వివాహోపస్కరైర్యుక్తాం దివ్యాం సిన్ధుసుతోపమామ్ । చిన్తాపరాం సువసనాం స్మితపూర్వమిదం వచః
పెళ్లి అలంకారాలతో అలంకరించబడినది, సముద్ర కుమార్తెను పోలినది, ఆలోచనలో మునిగిపోయినది, అందమైన వస్త్రాలు ధరించినది, మృదువైన నవ్వుతో ఈ మాటలు చెప్పింది.
ఉత్తిష్ఠ పుత్రి సునసే కరే ధృత్వా శుభాం స్రజమ్ । వ్రజ మణ్డపమధ్యేఽద్య సమాజం పశ్య భూభుజామ్
ఎత్తైన ముక్కుతో ఉన్న నా కుమార్తె, లేచి, ఈ శుభమైన హారాన్ని చేతిలో పట్టుకుని, ఈ రోజు మండపంలోకి వెళ్లి, రాజుల సమూహాన్ని చూడు.
గుణవాన్ రూపసమ్పన్నః కులీనశ్చ నృపోత్తమః । తవ చిత్తే వసేద్యస్తు తం వృణుష్వ సుమధ్యమే
రాజులలో ధర్మవంతుడు, అందమైనవాడు, మంచి వంశానికి చెందినవాడు, నీ మనసులో స్థానం సంపాదించినవాడిని ఎంచుకో, సన్నని నడుము కలదానివి.
దేశదేశాధిపాః సర్వే మఞ్చేషు రచితేషు చ । సంవిష్టాః పశ్య తన్వఙ్గి వరయస్వ యథారుచి
ఓ సుందరివి, వివిధ దేశాల పాలకులు అందరూ ఏర్పాటుచేసిన పీఠాలపై కూర్చున్నారు. నీవు ఇష్టమైనవారిని ఎంచుకో.
వ్యాస ఉవాచ తం తథా భాషమాణం వై పితరం మితభాషిణీ । ఉవాచ వచనం బాలా లలితం ధర్మసంయుతమ్
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: తండ్రి చెప్పిన మాటలకు, తక్కువగా మాట్లాడే ఆ బాలిక, మృదువుగా, ధర్మబద్ధంగా ఇలా సమాధానం చెప్పింది.
శశికలోవాచ నాహం దృష్టిపథే రాజ్ఞాం గమిష్యామి పితః కిల । కాముకానాం నరేశానాం గచ్ఛన్త్యన్యాశ్చ యోషితః
శశికళ ఇలా చెప్పింది: నాన్నా, నేను రాజుల ఎదుటికి వెళ్లను. కామంతో ఉన్న ఆ రాజుల ఎదుటకు ఇతర స్త్రీలు మాత్రమే వెళ్తారు.
ధర్మశాస్త్రే శ్రుతం తాత మయేదం వచనం కిల । ఏక ఏవ వరో నార్యా నిరీక్ష్యః స్యాన్న చాపరః
నాన్నా, ధర్మశాస్త్రంలో నేను వినింది ఏమిటంటే, ఒక స్త్రీ ఒక్క వాడినే తన భర్తగా చూడాలి, మరొకరిని కాదు.
సతీత్వం నిర్గతం తస్యా యా ప్రయాతి బహూనథ । సఙ్కల్పయన్తి తే సర్వే దృష్ట్వా మే భవతాత్త్వితి
ఎవరైనా అనేక మందిని ఎదుర్కొని వెళితే, ఆమె సతీత్వం పోతుంది. నన్ను చూసి, అందరూ మనసులో తలంపులు పెట్టుకుంటారు.
స్వయంవరే స్రజం ధృత్వా యదాగచ్ఛతి మణ్డపే । సామాన్యా సా తదా జాతా కులటేవాపరా వధూః
పెళ్లి మండపంలో హారం పట్టుకుని స్వయంగా వెళ్లినప్పుడు, ఆ యువతి అందరికీ సర్వసాధారణంగా మారిపోతుంది, ఇతర చెడు స్వభావం గల వధువుల్లా అవుతుంది.
వారస్త్రీ విపణే గత్వా యథా వీక్ష్య నరాంస్థితాన్ । గుణాగుణపరిజ్ఞానం కరోతి నిజమానసే
వేశ్య బజారుకు వెళ్లి అక్కడ నిలబడి ఉన్న పురుషులను చూసి, వారి మంచి చెడు లక్షణాలను తన మనసులో తడుముకుంటుంది.
నైకభావా యథా వేశ్యా వృథా పశ్యతి కాముకమ్ । తథాఽహం మణ్డపే గత్వా కుర్వే వారస్త్రియా కృతమ్
వేశ్య అనేక మందిని వ్యర్థంగా చూస్తూ, మనసు ఒక్కటిగా ఉండదు. అలాగే నేను మండపంలోకి వెళితే, వేశ్యలా ప్రవర్తించినవారిని పోలి పోతాను.
వృద్ధైరేతైః కృతం ధర్మం న కరిష్యామి సామ్ప్రతమ్ । పత్నీవ్రతం తథా కామం చరిష్యేఽహం ధృతవ్రతా
పెద్దలు పెట్టిన ఈ ఆచారాన్ని నేను అనుసరించను. నేను భర్తకు విధేయురాలిగా ఉండాలని ధృఢంగా సంకల్పించుకున్నాను.
సామాన్యా ప్రథమం గత్వా కృత్వా సఙ్కల్పితం బహు । వృణోతి చైకం తద్వద్వై వృణోమి కథమద్య వై
మొదట ఆమె అనేక మందిని చూసి, ఎన్నో ఆలోచనలు చేసి, చివరికి ఒకరిని ఎంచుకుంటుంది. అలాంటి పని నేను ఇప్పుడు ఎలా చేయగలను?
సుదర్శనో మయా పూర్వం వృతః సర్వాత్మనా పితః । తమృతే నాన్యథా కర్తుమిచ్ఛామి నృపసత్తమ
నాన్నా, నేను నా హృదయంతో ముందే సుదర్శనునిని ఎంచుకున్నాను. అతడిని తప్ప మరెవరినీ నేను కోరను, ఓ ఉత్తమ రాజా.
వివాహవిధినా దేహి కన్యాదానం శుభే దినే । సుదర్శనాయ నృపతే యదీచ్ఛసి శుభం మమ
నా మంగళానికి కోరుకుంటే, ఓ రాజా, శుభదినంలో సుదర్శనునికి నన్ను పెళ్లి పద్దతుల ప్రకారం ఇచ్చి పెళ్లి చేయించు.
కన్యయా స్వపితరం ప్రతి సుదర్శనేన సహ వివాహార్థకథనమ్ వ్యాస ఉవాచ సుబాహురపి తచ్ఛ్రుత్వా యుక్తముక్తం తయా తదా । చిన్తావిష్టో బభూవాశు కిం కర్తవ్యమతః పరమ్
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: ఆమె చెప్పిన మాటలు యుక్తంగా, సరిగ్గా ఉండటాన్ని సుబాహు విని, వెంటనే ఆలోచనలో పడి, ఇక ఏమి చేయాలో తలంచాడు.
సఙ్గతాః పృథివీపాలాః ససైన్యాః సపరిగ్రహాః । ఉపవిష్టాశ్చ మఞ్చేషు యోద్ధుకామా మహాబలాః
రాజులు తమ సైన్యాలతో, సహాయకులతో కూడి, పీఠాలపై కూర్చొని, యుద్ధానికి సిద్ధంగా, మహా బలంతో ఉన్నారు.
యది బ్రవీమి తాన్సర్వాన్సుతా నాయాతి సామ్ప్రతమ్ । తథాపి కోపసంయుక్తా హన్యుర్మా దుష్టబుద్ధయః
ఇప్పుడు నా కుమార్తె రాదని వారందరికీ చెప్పితే, ఆ దుష్టబుద్ధి గలవారు కోపంతో నన్ను చంపవచ్చు.
న మే సైన్యబలం తాదృఙ్న దుర్గబలమద్భుతమ్ । యేనాహం నృపతీన్సర్వాన్ ప్రత్యాదేష్టుమిహోత్సహే
నా సైనిక బలమూ, కోటల బలమూ అంత గొప్పవి కావు. ఇవి లేకుండా నేను ఇక్కడ ఉన్న రాజులను ఎదిరించగల ధైర్యం నాకు లేదు.
సుదర్శనస్తథైకాకీ హ్యసహాయోఽధనః శిశుః । కిం కర్తవ్యం నిమగ్నోఽహం సర్వథా దుఃఖసాగరే
సుదర్శనుడు ఒంటరిగా, తోడ్పాటు లేకుండా, ధనం లేకుండా, ఇంకా చిన్నవాడే. ఈ పరిస్థితిలో నేను ఏమి చేయగలను? నేను పూర్తిగా బాధ సముద్రంలో మునిగిపోయాను.
ఇతి చిన్తాపరో రాజా జగామ నృపసన్నిధౌ । ప్రణమ్య తానువాచాథ ప్రశ్రయావనతో నృపః
ఇలా ఆలోచనల్లో మునిగిపోయిన రాజు, రాజుల సభలోకి వెళ్లి, వారికి నమస్కరించి, వినయంగా తల వంచి మాట్లాడాడు.
కిం కర్తవ్యం నృపాః కామం నైతి మే మణ్డపే సుతా । బహుశః ప్రేర్యమాణాఽపి సా మాత్రాఽపి మయాఽపి చ
రాజులారా! ఇప్పుడు ఏమి చేయాలి? నా కుమార్తెను మణ్డపానికి రమ్మని ఎన్నిసార్లు తల్లి, నేనూ చెప్పినా, ఆమె రావడం లేదు.
మూర్ఘ్నా పతామి పాదేషు రాజ్ఞాం దాసోఽస్మి సామ్ప్రతమ్ । పూజాదికం గృహీత్వాఽద్య వ్రజన్తు సదనాని వః
మీ పాదాలకు తలవంచి పడుతున్నాను. ఇప్పుడు నేను మీ సేవకుడిని. మీరు ఇచ్చిన గౌరవాలు, కానుకలు తీసుకుని, ఈరోజు మీ ఇళ్లకు తిరిగి వెళ్లండి.
దదామి బహురత్నాని వస్త్రాణి చ గజాన్ రథాన్ । గృహీత్వాఽద్య కృపాం కృత్వా వ్రజన్తు భవనాన్యుత
నేను మిక్కిలి రత్నాలు, వస్త్రాలు, ఏనుగులు, రథాలు ఇస్తాను. ఇవన్నీ స్వీకరించి, దయచూపి, ఈరోజే మీ భవనాలకు వెళ్లండి.
న వశే మే సుతా బాలా మ్రియతే యది ఖేదితా । తదా మే స్యాన్మహద్దుఃఖం తేన చిన్తాతురోఽస్మ్యహమ్
నా చిన్న కుమార్తె నా వశంలో లేదు. ఆమెను బాధిస్తే, ఆమె ప్రాణాలు కోల్పోవచ్చు. అప్పుడు నాకు గొప్ప దుఃఖం కలుగుతుంది. అందుకే నేను చాలా కలవరపడుతున్నాను.
భవన్తః కరుణావన్తో మహాభాగ్యా మహౌజసః । కిం మే తయా దుహిత్రా తు మన్దయా దుర్వినీతయా
మీరు అందరూ దయగలవారు, మహాభాగ్యులు, మహాబలశాలులు. నాకు ఇలాంటి మూర్ఖురాలైన, అణకటితనం లేని కుమార్తెతో ఏమి అవసరం?
అనుగ్రాహ్యోఽస్మి వః కామం దాసోఽహమితి సర్వథా । సుతా సుతేవ మన్తవ్యా భవద్భిః సర్వథా మమ
నేను మీ దయకు అర్హుడిని, నిజంగా మీ సేవకుడిని. నా కుమార్తెను మీరు మీ సొంత పిల్లగా భావించాలి.
వ్యాస ఉవాచ శ్రుత్వా సుబాహువచనం నోచుః కేచన భూమిపాః । యుధాజిత్క్రోధతామ్రాక్షస్తమువాచ రుషాన్వితః
వ్యాసుడు చెప్పాడు: సుబాహువు మాటలు విని, అక్కడున్న రాజులలో ఎవ్వరూ ఏమీ మాట్లాడలేదు. కానీ యుధాజిత్ కోపంతో కన్నులు ఎర్రబార్చి, ఆగ్రహంతో అతనితో ఇలా అన్నాడు.
రాజన్మూర్ఖోఽసి కిం బ్రూషే కృత్వా కార్య సునిన్దితమ్ । స్వయంవరః కథం మోహాద్రచితః సంశయే సతి
రాజా! నీవు ఎంత మూర్ఖుడివో! నిందకు గురయ్యే పని చేసి, ఇప్పుడు ఏమి మాట్లాడుతున్నావు? అనిశ్చితి ఉన్నప్పుడు, మోహంతో స్వయంవరాన్ని ఎలా ఏర్పాటు చేశావు?
మిలితా భూభుజః సర్వే త్వయాహూతాః స్వయంవరే । కథమద్య నృపా గన్తుం యోగ్యాస్తే స్వగృహాన్ప్రతి
నీవు పిలిచి, అందరూ రాజులు స్వయంవరానికి వచ్చారు. ఇప్పుడు రాజులు తమ ఇళ్లకు వెళ్ళిపోవడం ఎలా సమంజసం?