స్వాహా స్వధా నామ మనుప్రభావై- స్తృప్యన్తి దేవాః పితరస్తథైవ । యజ్ఞేషు సర్వేషు ముదా హరన్తి యన్నామ యుగ్మశ్రుతిభిర్మునీన్ద్రాః
స్వాహా, స్వధా అనే మంత్రాల ప్రభావంతో దేవతలు, పితృదేవతలు సమానంగా తృప్తి చెందుతారు. అన్ని యజ్ఞాల్లో, వారి పేర్లతో మహర్షులు రెండు చెవులతో ఉల్లాసంగా ఉచ్చరించగా, వారు ఆహుతులు ఆనందంగా స్వీకరిస్తారు.
యస్యేచ్ఛయా సృజతి విశ్వమిదం ప్రజేశో నానావతారకలనం కురుతే హరిశ్చ । నూనం కరోతి జగతః కిల భస్మ శమ్భు- స్తాం శర్మదాం న భజతే ను కథం మనుష్యః
యావని ఆమె సంకల్పంతో ప్రాణికర్త ఈ లోకాన్ని సృష్టిస్తాడు, హరి అనేక అవతారాలు ధరించెడు, శంభువు ఈ జగత్తును బూడిద చేయగలడు — అలాంటి ఆనందాన్ని ప్రసాదించే అమ్మవారిని మనుషులు ఎలా పూజించకుండా ఉండగలరు?
నైకోఽస్తి సర్వభువనేషు తయా విహీనో దేవో నరోఽథ విహగః కిల పన్నగో వా । గన్ధర్వరాక్షసపిశాచనగేషు నూనం యః స్పన్దితుం భవతి శక్తియుతో యథేచ్ఛమ్
ఈ లోకాలన్నిటిలో ఆమె లేకుండా ఒక్క దేవుడు, మనిషి, పక్షి, పాము కూడా ఉండడు. గంధర్వులు, రాక్షసులు, పిశాచులు, నాగులు — ఎవరు కావాలంటే వారు కదలగలిగితే, అది ఆమె శక్తివల్లే.
తాం న సేవేత కశ్చణ్డీం సర్వకామార్థదాం శివామ్ । వ్రతం తస్యా న కః కుర్యాద్వాఞ్ఛన్నర్థచతుష్టయమ్
అన్ని కోరికలు నెరవేర్చే, మంగళకరమైన చండీదేవిని ఎవరు సేవించరు? ధర్మార్థకామమోక్షాల కోసం ఆమెకు వ్రతం ఎవరు చేయరా?
మహాపాతకసంయుక్తో నవరాత్రవ్రతం చరేత్ । ముచ్యతే సర్వపాపేభ్యో నాత్ర కార్యా విచారణా
ఎంతటి మహాపాతకాలు చేసినవాడు అయినా, నవరాత్రి వ్రతాన్ని ఆచరిస్తే అన్ని పాపాల నుంచి విముక్తి పొందుతాడు — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
పురా కశ్చిద్వణిగ్దీనో ధనహీనః సుదుఃఖితః । కుటుమ్బీ చాభవత్కశ్చిత్ కోసలే నృపసత్తమ
పూర్వకాలంలో ఒకడు బాగా పేదవాడు, ధనం లేక బాధతో ఉన్న వాణిజుడు ఉండేవాడు. కోసలదేశంలో ఇంకొక కుటుంబస్థుడు కూడా ఉండేవాడు, ఓ రాజశ్రేష్ఠా!
అపత్యాని బహూన్యస్యాభవన్క్షుత్పీడితాని చ । భక్ష్యం కిఞ్చిత్తు సాయాహ్నే ప్రాపుస్తస్య చ బాలకాః
ఆయనకు అనేక మంది పిల్లలు ఉండేవారు, వారు ఆకలితో బాధపడేవారు. సాయంత్రం సమయానికి, ఆ పిల్లలకు తినడానికి కొద్దిపాటి ఆహారం మాత్రమే దొరకేది.
భుఙ్క్తే స్మ కార్యకర్తాఽసౌ పరస్యాథ బుభుక్షితః । కుటుమ్బభరణం తత్ర చకారాతినిరాకులః
ఆ కుటుంబనాయకుడు తాను ఆకలిగా ఉన్నా తినేవాడు. కుటుంబాన్ని పోషించడంలో అతడికి ఎంతో కష్టం ఎదురయ్యేది.
సదా ధర్మరతః శాన్తః సదాచారశ్చ సత్యవాక్ । అక్రోధనశ్చ ధృతిమాన్నిర్మదశ్చానసూయకః
ఆయన ఎప్పుడూ ధర్మంలో నిబద్ధుడై, శాంతంగా, మంచి ప్రవర్తనతో, సత్యవంతుడై ఉండేవాడు. కోపం లేని వాడు, స్థిరమనస్సుతో, అహంకారం లేని వాడు, అసూయ లేని వాడు.
సమ్పూజ్య దేవతా నిత్యం పితౄనప్యతిథీంస్తథా । భుఞ్జానే పోష్యవర్గేఽథ కృతవాన్భోజనం వణిక్
ఆయన ప్రతి రోజు దేవతలను, పితృదేవతలను, అతిథులను గౌరవంగా పూజించేవాడు. పోషించాల్సినవారికి భోజనం పెట్టిన తర్వాత, ఆ వాణిజుడు తాను తినేవాడు.
ఏవం గచ్ఛతి కాలే వై సుశిలో నామతో గుణైః । దారిద్ర్యార్తో ద్విజం శాన్తం పప్రచ్ఛాతిబుభుక్షితః
ఇలా కాలం గడుస్తున్నప్పుడు, సుశీలుడు అనే మంచి స్వభావం కలవాడు, పేదరికంతో బాధపడుతూ, తీవ్రమైన ఆకలితో ఉన్నాడు. అతడు ఓ శాంత స్వభావం గల బ్రాహ్మణుడిని దగ్గరికి వెళ్లి అడిగాడు.
సుశీల ఉవాచ భో భూదేవ కృపాం కృత్వా వదస్వాద్య మహామతే । కథం దారిద్ర్యనాశః స్యాదితి మే నిశ్చయేన వై
సుశీలుడు ఇలా అన్నాడు: 'ఓ భూదేవా! దయచేసి నన్ను కరుణించి, ఈ రోజు నాకు చెప్పు మహామతీ! పేదరికం ఎలా పోతుందో నాకు నిశ్చయంగా చెప్పు.'
ధనైషణా మే నైవాస్తి ధనీ స్యామితి మానద । కుటుమ్బభరణార్థం వై పృచ్ఛామి త్వాం ద్విజోత్తమ
'నాకు ధనానికి ఆశ లేదు, ధనవంతుడిని కావాలని కూడా లేదు, ఓ మాన్యుడా! నా కుటుంబ పోషణ కోసం మాత్రమే నిన్ను అడుగుతున్నాను, బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠా!'
పుత్రీ సుతస్తు మే బాలో భక్షార్థీ రోదతే భృశమ్ । తావన్మాత్రం గృహే నాన్నం ముష్టిమేకాం దదామ్యహమ్
'నా కుమార్తె, చిన్న కుమారుడు తినడానికి తిండి కోసం బాగా ఏడుస్తున్నారు. ఇంట్లో ఒక ముట్టు అన్నం మాత్రమే ఉంది, అదే నేను ఇస్తున్నాను.'
విసర్జితో యతో గేహాద్గతో బాలో రుదన్మయా । అతో మే దహ్యతేఽత్యర్థం కిం కరోమి ధనం వినా
'చిన్నవాడు ఏడుస్తూ ఇంట్లో నుంచి వెళ్లిపోవాల్సి వచ్చింది. అందువల్ల నాకు చాలా బాధగా ఉంది. ధనం లేకుండా నేను ఏమి చేయగలను?'
వివాహోఽస్తి సుతాయా మే నాస్తి విత్తం కరోమి కిమ్ । దశవర్షాధికాయాస్తు దానకాలోఽపి యాత్యలమ్
'నా కుమార్తెకు పెళ్లి చేయాలి, కానీ నా దగ్గర ధనం లేదు — నేను ఏమి చేయగలను? ఆమెకు పది సంవత్సరాలు దాటి పోయాయి, పెళ్లి చేయాల్సిన సమయం కూడా పోతుంది.'
తేన శోచామి విప్రేన్ద్ర సర్వజ్ఞోఽసి దయానిధే । తపో దానం వ్రతం కిఞ్చిద్బ్రూహి మన్త్రజపం తథా
'ఈ కారణంగా నేను విచారిస్తున్నాను, ఓ బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠా! నీవు సర్వజ్ఞుడవు, దయామయుడవు. నాకు ఏదైనా తపస్సు, దానం, వ్రతం లేదా మంత్రజపం చెప్పు.'
యేనాహం పోష్యవర్గస్య కరోమి ద్విజ పోషణమ్ । తావన్మే స్యాద్ధనప్రాప్తిర్నాధికం ప్రార్థయే కిల
'ద్విజా! నేను నా పోషించాల్సినవారిని పోషించేందుకు ఏది చేయాలో చెప్పు. నాకు అంతకు మించి ధనం అవసరం లేదు, అంతవరకు మాత్రమే సంపాదించాలనుకుంటున్నాను.'
త్వత్ప్రసాదాత్కుటుమ్బం మే సుఖితం ప్రభవేదిహ । తత్కురుష్వ మహాభాగ జ్ఞానేన పరిచిన్త్య చ
నీ కృపతో నా కుటుంబం ఈ లోకంలో సుఖంగా, సంపన్నంగా ఉండాలని కోరుకుంటున్నాను. అందుకే, మహాభాగ్యవంతుడా, జ్ఞానంతో ఆలోచించి దయచేసి నాకు ఇది చేయి.
వ్యాస ఉవాచ ఇతి పృష్టస్తథా తేన బ్రాహ్మణః సంశితవ్రతః । ఉవాచ పరమప్రీతస్తం వైశ్యం నృపసత్తమ
వ్యాసుడు ఇలా చెప్పాడు — అలా అడిగిన తరువాత, ఆ బ్రాహ్మణుడు, కఠినవ్రతాన్ని పాటిస్తూ, ఎంతో సంతోషంతో ఆ వైశ్యునికి ఇలా అన్నాడు, రాజులలో శ్రేష్ఠుడా.
వైశ్యవర్య కురుష్వాద్య నవరాత్రవ్రతం శుభమ్ । పూజనం భగవత్యాశ్చ హవనం భోజనం తథా
వైశ్యులలో శ్రేష్ఠుడా, నీవు ఈ రోజు నవరాత్రి వ్రతాన్ని శుభంగా ఆచరించు. భగవతిని పూజించు, హవనం చేయి, భోజనాన్ని కూడా దానం చేయి.
వేదపారాయణం శక్తిజపహోమాదికం తథా । కురుష్వాద్య యథాశక్తి తవ కార్యం భవిష్యతి
వేదపారాయణం చేయి, శక్తి మంత్రజపం, హోమాది కార్యాలు కూడా చేయి. నీవు ఎంత శక్తి ఉన్నదో అంతవరకు ఈ రోజు వాటిని నెరవేర్చు.
ఏతస్మాదపరం కిఞ్చిద్వ్రతం నాస్తి ధరాతలే । నవరాత్రాభిధం వైశ్య పావనం సుఖదం తథా
ఈ వ్రతానికి మించినది భూమిపై మరొకటి లేదు. వైశ్యుడా, నవరాత్రి అనే ఈ వ్రతం పవిత్రంగా, సుఖాన్ని ప్రసాదించేదిగా ఉంది.
జ్ఞానదం మోక్షదం చైవ సుఖసన్తానవర్ధనమ్ । శత్రునాశకరం కామం నవరాత్రవ్రతం సదా
నవరాత్రి వ్రతం జ్ఞానాన్ని, మోక్షాన్ని ప్రసాదిస్తుంది; సుఖసంపదను పెంచుతుంది; శత్రువులను నాశనం చేస్తుంది.
రాజ్యభ్రష్టేన రామేణ సీతావిరహితేన చ । కిష్కిన్ధాయాం వ్రతం చైతత్కృతం దుఃఖాతురేణ వై
రాజ్యాన్ని కోల్పోయిన రాముడు, సీతను వదిలిపెట్టిన బాధతో కిష్కింధలో ఈ వ్రతాన్ని ఆచరించాడు.
ప్రతప్తేనాపి రామేణ సీతావిరహవహ్నినా । విధివత్పూజితా దేవీ నవరాత్రవ్రతేన వై
సీతా వియోగం అనే అగ్నిలో రాముడు ఎంత బాధపడ్డా, నవరాత్రి వ్రతంతో దేవిని యథావిధిగా పూజించాడు.
తేన ప్రాప్తాఽథ వైదేహీ కృత్వా సేతుం మహార్ణవే । హత్వా మన్దోదరీనాథం కుమ్భకర్ణం మహాబలమ్
ఆ వ్రతఫలితంగా, రాముడు వైదేహిని తిరిగి పొందాడు; మహాసముద్రంపై వంతెన కట్టాడు; మందోదరికి భర్త అయిన రావణుడిని, మహాబలుడు అయిన కుంభకర్ణుడిని సంహరించాడు.
మేఘనాదం సుతం హత్వా కృత్వా భూపం బిభీషణమ్ । పశ్చాదయోధ్యామాగత్య ప్రాప్తం రాజ్యమకణ్టకమ్
మేఘనాదుడిని సంహరించి, విభీషణుడిని రాజుగా కూర్చోబెట్టి, తరువాత అయోధ్యకు వెళ్లి, ఎలాంటి అడ్డంకులు లేని రాజ్యాన్ని పొందాడు.
నవరాత్రవ్రతస్యాస్య ప్రభావేణ విశాంవర । సుఖం భూమితలే ప్రాప్తం రామేణామితతేజసా
రాజులలో శ్రేష్ఠుడా, నవరాత్రి వ్రత మహిమతో, అపరిమిత తేజస్సు కలిగిన రాముడు భూమిపై సుఖంగా జీవించాడు.
వ్యాస ఉవాచ ఇతి విప్రవచః శ్రుత్వా స వైశ్యస్తం ద్విజం గురుమ్ । కృత్వా జగ్రాహ సన్మన్త్రం మాయాబీజాభిధం నృప
వ్యాసుడు ఇలా చెప్పాడు — ఆ బ్రాహ్మణుని మాటలు విని, ఆ వైశ్యుడు అతన్ని గురువుగా స్వీకరించి, మాయాబీజ మంత్రాన్ని పొందాడు, రాజా.