సఞ్చితం వర్తమానఞ్చ ప్రారబ్ధఞ్చ తృతీయకమ్ । కాలకర్మస్వభావైశ్చ తతం సర్వమిదం జగత్
సంచిత, వర్తమాన, ప్రారబ్ధ అనే మూడు రకాల కర్మలు ఉంటాయి. కాలం, కర్మ, స్వభావం వల్ల ఈ జగత్తంతా అల్లబడింది.
న దేవో మానుషం హన్తుం శక్తః కాలాగమం వినా । హతం నిమిత్తమాత్రేణ హన్తి కాలః సనాతనః
కాలం రాకుండా దేవుడు కూడా మనిషిని చంపలేడు. కారణం వచ్చినప్పుడు మాత్రమే శాశ్వతమైన కాలమే చంపుతుంది.
యథా పితా మే నిహతః సింహేనామిత్రకర్షణః । తథా మాతామహోఽప్యేవం యుద్ధే యుధాజితా హతః
నాపిత తండ్రిని శత్రువులను సంహరించే సింహం చంపినట్లే, నా తల్లి తండ్రిని యుద్ధంలో యుధాజిత్ చంపాడు.
యత్నకోటిం ప్రకుర్వాణో హన్యతే దైవయోగతః । జీవేద్వర్షసహస్రాణి రక్షణేన వినా నరః
ఎన్ని ప్రయత్నాలు చేసినా, దురదృష్టవశాత్తు మనిషి చనిపోతాడు; రక్షణ లేకుండా వేలు సంవత్సరాలు ఎవ్వరూ బతకలేరు.
నాహం బిభేమి ధర్మిష్ఠాః కదాచిచ్చ యుధాజితః । దైవమేవ పరం మత్వా సుస్థితోఽస్మి సదా నృపాః
యుధాజిత్, నాకు భయం లేదు, ధర్మబద్ధులైనవారికి ఎప్పుడూ భయం ఉండదు; విధిని ప్రధానంగా భావించి, నేను ఎప్పుడూ స్థిరంగా ఉంటాను, రాజులారా.
స్మరణం సతతం నిత్యం భగవత్యాః కరోమ్యహమ్ । విశ్వస్య జననీ దేవీ కల్యాణం సా కరిష్యతి
నేను ఎప్పుడూ, నిరంతరం భగవతిని స్మరిస్తుంటాను; ఆమె జగత్తుకు తల్లి, మనకు శుభం కలిగిస్తుంది.
పూర్వార్జితం హి భోక్తవ్యం శుభం వాప్యశుభం తథా । స్వకృతస్య చ భోగేన కీదృక్శోకో విజానతామ్
మన గత జన్మలో చేసుకున్న పుణ్యపాపాలను తప్పక అనుభవించాలి; తాను చేసిన పనుల ఫలితాన్ని అనుభవించినవారికి ఇంకెలాంటి దుఃఖం ఉండదు.
స్వకర్మఫలయోగేన ప్రాప్య దుఃఖమచేతనః । నిమిత్తకారణే వైరం కరోత్యల్పమతిః కిల
తన స్వంత కర్మ ఫలితంగా జ్ఞానం లేని వాడు బాధను పొందుతాడు; అలాంటి వాడు చిన్నచిన్న కారణాలకే శత్రుత్వాన్ని పెంచుకుంటాడు.
న తథాఽహం విజానామి వైరం శోకం భయం తథా । నిఃశఙ్కమిహ సమ్ప్రాప్తః సమాజే భూభృతామిహ
నాకు శత్రుత్వం, దుఃఖం, భయం ఇవేవీ అనిపించడం లేదు; నేను ఎలాంటి సందేహం లేకుండా ఈ రాజసభలోకి వచ్చాను.
ఏకాకీ ద్రష్టుకామోఽహం స్వయంవరమనుత్తమమ్ । భవిష్యతి చ యద్భావ్యం ప్రాప్తోఽస్మి చణ్డికాజ్ఞయా
నేను ఒంటరిగా, ఈ అపూర్వ స్వయంవరాన్ని చూడాలని వచ్చాను; భవిష్యత్తులో జరగాల్సింది జరుగుతుంది, ఎందుకంటే నేను చండికా ఆజ్ఞతో ఇక్కడికి వచ్చాను.
భగవత్యాః ప్రమాణం మే నాన్యం జానామి సంయతః । తత్కృతఞ్చ సుఖం దుఃఖం భవిష్యతి చ నాన్యథా
నాకు భగవతే పరమాధికారం, ఆమె తప్ప ఇంకెవరూ లేరు; ఆమె వల్ల కలిగే సుఖదుఃఖాలు తప్పక జరుగుతాయి, వేరేలా జరగవు.
యుధాజిత్సుఖమాప్నోతు న మే వైరం నృపోత్తమాః । యః కరిష్యతి మే వైరం స ప్రాప్స్యతి ఫలం తథా
యుధాజిత్ సంతోషంగా ఉండాలి; నాకు ఎవరితోను శత్రుత్వం లేదు, రాజులారా. ఎవరు నాతో శత్రుత్వం పెంచుకుంటే, వారికి దాని ఫలితం తప్పక వస్తుంది.
వ్యాస ఉవాచ ఇత్యుక్తాస్తే తథా తేన సన్తుష్టా భూభుజః స్థితాః । సోఽపి స్వమాశ్రమం ప్రాప్య సుస్థితః సమ్బభూవ హ
వ్యాసుడు చెప్పాడు: అతను ఇలా చెప్పిన తరువాత, రాజులు సంతృప్తిగా ఉన్నారు; ఆతడు కూడా తన ఆశ్రమానికి వెళ్లి ప్రశాంతంగా ఉండిపోయాడు.
అపరేఽహ్ని శుభే కాలే నృపాః సమ్మన్త్రితాః కిల । సుబాహునా నృపేణాథ రుచిరే వై స్వమణ్డపే
మరొక శుభదినంలో, రాజులు పరస్పరం సంప్రదించి, రాజు సుబాహు అందమైన మండపంలో కూడారు.
దివ్యాస్తరణయుక్తేషు మఞ్చేషు రచితేషు చ । ఉపవిష్టాశ్చ రాజానః శుభాలఙ్కరణైర్యుతాః
దివ్యమైన పరుపులపై, అందంగా అలంకరించిన రాజులు కూర్చున్నారు.
దివ్యవేషధరాః కామం విమానేష్వమరా ఇవ । దీప్యమానాః స్థితాస్తత్ర స్వయంవరదిదృక్షయా
వారు ఇష్టమైన దివ్య వస్త్రాలు ధరించి, దేవతలు విమానాలలో ఎలా మెరిసిపోతారో అలా మెరిసిపోతూ, స్వయంవరాన్ని చూడాలని అక్కడ నిలిచారు.
ఇతి చిన్తాపరాః సర్వే కదా సాప్యాగమిష్యతి । భాగ్యవన్తం నృపశ్రేష్ఠం శ్రుతపుణ్యం వరిష్యతి
అందరూ ఆలోచనలో మునిగిపోయి, ఆమె ఎప్పుడు వస్తుందో, ఎవరు అదృష్టవంతుడై, పుణ్యశీలుడై, గొప్ప రాజుగా ఆమెను వరిస్తాడో అని ఊహించారు.
యదా సుదర్శనం దైవాత్స్రజా సమ్భూషయేదిహ । వివాదో వై నృపాణాం చ భవితా నాత్ర సంశయః
సుదర్శనుడు ఇక్కడ విధివశాత్తు హారాన్ని ధరించినప్పుడు, రాజుల మధ్య తప్పకుండా గొడవ జరుగుతుంది — ఇందులో సందేహం లేదు.
ఇత్యేవం చిన్త్యమానాస్తే భూపా మఞ్చేషు సంస్థితాః । వాదిత్రఘోషః సుమహానుత్థితో నృపమణ్డపే
అలా రాజులు పరుపులపై కూర్చొని ఆలోచిస్తుండగా, రాజమండపంలో పెద్దగా వాద్యమేళం మోగింది.
అథ కాశీపతిః ప్రాహ సుతాం స్నాతాం స్వలఙ్కృతామ్ । మధూకమాలాసంయుక్తాం క్షౌమవాసోవిభూషితామ్
అప్పుడా కాశీరాజు తన కుమార్తెను, స్నానం చేసి, అందంగా అలంకరించి, మధూకపూల మాల వేసి, నాజూకు పట్టు వస్త్రాలు ధరింపజేసి బయటకు తీసుకొచ్చాడు.
వివాహోపస్కరైర్యుక్తాం దివ్యాం సిన్ధుసుతోపమామ్ । చిన్తాపరాం సువసనాం స్మితపూర్వమిదం వచః
పెళ్లి అలంకారాలతో అలంకరించబడినది, సముద్ర కుమార్తెను పోలినది, ఆలోచనలో మునిగిపోయినది, అందమైన వస్త్రాలు ధరించినది, మృదువైన నవ్వుతో ఈ మాటలు చెప్పింది.
ఉత్తిష్ఠ పుత్రి సునసే కరే ధృత్వా శుభాం స్రజమ్ । వ్రజ మణ్డపమధ్యేఽద్య సమాజం పశ్య భూభుజామ్
ఎత్తైన ముక్కుతో ఉన్న నా కుమార్తె, లేచి, ఈ శుభమైన హారాన్ని చేతిలో పట్టుకుని, ఈ రోజు మండపంలోకి వెళ్లి, రాజుల సమూహాన్ని చూడు.
గుణవాన్ రూపసమ్పన్నః కులీనశ్చ నృపోత్తమః । తవ చిత్తే వసేద్యస్తు తం వృణుష్వ సుమధ్యమే
రాజులలో ధర్మవంతుడు, అందమైనవాడు, మంచి వంశానికి చెందినవాడు, నీ మనసులో స్థానం సంపాదించినవాడిని ఎంచుకో, సన్నని నడుము కలదానివి.
దేశదేశాధిపాః సర్వే మఞ్చేషు రచితేషు చ । సంవిష్టాః పశ్య తన్వఙ్గి వరయస్వ యథారుచి
ఓ సుందరివి, వివిధ దేశాల పాలకులు అందరూ ఏర్పాటుచేసిన పీఠాలపై కూర్చున్నారు. నీవు ఇష్టమైనవారిని ఎంచుకో.
వ్యాస ఉవాచ తం తథా భాషమాణం వై పితరం మితభాషిణీ । ఉవాచ వచనం బాలా లలితం ధర్మసంయుతమ్
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: తండ్రి చెప్పిన మాటలకు, తక్కువగా మాట్లాడే ఆ బాలిక, మృదువుగా, ధర్మబద్ధంగా ఇలా సమాధానం చెప్పింది.
శశికలోవాచ నాహం దృష్టిపథే రాజ్ఞాం గమిష్యామి పితః కిల । కాముకానాం నరేశానాం గచ్ఛన్త్యన్యాశ్చ యోషితః
శశికళ ఇలా చెప్పింది: నాన్నా, నేను రాజుల ఎదుటికి వెళ్లను. కామంతో ఉన్న ఆ రాజుల ఎదుటకు ఇతర స్త్రీలు మాత్రమే వెళ్తారు.
ధర్మశాస్త్రే శ్రుతం తాత మయేదం వచనం కిల । ఏక ఏవ వరో నార్యా నిరీక్ష్యః స్యాన్న చాపరః
నాన్నా, ధర్మశాస్త్రంలో నేను వినింది ఏమిటంటే, ఒక స్త్రీ ఒక్క వాడినే తన భర్తగా చూడాలి, మరొకరిని కాదు.
సతీత్వం నిర్గతం తస్యా యా ప్రయాతి బహూనథ । సఙ్కల్పయన్తి తే సర్వే దృష్ట్వా మే భవతాత్త్వితి
ఎవరైనా అనేక మందిని ఎదుర్కొని వెళితే, ఆమె సతీత్వం పోతుంది. నన్ను చూసి, అందరూ మనసులో తలంపులు పెట్టుకుంటారు.
స్వయంవరే స్రజం ధృత్వా యదాగచ్ఛతి మణ్డపే । సామాన్యా సా తదా జాతా కులటేవాపరా వధూః
పెళ్లి మండపంలో హారం పట్టుకుని స్వయంగా వెళ్లినప్పుడు, ఆ యువతి అందరికీ సర్వసాధారణంగా మారిపోతుంది, ఇతర చెడు స్వభావం గల వధువుల్లా అవుతుంది.
వారస్త్రీ విపణే గత్వా యథా వీక్ష్య నరాంస్థితాన్ । గుణాగుణపరిజ్ఞానం కరోతి నిజమానసే
వేశ్య బజారుకు వెళ్లి అక్కడ నిలబడి ఉన్న పురుషులను చూసి, వారి మంచి చెడు లక్షణాలను తన మనసులో తడుముకుంటుంది.