక్కని కనులవాడా! నా అక్క పంపినందువల్ల నేను ఇక్కడికి వచ్చాను. జనస్థానంలో ఖరుడు, దూషణుడు చనిపోయారని విని వచ్చాను.
అఙ్గీకురు నృపం మాం త్వం త్యక్త్వా తం మానుషం పతిమ్ । హృతరాజ్యం గతశ్రీకం నిర్బలం వనవాసినమ్
ఆ మనుష్యుడైన భర్తను వదిలిపెట్టి నన్ను నీ రాజుగా అంగీకరించు. అతడు రాజ్యం పోయినవాడు, వైభవం లేనివాడు, బలహీనుడు, అడవిలో నివసించే వాడు.
పట్టరాజ్ఞీ భవ త్వం మే మన్దోదర్యుపరి స్ఫుటమ్ । దాసోఽస్మి తవ తన్వఙ్గి స్వామినీ భవ భామిని
నీవు నాకు ప్రధాన రాణివై, మందోదరిని మించి వెలుగొందు. సన్నని రూపముగలవాడా! నేను నీ దాసుడిని, నీవు నా యజమానివి అవు.
జేతాఽహం లోకపాలానాం పతామి తవ పాదయోః । కరం గృహాణ మేఽద్య త్వం సనాథం కురు జానకి
నేను లోకపాలులను జయించినవాడిని, నీ పాదాల వద్ద పడిపోతున్నాను. నేడు నా చేయి పట్టి, జానకి, నన్ను నీవాడిని చేసుకో.
పితా తే యాచితః పూర్వం మయా వై త్వత్కృతేఽబలే । జనకో మామువాచేత్థం పణబన్ధో మయా కృతః
బలవంతురాలా! నిన్ను పొందాలని నేను నీ తండ్రిని ముందే అడిగాను. జనకుడు నాకు ఇలా అన్నాడు — నేను పణి పెట్టాను అని.
రుద్రచాపభయాన్నాహం సమ్ప్రాప్తస్తు స్వయంవరే । మనో మే సంస్థితం తావన్నిమగ్నం విరహాతురమ్
రుద్రుని విల్లు భయంతో నేను స్వయంవరానికి రాలేదు. నా మనసు అక్కడే ఉండిపోయింది, వియోగ బాధతో మునిగిపోయింది.
వనేఽత్ర సంస్థితాం శ్రుత్వా పూర్వానురాగమోహితః । ఆగతోఽస్మ్యసితాపాఙ్గి సఫలం కురు మే శ్రమమ్
నీవు అడవిలో ఉన్నావని విని, పూర్వ ప్రేమతో మోహితుడై, నల్లని కనులవాడా! నేను వచ్చాను. నా ప్రయత్నం ఫలించనివ్వు.
లక్ష్మణకృతరామశోకసాన్త్వనమ్ వ్యాస ఉవాచ తదాకర్ణ్య వచో దుష్టం జానకీ భయవిహ్వలా । వేపమానా స్థిరం కృత్వా మనో వాచమువాచ హ
వ్యాసుడు చెప్పాడు: ఆ దుష్ట వాక్యాలు విని, జానకి భయంతో వణికిపోయింది. అయినా మనసు ధైర్యంగా చేసుకొని మాట్లాడింది.
పౌలస్త్య కిమసద్వాక్యం త్వమాత్థ స్మరమోహితః । నాహం వై స్వైరిణీ కిన్తు జనకస్య కులోద్భవా
పౌలస్త్యుడా! కామమోహంతో నీవు ఇలాంటి నీచమైన మాటలు ఎందుకు మాట్లాడుతున్నావు? నేను స్వేచ్ఛగా తిరిగే వాడిని కాదు, జనకుని వంశంలో పుట్టినవాడిని.
గచ్ఛ లఙ్కాం దశాస్య త్వం రామ త్వాం వై హనిష్యతి । మత్కృతే మరణం తత్ర భవిష్యతి న సంశయః
దశముఖుడా! లంకకు వెళ్ళు. రాముడు నిన్ను ఖచ్చితంగా సంహరిస్తాడు. నా కోసం నీవు అక్కడే చనిపోతావు — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
ఇత్యుక్త్వా పర్ణశాలాయాం గతా సా వహ్నిసన్నిధౌ । గచ్ఛ గచ్ఛేతి వదతీ రావణం లోకరావణమ్
అని చెప్పి, ఆమె పర్నశాలలోకి వెళ్ళి, అగ్ని దగ్గర నిలబడి, 'వెళ్ళు, వెళ్ళు' అని లోకాలను భయపెట్టే రావణుని పలుకుతూ ఉండింది.
సోఽథ కృత్వా నిజం రూపం జగామోటజమన్తికమ్ । బలాజ్జగ్రాహ తాం బాలాం రుదతీ భయవిహ్వలామ్
తర్వాత రావణుడు తన అసలు రూపాన్ని ధరించి, ఊటకు దగ్గరికి వచ్చాడు. భయంతో ఏడుస్తున్న ఆ బాలికను బలవంతంగా పట్టుకున్నాడు.
రామరామేతి క్రన్దన్తీ లక్ష్మణేతి ముహుర్ముహుః । గృహీత్వా నిర్గతః పాపో రథమారోప్య సత్వరః
'రామా, రామా!' 'లక్ష్మణా!' అని మళ్లీ మళ్లీ అరుస్తూ, ఆ పాపాత్ముడు ఆమెను పట్టుకొని, తన రథంపై వేయగా, త్వరగా అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయాడు.
గచ్ఛన్నరుణపుత్రేణ మార్గే రుద్ధో జటాయుషా । సఙ్గ్రామోఽభూన్మహారౌద్రస్తయోస్తత్ర వనాన్తరే
అతడు వెళ్లుతున్నప్పుడు, అరుణుని కుమారుడైన జటాయువు అతని దారిని అడ్డగించాడు. అటువంటి అడవి మధ్యలో ఇద్దరి మధ్య ఘోరమైన యుద్ధం జరిగింది.
హత్వా తం తాం గృహీత్వా చ గతోఽసౌ రాక్షసాధిపః । లఙ్కాయాం క్రన్దతీ తాత కురరీవ దురాత్మనః
ఆ రాక్షసాధిపతి జటాయువును చంపి, ఆమెను పట్టుకుని వెళ్లిపోయాడు. లంకలో ఆ దుష్టుడు చేతిలో ఆమె దుఃఖంగా అరచిప్పల్లా ఏడ్చింది.