సమానవిత్తేఽథ కులే బలే చ దదాతి పుత్రీం నృపతిశ్చ భూయః । న కోఽపి మే భూపసుతేఽర్థహీనే గుణాన్వితాం రూపవతీఞ్చ దద్యాత్
సాధారణంగా, రాజులు ధనం, వంశం, బలంలో సమానమైనవారికి మాత్రమే తమ కుమార్తెలను ఇస్తారు. దరిద్రుడైన రాజపుత్రుడికి గుణవంతురాలైన, అందమైన కుమార్తెను ఎవరూ ఇయ్యరు.
వైరం తు సర్వైః సహ సంవిధాయ నృపైర్వరిష్ఠైర్బలసంయుతైశ్చ । సుదర్శనాయాథ సుతాఽర్పితా మే కిం వర్ణయే ధైర్యమిదం త్వదీయమ్
ప్రబలమైన రాజులతో శత్రుత్వం ఏర్పడినప్పటికీ, నీవు నీ కుమార్తె సుదర్శనను నాకు ఇచ్చావు. నీ ధైర్యాన్ని నేను ఎలా వివరించగలను?
నిశమ్య వాక్యాని నృపః ప్రహృష్టః కృతాఞ్జలిర్వాక్యమువాచ భూయః । గృహాణ రాజ్యం మమ సుప్రసిద్ధం భవామి సేనాపతిరద్య చాహమ్
ఆ మాటలు విని, రాజు ఆనందంతో చేతులు జోడించి మళ్లీ ఇలా అన్నాడు: 'నా ప్రసిద్ధ రాజ్యాన్ని స్వీకరించు; ఈ రోజు నేను నీ సేనాధిపతిని అవుతాను.'
నోచేత్తదర్ధం ప్రతిగృహ్య చాత్ర సుతాన్వితో రాజ్యఫలాని భుఙ్క్ష్వ । విహాయ వారాణసికానివాసం వనే పురే వాసమతో న మేఽస్తి
లేకపోతే, ఇక్కడా దాని సగాన్ని స్వీకరించు; నీ కుమారుడితో కలిసి రాజ్యఫలాలు అనుభవించు. వారాణసి నివాసాన్ని వదిలి, నాకు నగరంలోనైనా అడవిలోనైనా ఉండాలనే కోరిక లేదు.
నృపాస్తు సన్త్యేవ రుషాన్వితా వై గత్వా కరిష్యే ప్రథమం తు సాన్త్వనమ్ । తతః పరం ద్వావపరావుపాయౌ నోచేత్తతో యుద్ధమహం కరిష్యే
కొంతమంది రాజులు నిజంగా కోపంతో ఉన్నారు; ముందుగా నేను వెళ్లి శాంతిని కోరుతాను. తరువాత ఇంకో రెండు మార్గాలు ప్రయత్నిస్తాను; అవి ఫలించకపోతే యుద్ధం చేస్తాను.
జయాజయో దైవవశో తథాపి ధర్మే జయో నైవ కృతేఽప్యధర్మే । తేషాం కిలాధర్మవతాం నృపాణాం కథం భవిష్యత్యనుచిన్తితం వై
విజయం, ఓటమి అన్నీ దైవాధీనమే; అయినా ధర్మంలోనే నిజమైన విజయం ఉంటుంది, అధర్మంలో కాదు. అధర్మంగా ప్రవర్తించే ఆ రాజులకు ఏమవుతుందో ఇంకా ఆలోచించాలి.
ఆకర్ణ్య తద్భాషితమర్థవచ్చ జగాద వాక్యం హితకారకం తమ్ । మనోరమా మానమవాప్య తస్మాత్ సర్వాత్మనా మోదయుతా ప్రసన్నా
ఆయన అర్థవంతమైన మాటలు విని, ఆమె మేలైన మాటలు చెప్పింది. అతని నుండి గౌరవం పొందిన మనోరమా, హర్షంతో, సంతోషంతో నిండిపోయింది.
రాజఞ్ఛివం తేఽస్తు కురుష్వ రాజ్యం త్యక్త్వా భయం త్వం స్వసుతైః సమేతః । సుతోఽపి మే నూనమవాప్య రాజ్యం సాకేతపుర్యాం ప్రచరిష్యతీహ
ఓ రాజా, నీకు శుభం కలగాలి; భయాన్ని వదిలేసి, నీ కుమారులతో కలిసి రాజ్యం పాలించు. నా కుమారుడు రాజ్యాన్ని పొందిన తరువాత, సాకేతపురిలో తప్పకుండా పరిపాలిస్తాడు.
విసర్జయాస్మాన్నిజసద్మ గన్తుం శివం భవానీ తవ సంవిధాస్యతి । న కాఽపి చిన్తా మమ భూప వర్తతే సఞ్చిన్తయన్త్యా పరమామ్బికాం వై
మమ్మల్ని మా ఇళ్లకు పంపించండి; భవానీ మీకు శుభమయమైనదంతా ఏర్పాటుచేస్తుంది. రాజా, నేను పరమాంబికను ధ్యానిస్తూ ఉన్నందున నాకు ఏమాత్రం చింత లేదు.
దోషా గతా వివిధవాక్యపదై రసాలై- రన్యోన్యభాషణపదైరమృతోపమైశ్చ । ప్రాతర్నృపాః సమధిగమ్య కృతం వివాహం రోషాన్వితా నగరబాహ్యగతాస్తథోచుః
మన మధ్య మారిన మధురమైన, అమృతంతో పోలిన మాటల వల్ల మనలోని అపవాదాలు తొలగిపోయాయి. కానీ ఉదయం రాజులు వివాహం పూర్తయిన సంగతి తెలుసుకుని, కోపంతో పట్టణం బయటకు వెళ్లి ఇలా అన్నారు.
అద్యైవ తం నృపకలఙ్కధరఞ్చ హత్వా బాలం తథైవ కిల తం న వివాహయోగ్యమ్ । గృహ్ణీమ తాం శశికలాం నృపతేశ్చ లక్ష్మీం లజ్జామవాప్య నిజసద్మ కథం వ్రజేమ
ఈరోజే ఆ రాజును, రాజకీర్తికి మచ్చ తెచ్చిన వానిని, అలాగే పెళ్లికి అర్హుడికాని ఆ బాలుడిని చంపుదాం. శశికళను, రాజు అదృష్టాన్ని, పట్టుకుందాం. మన పరువు పోయిన తరువాత మన ఇళ్లకు ఎలా వెళ్తాం?
శృణ్వన్తు తూర్యనినదాన్కిల వాద్యమానా- ఞ్ఛఙ్ఖస్వనానభిభవన్తి మృదఙ్గశబ్దాః । గీతధ్వనిం చ వివిధం నిగమస్వనఞ్చ మన్యామహే నృపతినాఽత్ర కృతో వివాహః
వాద్యాలు మోగుతున్న శబ్దాలను వినండి; శంఖధ్వని కన్నా మృదంగధ్వని ఎక్కువగా వినిపిస్తోంది. పాటలు, వేదమంత్రాల పఠనమూ వినిపిస్తున్నాయి. ఇక్కడ రాజు వివాహం జరిపాడని అనిపిస్తోంది.
అస్మాన్ప్రతార్య వచనైర్విధివచ్చకార వైవాహికేన విధినా కరపీడనం వై । కర్తవ్యమద్య కిమహో ప్రవిచిన్తయన్తు భూపాః పరస్పరమతిం చ సమర్థయన్తు
మాటలతో మమ్మల్ని మోసం చేసి, వివాహ విధిని పూర్ణంగా నిర్వహించాడు. ఇప్పుడు ఏమి చేయాలో రాజులు ఆలోచించాలి, పరస్పరం ఏకాభిప్రాయానికి రావాలి.
ఏవం వదత్సు నృపతిష్వథ కన్యాకాయాః కృత్వా వివాహవిధిమప్రతిమప్రభావః । భూపాన్నిమన్త్రయితుమాశు జగామ రాజా కాశీపతిః స్వసుహృదైః ప్రథితప్రభావైః
రాజులు ఇలా మాట్లాడుతున్నప్పుడు, అపూర్వమైన వైభవం కలిగిన కాశీ రాజు తన కుమార్తెకు వివాహకార్యాన్ని పూర్తిచేసి, తన ప్రసిద్ధ మిత్రులతో కలిసి రాజులను ఆహ్వానించేందుకు వెంటనే వెళ్లాడు.
ఆగచ్ఛన్తం చ తం దృష్ట్వా నృపాః కాశీపతిం తదా । నోచుః కిఞ్చిదపి క్రోధాన్మౌనమాధాయ సంస్థితాః
ఆ సమయంలో కాశీ రాజు వస్తున్నాడని చూసి, రాజులు కోపాన్ని లోపల పెట్టుకుని, నిశ్శబ్దంగా నిలబడ్డారు. ఏమీ మాట్లాడలేదు.
స గత్వా ప్రణిపత్యాహ కృతాఞ్జలిరభాషత । ఆగన్తవ్యం నృపైః సర్వైర్భోజనార్థం గృహే మమ
ఆయన వెళ్లి, చేతులు జోడించి వందనం చేసి ఇలా అన్నాడు: 'అందరు రాజులు నా ఇంటికి భోజనానికి రావాలి.'
కన్యయాఽసౌ వృతో భూపః కిం కరోమి హితాహితమ్ । భవద్భిస్తు శుభః కార్యో మహాన్తో హి దయాలవః
ఈ రాజును ఆ యువతి ఎంపిక చేసుకుంది; నేను ఏం చేయగలను, అది మంచిదా చెడిదా? మీరు అందరూ గొప్పవారు, దయగలవారు. మీరు శుభంగా ఏది అనిపిస్తే అదే చేయండి.
తన్నిశమ్య వచస్తస్య నృపాః క్రోధపరిప్లుతాః । ప్రత్యూచుర్భుక్తమస్మాభిః స్వగృహం నృపతే వ్రజ
ఆయన మాటలు విని, రాజులు కోపంతో ఇలా సమాధానమిచ్చారు: 'మేము భోజనం చేశాము; రాజా, మీరు మీ ఇంటికి వెళ్ళండి.'
కురు కార్యాణ్యశేషాణి యథేష్టం సుకృతం కృతమ్ । నృపాః సర్వే ప్రయాన్త్వద్య స్వాని స్వాని గృహాణి వై
మీకు కావలసిన మిగతా పనులు చేసుకోండి; చేయాల్సింది పూర్తయింది. ఈ రోజు అందరు రాజులు తమ తమ ఇళ్లకు వెళ్తారు.
సుబాహురపి తచ్ఛ్రుత్వా జగామ శఙ్కితో గృహమ్ । కిం కరిష్యన్తి సంవిగ్నాః క్రోధయుక్తా నృపోత్తమాః
ఇది విని, సుబాహు కూడా ఆందోళనతో, రాజులు కోపంతో ఏమి చేస్తారో అని ఆలోచిస్తూ తన ఇంటికి వెళ్లాడు.
గతే తస్మిన్మహీపాలాశ్చక్రుశ్చ సమయం పునః । రుద్ధ్వా మార్గం గ్రహీష్యామః కన్యాం హత్వా సుదర్శనమ్
అతను వెళ్లిన తరువాత, రాజులు మళ్లీ ఒక ఒప్పందం చేసుకున్నారు: 'మనము మార్గాన్ని అడ్డగించి, ఆ యువతిని పట్టుకుని, సుదర్శనుడిని చంపుదాం.'
కేచనోచుః కిమస్మాకం హన్త తేన నృపేణ వై । దృష్ట్వా తు కౌతుకం సర్వం గమిష్యామో యథాగతమ్
కొంతమంది ఇలా అన్నారు: 'ఆ రాజుతో మనకు ఏమి పని? ఈ వినోదం అంతా చూసాము, ఇప్పుడు ఎలా వచ్చామో అలా వెళ్ళిపోతాము.'
ఇత్యుక్త్వా తే నృపాః సర్వే మార్గమాక్రమ్య సంస్థితాః । చకారోత్తరకార్యాణి సుబాహుః స్వగృహం గతః
ఇలా చెప్పి, అందరు రాజులు మార్గాన్ని అడ్డగించి నిలబడ్డారు. సుబాహు తన మిగిలిన పనులు చేయడానికి ఇంటికి వెళ్లాడు.
సుబాహుకృతదేవీస్తుతివర్ణనమ్ వ్యాస ఉవాచ తస్మై గౌరవభోజ్యాని విధాయ విధివత్తదా । వాసరాణి చ షడ్రాజా భోజయామాస భక్తితః
వ్యాసుడు చెప్పాడు: అప్పుడు, సుబాహు వారికి గౌరవప్రదమైన భోజనాలు సక్రమంగా ఏర్పాటుచేశాడు. ఆరు రోజుల పాటు రాజు భక్తితో వారిని ఆతిథ్యం ఇచ్చాడు.
ఏవం వివాహకార్యాణి కృత్వా సర్వాణి పార్థివః । పారిబర్హం ప్రదత్వాఽథ మన్త్రయన్సచివైః సహ
అలా వివాహకార్యాలన్నీ పూర్తిచేసి, రాజు వరకట్నాన్ని ఇచ్చి, మంత్రులతో కలిసి ఆలోచన చేశాడు.
దూతైస్తు కథితం శ్రుత్వా మార్గసంరోధనం కృతమ్ । బభూవ విమనా రాజా సుబాహురమితద్యుతిః
దూతలు మార్గాన్ని అడ్డుకున్నారని చెప్పగానే, అపారమైన తేజస్సు కలిగిన సుబాహు రాజు మనసు దిగులుతో నిండిపోయింది.
సుదర్శనస్తదోవాచ శ్వశురం సంశితవ్రతః । అస్మాన్విసర్జయాశు త్వం గమిష్యామో హ్యశఙ్కితాః
సుదర్శనుడు తన మామగారిని చూసి, దృఢనిశ్చయంతో ఇలా అన్నాడు: 'మమ్మల్ని త్వరగా పంపించండి; మేము ఎలాంటి భయమూ లేకుండా వెళ్ళిపోతాము.'
భారద్వాజాశ్రమం పుణ్य़ం గత్వా తత్ర సమాహితాః । నివాసాయ విచారో వై కర్తవ్యః సర్వథా నృప
భారద్వాజ మహర్షి ఆశ్రమానికి చేరుకున్నాక, అక్కడ మన నివాసాన్ని జాగ్రత్తగా ఆలోచించాలి, రాజా.
నృపేభ్యశ్చ న కర్తవ్యం భయం కిఞ్చిత్త్వయాఽనఘ । జగన్మాతా భవానీ మే సాహాయ్యం వై కరిష్యతి
నిర్దోషుడా, నీకు ఏ రాజును చూసి భయపడాల్సిన అవసరం లేదు; జగన్మాత భవానీ నాకు సహాయం చేస్తుంది.
వ్యాస ఉవాచ తస్యేతి మతమాజ్ఞాయ జామాతుర్నుపసత్తమః । విససర్జ ధనం దత్వా ప్రతస్థే సోఽపి సత్వరః
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: అల్లుడి సంకల్పాన్ని తెలుసుకుని, ఆ మహారాజు అతన్ని విడిచిపెట్టి, ధనం ఇచ్చి, వెంటనే బయలుదేరాడు.