నైకభావా యథా వేశ్యా వృథా పశ్యతి కాముకమ్ । తథాఽహం మణ్డపే గత్వా కుర్వే వారస్త్రియా కృతమ్
వేశ్య అనేక మందిని వ్యర్థంగా చూస్తూ, మనసు ఒక్కటిగా ఉండదు. అలాగే నేను మండపంలోకి వెళితే, వేశ్యలా ప్రవర్తించినవారిని పోలి పోతాను.
వృద్ధైరేతైః కృతం ధర్మం న కరిష్యామి సామ్ప్రతమ్ । పత్నీవ్రతం తథా కామం చరిష్యేఽహం ధృతవ్రతా
పెద్దలు పెట్టిన ఈ ఆచారాన్ని నేను అనుసరించను. నేను భర్తకు విధేయురాలిగా ఉండాలని ధృఢంగా సంకల్పించుకున్నాను.
సామాన్యా ప్రథమం గత్వా కృత్వా సఙ్కల్పితం బహు । వృణోతి చైకం తద్వద్వై వృణోమి కథమద్య వై
మొదట ఆమె అనేక మందిని చూసి, ఎన్నో ఆలోచనలు చేసి, చివరికి ఒకరిని ఎంచుకుంటుంది. అలాంటి పని నేను ఇప్పుడు ఎలా చేయగలను?
సుదర్శనో మయా పూర్వం వృతః సర్వాత్మనా పితః । తమృతే నాన్యథా కర్తుమిచ్ఛామి నృపసత్తమ
నాన్నా, నేను నా హృదయంతో ముందే సుదర్శనునిని ఎంచుకున్నాను. అతడిని తప్ప మరెవరినీ నేను కోరను, ఓ ఉత్తమ రాజా.
వివాహవిధినా దేహి కన్యాదానం శుభే దినే । సుదర్శనాయ నృపతే యదీచ్ఛసి శుభం మమ
నా మంగళానికి కోరుకుంటే, ఓ రాజా, శుభదినంలో సుదర్శనునికి నన్ను పెళ్లి పద్దతుల ప్రకారం ఇచ్చి పెళ్లి చేయించు.
కన్యయా స్వపితరం ప్రతి సుదర్శనేన సహ వివాహార్థకథనమ్ వ్యాస ఉవాచ సుబాహురపి తచ్ఛ్రుత్వా యుక్తముక్తం తయా తదా । చిన్తావిష్టో బభూవాశు కిం కర్తవ్యమతః పరమ్
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: ఆమె చెప్పిన మాటలు యుక్తంగా, సరిగ్గా ఉండటాన్ని సుబాహు విని, వెంటనే ఆలోచనలో పడి, ఇక ఏమి చేయాలో తలంచాడు.
సఙ్గతాః పృథివీపాలాః ససైన్యాః సపరిగ్రహాః । ఉపవిష్టాశ్చ మఞ్చేషు యోద్ధుకామా మహాబలాః
రాజులు తమ సైన్యాలతో, సహాయకులతో కూడి, పీఠాలపై కూర్చొని, యుద్ధానికి సిద్ధంగా, మహా బలంతో ఉన్నారు.
యది బ్రవీమి తాన్సర్వాన్సుతా నాయాతి సామ్ప్రతమ్ । తథాపి కోపసంయుక్తా హన్యుర్మా దుష్టబుద్ధయః
ఇప్పుడు నా కుమార్తె రాదని వారందరికీ చెప్పితే, ఆ దుష్టబుద్ధి గలవారు కోపంతో నన్ను చంపవచ్చు.
న మే సైన్యబలం తాదృఙ్న దుర్గబలమద్భుతమ్ । యేనాహం నృపతీన్సర్వాన్ ప్రత్యాదేష్టుమిహోత్సహే
నా సైనిక బలమూ, కోటల బలమూ అంత గొప్పవి కావు. ఇవి లేకుండా నేను ఇక్కడ ఉన్న రాజులను ఎదిరించగల ధైర్యం నాకు లేదు.
సుదర్శనస్తథైకాకీ హ్యసహాయోఽధనః శిశుః । కిం కర్తవ్యం నిమగ్నోఽహం సర్వథా దుఃఖసాగరే
సుదర్శనుడు ఒంటరిగా, తోడ్పాటు లేకుండా, ధనం లేకుండా, ఇంకా చిన్నవాడే. ఈ పరిస్థితిలో నేను ఏమి చేయగలను? నేను పూర్తిగా బాధ సముద్రంలో మునిగిపోయాను.
ఇతి చిన్తాపరో రాజా జగామ నృపసన్నిధౌ । ప్రణమ్య తానువాచాథ ప్రశ్రయావనతో నృపః
ఇలా ఆలోచనల్లో మునిగిపోయిన రాజు, రాజుల సభలోకి వెళ్లి, వారికి నమస్కరించి, వినయంగా తల వంచి మాట్లాడాడు.
కిం కర్తవ్యం నృపాః కామం నైతి మే మణ్డపే సుతా । బహుశః ప్రేర్యమాణాఽపి సా మాత్రాఽపి మయాఽపి చ
రాజులారా! ఇప్పుడు ఏమి చేయాలి? నా కుమార్తెను మణ్డపానికి రమ్మని ఎన్నిసార్లు తల్లి, నేనూ చెప్పినా, ఆమె రావడం లేదు.
మూర్ఘ్నా పతామి పాదేషు రాజ్ఞాం దాసోఽస్మి సామ్ప్రతమ్ । పూజాదికం గృహీత్వాఽద్య వ్రజన్తు సదనాని వః
మీ పాదాలకు తలవంచి పడుతున్నాను. ఇప్పుడు నేను మీ సేవకుడిని. మీరు ఇచ్చిన గౌరవాలు, కానుకలు తీసుకుని, ఈరోజు మీ ఇళ్లకు తిరిగి వెళ్లండి.
దదామి బహురత్నాని వస్త్రాణి చ గజాన్ రథాన్ । గృహీత్వాఽద్య కృపాం కృత్వా వ్రజన్తు భవనాన్యుత
నేను మిక్కిలి రత్నాలు, వస్త్రాలు, ఏనుగులు, రథాలు ఇస్తాను. ఇవన్నీ స్వీకరించి, దయచూపి, ఈరోజే మీ భవనాలకు వెళ్లండి.
న వశే మే సుతా బాలా మ్రియతే యది ఖేదితా । తదా మే స్యాన్మహద్దుఃఖం తేన చిన్తాతురోఽస్మ్యహమ్
నా చిన్న కుమార్తె నా వశంలో లేదు. ఆమెను బాధిస్తే, ఆమె ప్రాణాలు కోల్పోవచ్చు. అప్పుడు నాకు గొప్ప దుఃఖం కలుగుతుంది. అందుకే నేను చాలా కలవరపడుతున్నాను.
భవన్తః కరుణావన్తో మహాభాగ్యా మహౌజసః । కిం మే తయా దుహిత్రా తు మన్దయా దుర్వినీతయా
మీరు అందరూ దయగలవారు, మహాభాగ్యులు, మహాబలశాలులు. నాకు ఇలాంటి మూర్ఖురాలైన, అణకటితనం లేని కుమార్తెతో ఏమి అవసరం?
అనుగ్రాహ్యోఽస్మి వః కామం దాసోఽహమితి సర్వథా । సుతా సుతేవ మన్తవ్యా భవద్భిః సర్వథా మమ
నేను మీ దయకు అర్హుడిని, నిజంగా మీ సేవకుడిని. నా కుమార్తెను మీరు మీ సొంత పిల్లగా భావించాలి.
వ్యాస ఉవాచ శ్రుత్వా సుబాహువచనం నోచుః కేచన భూమిపాః । యుధాజిత్క్రోధతామ్రాక్షస్తమువాచ రుషాన్వితః
వ్యాసుడు చెప్పాడు: సుబాహువు మాటలు విని, అక్కడున్న రాజులలో ఎవ్వరూ ఏమీ మాట్లాడలేదు. కానీ యుధాజిత్ కోపంతో కన్నులు ఎర్రబార్చి, ఆగ్రహంతో అతనితో ఇలా అన్నాడు.
రాజన్మూర్ఖోఽసి కిం బ్రూషే కృత్వా కార్య సునిన్దితమ్ । స్వయంవరః కథం మోహాద్రచితః సంశయే సతి
రాజా! నీవు ఎంత మూర్ఖుడివో! నిందకు గురయ్యే పని చేసి, ఇప్పుడు ఏమి మాట్లాడుతున్నావు? అనిశ్చితి ఉన్నప్పుడు, మోహంతో స్వయంవరాన్ని ఎలా ఏర్పాటు చేశావు?
మిలితా భూభుజః సర్వే త్వయాహూతాః స్వయంవరే । కథమద్య నృపా గన్తుం యోగ్యాస్తే స్వగృహాన్ప్రతి
నీవు పిలిచి, అందరూ రాజులు స్వయంవరానికి వచ్చారు. ఇప్పుడు రాజులు తమ ఇళ్లకు వెళ్ళిపోవడం ఎలా సమంజసం?
అవమాన్య నృపాన్సర్వాంస్త్వం కిం సుదర్శనాయ వై । దాతుమిచ్ఛసి పుత్రీఞ్చ కిమనార్యమతః పరమ్
ఇక్కడున్న అన్ని రాజులను అవమానపరిచి, సుదర్శనుడికి నీ కుమార్తెను ఇవ్వాలని ఎందుకు అనుకుంటున్నావు? దీనికంటే నీచమైన పని ఇంకేదైనా ఉందా?
విచార్య పురుషేణాదౌ కార్యం వై శుభమిచ్ఛతా । ఆరబ్ధవ్యం త్వయా తత్తు కృతం రాజన్నజానతా
ఎవరైనా మంచిని కోరేవాడు ముందుగా ఆలోచించి, ఆ తర్వాతే పని చేయాలి. కానీ రాజా! నీవు ఏమీ తెలియకుండానే ఈ పని మొదలుపెట్టావు.
ఏతాన్విహాయ నృపతీన్బలవాహనసంయుతాన్ । వరం సుదర్శనం కర్తుం కథమిచ్ఛసి సామ్ప్రతమ్
ఇన్ని సైన్యాలు, బలంతో కూడిన రాజులను వదిలేసి, ఇప్పుడు సుదర్శనుడిని వరుడిగా ఎంచుకోవాలని ఎలా అనుకుంటున్నావు?
అహం త్వాం హన్మి పాపిష్ఠం తథా పశ్చాత్సుదర్శనమ్ । దౌహిత్రాయాద్య తే కన్యాం దాస్యామీతి వినిశ్చయః
నీ వంటి పాపిష్టుడిని నేను చంపుతాను, ఆ తర్వాత సుదర్శనుడినీ చంపుతాను. ఈరోజు నీ కుమార్తెను నా మనవడికి ఇచ్చేదిగా నేను నిర్ణయించుకున్నాను.
మయి తిష్ఠతి కోఽన్యోస్తి యః కన్యాం హర్తుమిచ్ఛతి । సుదర్శనః కియానద్య నిర్ధనో నిర్బలః శిశుః
నేను ఇక్కడ ఉన్నప్పుడు, ఇంకెవరు ఆ అమ్మాయిని తీసుకెళ్లగలరు? సుదర్శనుడు ఇప్పుడు ధనం లేని, బలహీనమైన చిన్నవాడే కదా!
భారద్వాజాశ్రమే పూర్వం ముక్తో మునికృతే మయా । నాద్యాహం మోచయిష్యామి సర్వథా జీవితం శిశోః
భారద్వాజ ఆశ్రమంలో, మునివారి కోరికకు నేను ఆ బాలుడి ప్రాణాలు విడిచిపెట్టాను. కానీ ఈరోజు, ఏ పరిస్థితిలోనూ అతని ప్రాణాన్ని విడిచిపెట్టను.
తస్మాద్విచార్య సమ్యక్త్వం పుత్ర్యా చ భార్యయా సహ । దౌహిత్రాయ ప్రియాం కన్యాం దేహి మే సుభ్రువం కిల
కాబట్టి, మనం ఏది సరిగ్గా చేయాలో బాగా ఆలోచించి, నీ కుమార్తెను, భార్యతో కలిసి, నా మనవడికి నీ ప్రియమైన, అందమైన కనుబొమ్మల కూతురిని ఇచ్చి పెళ్లి చేయి.
సమ్బన్ధీ భవ దత్త్వా త్వం పుత్రీమేతాం మనోరమామ్ । ఉచ్చాశ్రయః ప్రకర్తవ్యః సర్వదా శుభమిచ్ఛతా
ఈ మనోహరమైన కుమార్తెను ఇచ్చిన తర్వాత, నువ్వు నాకు బంధువవుతావు. శుభం కోరేవాడు ఎప్పుడూ బలమైన బంధాన్ని ఏర్పరచుకోవాలి.
సుదర్శనాయ దత్త్వా త్వం పుత్రీం ప్రాణప్రియాం శుభామ్ । ఏకాకినేఽప్యరాజ్యాయ కిం సుఖం ప్రాప్తుమిచ్ఛసి
సుదర్శనునికి నీ ప్రాణప్రియమైన, మంచి కుమార్తెను ఇచ్చి పెళ్లి చేయి. రాజ్యం లేక ఒంటరిగా పాలించి నీవు ఏ ఆనందాన్ని ఆశిస్తున్నావు?
( కులం విత్తం బలం రూపం రాజ్యం దుర్గం సుహృజ్జనమ్ । దృష్ట్వా కన్యా ప్రదాతవ్యా నాన్యథా సుఖమృచ్ఛతి) ॥ పరిచిన్తయ ధర్మం త్వం రాజనీతిఞ్చ శాశ్వతీమ్ । కురు కార్యం యథాయోగ్యం మా కృథా మతిమన్యథా
కుటుంబం, ధనం, బలం, అందం, రాజ్యం, కోట, స్నేహితులను బట్టి కుమార్తెను ఇచ్చాలి; ఇలా కాకపోతే సుఖం దక్కదు. రాజధర్మాన్ని, రాజనీతి శాశ్వతంగా ఆలోచించు. యోగ్యంగా పని చేయి, మనసు వేరే దారి పడనివ్వకు.