భ్రాతా తే సుబలః శూరః సమ్ప్రాప్తోఽస్తి జిఘృక్షయా । యుధాజిచ్చ మహాబాహుః సాహాయ్యం కర్తుమాగతః
'నీ అన్న సుబలుడు వీరుడు, స్వాధీనం కోసం వచ్చాడు. మహాబాహువు యుధాజిత్ కూడా అతనికి సహాయం చేయడానికి వచ్చాడు.'
గచ్ఛ వా తిష్ఠ రాజేన్ద్ర యాథాతథ్యముదాహృతమ్ । త్వయి సైన్యవిహీనే చ యథేష్టం కురు సువ్రత
'రాజేంద్ర! నీవు వెళ్ళాలనుకుంటే వెళ్ళు, లేక ఇక్కడే ఉండి నీ ఇష్టానుసారం చేయు. నీకు సైన్యం లేకపోయినా, నీవు యథేచ్ఛగా వ్యవహరించు, సువ్రతా.'
సుదర్శన ఉవాచ న బలం న సహాయో మే న కోశో దుర్గసంశ్రయః । న మిత్రాణి న సౌహార్దీ న నృపా రక్షకా మమ
సుదర్శనుడు ఇలా అన్నాడు: 'నాకు బలం లేదు, తోడ్పాటు లేదు, ధనం లేదు, కోట లేదు. నాకు స్నేహితులు లేరు, మిత్రభావం లేదు, నన్ను కాపాడే రాజులు కూడా లేరు.'
అత్ర స్వయంవరం శ్రుత్వా ద్రష్టుకామ ఇహాగతః । స్వప్నే దేవ్యా ప్రేరితోఽస్మి భగవత్యా న సంశయః
'ఇక్కడ స్వయంవరమని విని, చూడాలనే కోరికతో వచ్చాను. కలలో దేవి నన్ను పంపింది, భగవతి అనుగ్రహమే — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.'
నాన్యచ్చికీర్షితం మేఽద్య మామాహ జగదీశ్వరీ । తయా యద్విహితం తచ్చ భవితాఽద్య న సంశయః
ఈ రోజు నాకు ఇంకేమీ కావాలి అనిపించడం లేదు. జగత్తు అంతటికి అధిపతిగా ఉన్న అమ్మవారు నాతో మాట్లాడారు. ఆమె ఏది నిర్ణయించిందో, అదే ఈ రోజు తప్పకుండా జరుగుతుంది, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
న శత్రురస్తి సంసారే కోఽప్యత్ర జగతీశ్వరాః । సర్వత్ర పశ్యతో మేఽద్య భవానీం జగదమ్బికామ్
ఈ లోకంలో నాకు శత్రువు ఎవ్వరూ లేరు, ఇక్కడ జగత్తు పాలకులు కూడా లేరు. ఈ రోజు నేను ఎక్కడ చూసినా భవానీ దేవిని, జగదంబను మాత్రమే చూస్తున్నాను.
యః కరిష్యతి శత్రుత్వం మయా సహ నృపాత్మజాః । శాస్తా తస్య మహావిద్యా నాహం జానామి శత్రుతామ్
ఎవరైనా నాతో శత్రుత్వంగా ప్రవర్తిస్తే, రాజకుమారులారా, ఆ మహావిద్య అతడిని శిక్షిస్తుంది. నాకు శత్రుత్వం ఏమిటో తెలియదు.
యద్భావి తద్వై భవితా నాన్యథా నృపసత్తమాః । కా చిన్తా హ్యత్ర కర్తవ్యా దైవాధీనోఽస్మి సర్వథా
ఏది జరగబోతుందో అదే జరుగుతుంది, వేరేలా జరగదు, మహారాజులారా. ఇక్కడ మనం ఎందుకు ఆందోళనపడాలి? నేను పూర్తిగా విధికి లోబడి ఉన్నాను.
దేవభూతమనుష్యేషు సర్వభూతేషు సర్వదా । సర్వేషాం తత్కృతా భక్తిర్నాన్యథా నృపసత్తమాః
దేవతలలో, మనుషులలో, అన్నీ జీవులలో ఎప్పుడూ ఆమె వల్లే భక్తి కలుగుతుంది, వేరేలా కాదు, మహారాజులారా.
సా యం చికీర్షతే భూపం తం కరోతి నృపాధిపాః । నిర్ధనం వా నరం కామం కా చిన్తా వై తదా మమ
ఆమె ఎవరిని రాజుగా చేయాలని అనుకుంటే, అతడిని రాజుగా చేస్తుంది, రాజాధిపతులారా. ఎవరు దరిద్రుడైనా, ఏదైనా కోరిక ఉన్నవాడైనా, నాకు అప్పుడేమి ఆందోళన?
తామృతే పరమాం శక్తిం బ్రహ్మవిష్ణుహరాదయః । న శక్తాః స్పన్దితుం దేవాః కా చిన్తా మే తదా నృపాః
ఆ పరమశక్తి లేకుండా బ్రహ్మ, విష్ణు, హరులు సహా దేవతలు కూడా ఏమీ చేయలేరు. అప్పుడు నాకు ఎందుకు ఆందోళన, రాజులారా?
అశక్తో వా సశక్తో వా యాదృశస్తాదృశస్త్వహమ్ । తదాజ్ఞయా నృపాద్యైవ సమ్ప్రాప్తోఽస్మి స్వయంవరే
నాకు శక్తి లేకపోయినా, శక్తి ఉన్నవాడినైనా, నేను ఎలా ఉన్నానో అలా ఉన్నాను. ఆమె ఆజ్ఞ వల్లనే, రాజులారా, ఈ రోజు స్వయంవరానికి వచ్చాను.
సా యదిచ్ఛతి తత్కుర్యాన్మమ కిం చిన్తనేన వై । నాత్ర శంకా ప్రకర్తవ్యా సత్యమేతద్బ్రవీమ్యహమ్
ఆమె కోరితే, ఆమె చేస్తుంది; నేను ఎందుకు ఆందోళనపడాలి? ఇక్కడ ఎలాంటి సందేహం అవసరం లేదు; నేను నిజంగా చెప్పుతున్నాను.
జయే పరాజయే లజ్జా న మేఽత్రాణ్వపి పార్థివాః । భగవత్యాస్తు లజ్జాస్తి తదధీనోఽస్మి సర్వథా
విజయం అయినా, ఓటమి అయినా, నాకు ఇక్కడ ఎలాంటి లజ్జా లేదు, రాజులారా. లజ్జా అమ్మవారికే చెందుతుంది; నేను పూర్తిగా ఆమె ఆధీనంలోనే ఉన్నాను.
వ్యాస ఉవాచ ఇతి తస్య తదాకర్ణ్య వచనం రాజసత్తమాః । ఊచుః పరస్పరం ప్రేక్ష్య నిశ్చయజ్ఞా నరాధిపాః
వ్యాసుడు చెప్పాడు: అతని మాటలు విని, రాజులు ఒకరినొకరు చూసుకుంటూ, నిశ్చయంగా పరస్పరం మాట్లాడుకున్నారు.
సత్యముక్తం త్వయా సాధో న మిథ్యా కర్హిచిద్భవేత్ । తథాప్యుజ్జయనీనాథస్త్వాం హన్తుం పరికాఙ్క్షతి
నీవు నిజమే చెప్పావు, సద్గుణసంపన్నుడవు, నీ మాటలు ఎప్పుడూ అబద్ధం కావు. అయినా ఉజ్జయినీ అధిపతి నిన్ను చంపాలని తహతహలాడుతున్నాడు.
త్వత్కృతే న దయాదిష్టా త్వాం బ్రవీమో మహామతే । యద్యుక్తం తత్త్వయా కార్యం విచార్య మనసాఽనఘ
మేము నీకోసం కాళిక పడుతూ చెబుతున్నాం, మహామతి! ఏమి చేయడం సమంజసం అనిపిస్తే, మనసులో ఆలోచించి చేయాలి, నిష్కల్మషుడవు.
సుదర్శన ఉవాచ సత్యముక్తం భవద్భిశ్చ కృపావద్భిః సుహృజ్జనైః । కిం బ్రవీమి పునర్వాక్యముక్త్వా నృపతిసత్తమాః
సుదర్శనుడు అన్నాడు: మీరు నిజాయితీగా, కరుణతో, స్నేహంతో మాట్లాడారు. నేను ఇంకేమి చెప్పగలను, రాజులారా, చెప్పాల్సింది అన్నాను కదా!
న మృత్యుః కేనచిద్భావ్యః కస్యచిద్వా కదాచన । దైవాధీనమిదం సర్వం జగత్స్థావరజఙ్గమమ్
ఎవరూ ఎవరిని ఎప్పుడూ చంపలేరు. ఈ జగత్తులో స్థావరజంగమమంతా పూర్తిగా విధికి లోబడి ఉంది.
స్వవశోఽయం న జీవోఽస్తి స్వకర్మవశగః సదా । తత్కర్మ త్రివిధం ప్రోక్తం విద్వద్భిస్తత్త్వదర్శిభిః
ఈ ప్రాణికి తన ఇష్టం మీద ఏమీ చేయలేరు; ఎప్పుడూ తన కర్మకు లోబడి ఉంటాడు. ఆ కర్మను జ్ఞానులు, తత్త్వవేత్తలు మూడు విధాలుగా చెప్పారు.
సఞ్చితం వర్తమానఞ్చ ప్రారబ్ధఞ్చ తృతీయకమ్ । కాలకర్మస్వభావైశ్చ తతం సర్వమిదం జగత్
సంచిత, వర్తమాన, ప్రారబ్ధ అనే మూడు రకాల కర్మలు ఉంటాయి. కాలం, కర్మ, స్వభావం వల్ల ఈ జగత్తంతా అల్లబడింది.
న దేవో మానుషం హన్తుం శక్తః కాలాగమం వినా । హతం నిమిత్తమాత్రేణ హన్తి కాలః సనాతనః
కాలం రాకుండా దేవుడు కూడా మనిషిని చంపలేడు. కారణం వచ్చినప్పుడు మాత్రమే శాశ్వతమైన కాలమే చంపుతుంది.
యథా పితా మే నిహతః సింహేనామిత్రకర్షణః । తథా మాతామహోఽప్యేవం యుద్ధే యుధాజితా హతః
నాపిత తండ్రిని శత్రువులను సంహరించే సింహం చంపినట్లే, నా తల్లి తండ్రిని యుద్ధంలో యుధాజిత్ చంపాడు.
యత్నకోటిం ప్రకుర్వాణో హన్యతే దైవయోగతః । జీవేద్వర్షసహస్రాణి రక్షణేన వినా నరః
ఎన్ని ప్రయత్నాలు చేసినా, దురదృష్టవశాత్తు మనిషి చనిపోతాడు; రక్షణ లేకుండా వేలు సంవత్సరాలు ఎవ్వరూ బతకలేరు.
నాహం బిభేమి ధర్మిష్ఠాః కదాచిచ్చ యుధాజితః । దైవమేవ పరం మత్వా సుస్థితోఽస్మి సదా నృపాః
యుధాజిత్, నాకు భయం లేదు, ధర్మబద్ధులైనవారికి ఎప్పుడూ భయం ఉండదు; విధిని ప్రధానంగా భావించి, నేను ఎప్పుడూ స్థిరంగా ఉంటాను, రాజులారా.
స్మరణం సతతం నిత్యం భగవత్యాః కరోమ్యహమ్ । విశ్వస్య జననీ దేవీ కల్యాణం సా కరిష్యతి
నేను ఎప్పుడూ, నిరంతరం భగవతిని స్మరిస్తుంటాను; ఆమె జగత్తుకు తల్లి, మనకు శుభం కలిగిస్తుంది.
పూర్వార్జితం హి భోక్తవ్యం శుభం వాప్యశుభం తథా । స్వకృతస్య చ భోగేన కీదృక్శోకో విజానతామ్
మన గత జన్మలో చేసుకున్న పుణ్యపాపాలను తప్పక అనుభవించాలి; తాను చేసిన పనుల ఫలితాన్ని అనుభవించినవారికి ఇంకెలాంటి దుఃఖం ఉండదు.
స్వకర్మఫలయోగేన ప్రాప్య దుఃఖమచేతనః । నిమిత్తకారణే వైరం కరోత్యల్పమతిః కిల
తన స్వంత కర్మ ఫలితంగా జ్ఞానం లేని వాడు బాధను పొందుతాడు; అలాంటి వాడు చిన్నచిన్న కారణాలకే శత్రుత్వాన్ని పెంచుకుంటాడు.
న తథాఽహం విజానామి వైరం శోకం భయం తథా । నిఃశఙ్కమిహ సమ్ప్రాప్తః సమాజే భూభృతామిహ
నాకు శత్రుత్వం, దుఃఖం, భయం ఇవేవీ అనిపించడం లేదు; నేను ఎలాంటి సందేహం లేకుండా ఈ రాజసభలోకి వచ్చాను.
ఏకాకీ ద్రష్టుకామోఽహం స్వయంవరమనుత్తమమ్ । భవిష్యతి చ యద్భావ్యం ప్రాప్తోఽస్మి చణ్డికాజ్ఞయా
నేను ఒంటరిగా, ఈ అపూర్వ స్వయంవరాన్ని చూడాలని వచ్చాను; భవిష్యత్తులో జరగాల్సింది జరుగుతుంది, ఎందుకంటే నేను చండికా ఆజ్ఞతో ఇక్కడికి వచ్చాను.