సోఽథ హేమమృగో భూత్వా సీతాదృష్టిపథం గతః । మాయావీ చాతిచిత్రాఙ్గశ్చరన్ప్రబలమన్తికే
తర్వాత మారీచుడు బంగారు జింకగా మారి, అద్భుతమైన రూపంతో, సీతకు కనబడేలా దగ్గరగా తిరిగాడు.
తం దృష్ట్వా జానకీ ప్రాహ రాఘవం దైవనోదితా । చర్మానయస్వ కాన్తేతి స్వాధీనపతికా యథా
ఆ జింకను చూసిన జానకీ, విధి చేత ప్రేరేపించబడినవిడిలా, తన భర్త రామునితో, 'ప్రియమా! ఆ జింక చర్మాన్ని నాకు తెచ్చివ్వు' అని కోరింది.
అవిచార్యాథ రామోఽపి తత్ర సంస్థాప్య లక్ష్మణమ్ । సశరం ధనురాదాయ యయౌ మృగపదానుగః
ఆ సమయంలో రాముడు ఆలోచించకుండా, అక్కడ లక్ష్మణుడిని ఉంచి, తన విల్లు, బాణాలు తీసుకుని, జింక అడుగుజాడలు వెంబడిస్తూ వెళ్లాడు.
సారఙ్గోఽపి హరిం దృష్ట్వా మాయాకోటివిశారదః । దృశ్యాదృశ్యో బభూవాథ జగామ చ వనాన్తరమ్
అప్పుడు మాయలో నిపుణుడైన ఆ జింక, రాముడిని చూసి, ఒక్కసారిగా కనిపిస్తూ, మరొకసారి కనిపించకుండా పోయి, అడవి లోతుల్లోకి వెళ్లింది.
మత్వా హస్తగతం రామః క్రోధాకృష్టధనుః పునః । జఘాన చాతితీక్ష్ణేన శరేణ కృత్రిమం మృగమ్
రాముడు ఆ జింకను తన చేతిలో పడిందని భావించి, కోపంతో విల్లు ఎక్కించి, అత్యంత పదునైన బాణంతో ఆ మాయాజింకను హతమార్చాడు.
స హతోఽతిబలాత్తేన చుక్రోశ భృశదుఃఖితః । హా లక్ష్మణ హతోఽస్మీతి మాయావీ నశ్వరః ఖలః
ఆ బలమైన బాణానికి తగిలి, ఆ మాయగాడు, మాయాజీవి, తీవ్రమైన బాధతో, 'హాయ్ లక్ష్మణా! నేను చనిపోయాను' అని అరవసాగాడు.
స శబ్దస్తుములస్తావజ్జానక్యా సంశ్రుతస్తదా । రాఘవస్యేతి సా మత్వా దీనా దేవరమబ్రవీత్
ఆ ఘోరమైన అరుపు జానకికి వినిపించగా, అది రామునిదేనని భావించి, ఆమె మనసు కలవరపడి, తన మరిది లక్ష్మణుడితో మాట్లాడింది.
గచ్ఛ లక్ష్మణ తూర్ణం త్వం హతోఽసౌ రఘునన్దనః । త్వామాహ్వయతి సౌమిత్రే సాహాయ్యం కురు సత్వరమ్
'లక్ష్మణా! త్వరగా వెళ్లు. రఘునందనుడు హతమయ్యాడు. సౌమిత్రీ! ఆయన నిన్ను పిలుస్తున్నాడు. వెంటనే అతనికి సహాయం చేయి.'
తత్రాహ లక్ష్మణః సీతామమ్బ రామవధాదపి । నాహం గచ్ఛేఽద్య ముక్త్వా త్వామసహాయామిహాశ్రమే
అప్పుడు లక్ష్మణుడు సీతతో, 'అమ్మా! రాముడు చనిపోయినా, నిన్ను ఒంటరిగా ఈ ఆశ్రమంలో వదిలి నేను ఈరోజు వెళ్లను' అని అన్నాడు.
ఆజ్ఞా మే రాఘవస్యాత్ర తిష్ఠేతి జనకాత్మజే । తదతిక్రమభీతోఽహం న త్యజామి తవాన్తికమ్
'జనకనందినీ! రాముని ఆజ్ఞ నాకు ఇక్కడ ఉంది — ఇక్కడే ఉండమని. ఆ ఆజ్ఞను ఉల్లంఘించడాన్ని భయపడి, నేను నీ దగ్గరను విడిచిపెట్టను.'
దూరం వై రాఘవం దృష్ట్వా వనే మాయావినా కిల । త్యక్త్వా త్వాం నాధిగచ్ఛామి పదమేకం శుచిస్మితే
'మాయగాడు రాముని అడవిలో దూరంగా తీసుకెళ్లినా, నీవు నవ్వుతూ ఉన్నావు కనుక, నిన్ను వదిలి నేను ఒక్క అడుగు కూడా ముందుకెళ్లను.'
కృరు ధైర్యం న మన్యేఽద్య రామం హన్తుం క్షమం క్షిప్తౌ । నాహం త్యక్త్వా గమిష్యామి విలంఘ్య రామభాషితమ్
'ఈరోజు రాముని చంపడానికి పరుగెత్తడం ధైర్యంగా అనిపించడం లేదు. రాముని మాటను ఉల్లంఘించి, నిన్ను వదిలి నేను వెళ్లను.'
వ్యాస ఉవాచ రుదతీ సుదతీ ప్రాహ తే తదా విధినోదితా । అక్రూరా వచనం క్రూరం లక్ష్మణం శుభలక్షణమ్
వ్యాసుడు చెప్పాడు: ఆ సమయంలో సుదతీ కన్నీళ్లు పెట్టుకుంటూ, ఆచారానికి అనుగుణంగా, కానీ కఠినంగా మాట్లాడింది. అయినా లక్ష్మణుడు దురాశయంతో లేని, శుభలక్షణాలతో ఉన్నవాడు.
అహం జానామి సౌమిత్రే సానురాగం చ మాం ప్రతి । ప్రేరితం భరతేనైవ మదర్థమిహ సఙ్గతమ్
సుమిత్ర కుమారా, నీవు నన్ను ప్రేమతో ఇక్కడికి వచ్చావని నాకు తెలుసు. నిన్ను పంపింది భరతుడే, నా కోసం నీవు వచ్చావు.
నాహం తథావిధా నారీ స్వైరిణీ కుహకాధమ । మృతే రామే పతిం త్వాం న కర్తుమిచ్ఛామి కామతః
నేను అలాంటి స్త్రీను కాదు, స్వేచ్ఛగా తిరిగే లేదా మోసగాళ్లలో చెడిపోయినవాడిని కాదు. రాముడు చనిపోతే, నేను కోరికతో నిన్ను భర్తగా తీసుకోవాలని అనుకోవడం లేదు.
నాగమిష్యతి చేద్రామో జీవితం సన్త్యజామ్యహమ్ । వినా తేన న జీవామి విధురా దుఃఖితా భృశమ్
రాముడు తిరిగి రాకపోతే, నేను ప్రాణాలు విడిచేస్తాను. ఆయన లేకుండా నేను బతకలేను, పూర్తిగా ఒంటరిగా, తీవ్రంగా బాధపడుతూ ఉంటాను.
గచ్ఛ వా తిష్ఠ సౌమిత్రే న జానేఽహం తవేప్సితమ్ । క్వ గతం తేఽద్య సౌహార్దం జ్యేష్ఠే ధర్మరతే కిల
సుమిత్ర కుమారా, నీవు పోవచ్చు లేదా ఉండచ్చు, నీకు ఏది ఇష్టం తెలియదు నాకు. నీకు పెద్ద అన్నయ్యపై ఉన్న ప్రేమ ఈరోజు ఎక్కడికి పోయిందో నాకు అర్థం కావడం లేదు.
తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తస్యా లక్ష్మణో దీనమానసః । ప్రోవాచ రుద్ధకణ్ఠస్తు తాం తదా జనకాత్మజామ్
ఆమె మాటలు విని, లక్ష్మణుడు మనసు దిగులుతో నిండిపోయాడు. గొంతు ఆగిపోతూ, అప్పుడే జనకుని కుమార్తె సీతను ఇలా అన్నాడు.
కిమాత్థ క్షితిజే వాక్యం మయి క్రూరతరం కిల । కిం వదస్యత్యనిష్టం తే భావి జానే ధియా హ్యహమ్
నీవు నన్ను శత్రువుగా భావించి ఇంత కఠినంగా ఎందుకు మాట్లాడుతున్నావు? నీకు ఏదైనా దురదృష్టం జరగబోతుందని భావించి ఇలా అంటున్నావా?
ఇత్యుక్త్వా నిర్యయౌ వీరస్తాం త్యక్త్వా ప్రరుదన్భృశమ్ । అగ్రజస్య యయౌ పశ్యఞ్ఛోకార్తః పృథివీపతే
ఇలా చెప్పి, ఆ వీరుడు ఆమెను అక్కడే వదిలేసి, ఆమె బాగా ఏడుస్తూ ఉండగా, తాను దుఃఖంతో బాధపడుతూ తన అన్నయ్యను చూడటానికి వెళ్లిపోయాడు, ఓ రాజా.
గతేఽథ లక్ష్మణే తత్ర రావణః కపటాకృతిః । భిక్షువేషం తతః కృత్వా ప్రవివేశ తదాశ్రమే
అక్కడి నుంచి లక్ష్మణుడు వెళ్లిపోయిన తర్వాత, రావణుడు మోసపూరితమైన రూపంలో, భిక్షగాడిలా వేషం వేసుకుని ఆ ఆశ్రమంలోకి ప్రవేశించాడు.
జానకీ తం యతిం మత్వా దత్త్వార్ఘ్యం వన్యమాదరాత్ । భైక్ష్యం సమర్పయామాస రావణాయ దురాత్మనే
జానకీ, అతడిని యతివాడని భావించి, గౌరవంగా అడవి ఆతిథ్యాన్ని ఇచ్చింది. ఆ దుర్మార్గుడైన రావణునికి భిక్షను సమర్పించింది.
తాం పప్రచ్ఛ స దుష్టాత్మా నమ్రపూర్వం మృదుస్వరమ్ । కాఽసి పద్మపలాశాక్షి వనే చైకాకినీ ప్రియే
ఆ దుష్టుడు ముందుగా వినయంగా, మృదువైన స్వరంతో ఆమెను అడిగాడు: 'కమలాకళ్ళవాడా, నీవెవరు? అడవిలో ఒంటరిగా ఎందుకు ఉన్నావు, అందమైనవాడా?'
పితా కస్తేఽథ వామోరు భ్రాతా కః కః పతిస్తవ । మూఢేవైకాకినీ చాత్ర స్థితాఽసి వరవర్ణిని
'నీవు ఎవరి కుమార్తె, మృదువైన తొడలవాడా? నీకు అన్నయ్య ఎవరు, భర్త ఎవరు? నీవు మంచి వర్ణంతో ఇక్కడ ఒంటరిగా, అయోమయంగా ఎందుకు నిలబడి ఉన్నావు?'
నిర్జనే విపినే కిం త్వం సౌధార్హా త్వమసి ప్రియే । ఉటజే మునిపత్నీవద్దేవకన్యాసమప్రభా
'నీవు రాజప్రాసాదానికి తగినవాడివి, ఇలాంటి ఎడారి అడవిలో ఎందుకు ఉన్నావు, ప్రియమైనవాడా? ఈ గుడిసెలో మునిపత్నిలా లేదా దేవకన్యలా ప్రకాశిస్తున్నావు.'
వ్యాస ఉవాచ ఇతి తద్వచనం శ్రుత్వా ప్రత్యువాచ విదేహజా । దివ్యం దిష్ట్యా యతిం జ్ఞాత్వా మన్దోదర్యాః పతిం తదా
వ్యాసుడు చెప్పాడు: అతని మాటలు విని, విదేహుని కుమార్తె, దివ్య జ్ఞానంతో యతివాడిని మందోదరి భర్త అని గుర్తించి, సమాధానం చెప్పింది.
రాజా దశరథః శ్రీమాంశ్చత్వారస్తస్య వై సుతాః । తేషాం జ్యేష్ఠః పతిర్మేఽస్తి రామనామేతి విశ్రుతః
దశరథ మహారాజు, మహిమాన్వితుడు, నాలుగు కుమారులను కలిగి ఉండేవాడు. వారిలో నా భర్త పెద్దవాడు, రాముడు అని పేరు ప్రఖ్యాతి పొందాడు.
వివాసితోఽథ కైకేయ్యా కృతే భూపతినా వరే । చతుర్దశ సమా రామో వసతేఽత్ర సలక్ష్మణః
కైకేయి కోరిక మేరకు రాజు వలన వనవాసం కలిగింది. రాముడు లక్ష్మణుడితో కలిసి పద్నాలుగు సంవత్సరాలు ఇక్కడ ఉంటున్నాడు.
జనకస్య సుతా చాహం సీతానామ్నీతి విశ్రుతా । భఙ్క్త్వా శైవం ధనుః కామం రామేణాహం వివాహితా
నేను జనకుని కుమార్తె, సీత అని పేరు ప్రఖ్యాతి పొందాను. శివుని ధనుస్సును రాముడు విరిచిన తర్వాత, నా కోరిక మేరకు ఆయనతో వివాహమయ్యాను.
రామబాహుబలేనాత్ర వసామో నిర్భయా వనే । కాఞ్చనం మృగమాలోక్య హన్తుం మే నిర్గతః పతిః
రాముడి బాహుబలంతో మేము అడవిలో భయమేమీ లేకుండా నివసిస్తున్నాము. బంగారు మృగాన్ని చూసి, నా కోసం దాన్ని వేటాడేందుకు నా భర్త వెళ్లాడు.