ధర్మో జయతి నాధర్మః సత్యం జయతి నానృతమ్ । మానయం కురు రాజేన్ద్ర త్యజ పాపమతిం కిల
'ధర్మమే ఎప్పుడూ గెలుస్తుంది, అధర్మం కాదు. సత్యమే గెలుస్తుంది, అబద్ధం కాదు. ఓ రాజేంద్రా, గౌరవాన్ని చూపించు, పాపబుద్ధిని విడిచిపెట్టు.'
దౌహిత్రస్తవ సమ్ప్రాప్తః సోఽపి రూపసమన్వితః । రాజ్యయుక్తస్తథా శ్రీమాన్కథం తం న వరిష్యతి
'నీ మనుమడు కూడా ఇక్కడికి వచ్చాడు, అతనికి అందం ఉంది, రాజ్యం ఉంది, ఐశ్వర్యం ఉంది—అతన్ని ఎందుకు ఎంచుకోదు?'
అన్యే రాజసుతాః కామం వర్తన్తే బలవత్తరాః । కన్యాస్వయంవరే కన్యా స్వీకరిష్యతి సామ్ప్రతమ్
'ఇంకా ఇతర రాజకుమారులు బలవంతులు కావచ్చు. కానీ స్వయంవరంలో అమ్మాయి తన ఇష్టానుసారం ఎవరిని కావాలో ఎంచుకుంటుంది.'
వృతే తథా వివాదః కః ప్రవదన్తు మహీభుజః । పరస్పరం విరోధోఽత్ర న కర్తవ్యో విజానతా
'ఎవరిని ఎంచుకున్నాక ఇంకెలాంటి వాదన ఉండదు. రాజులు చెప్పండి. ఇక్కడ జ్ఞానులు పరస్పరం కలహించకూడదు.'
స్వపితరం ప్రతి శశికలావాక్యమ్ వ్యాస ఉవాచ ఇతివాదిని భూపాలే కేరలాధిపతౌ తదా । ప్రత్యువాచ మహాభాగ యుధాజిదపి పార్థివః
వ్యాసుడు ఇలా చెప్పాడు: అప్పుడు కేరళ రాజు ఇలా మాట్లాడుతుండగా, మహాభాగుడైన యుధాజిత్ కూడా అతనికి సమాధానం చెప్పాడు.
నీతిరేషా మహీపాల యద్బ్రవీతి భవానిహ । సమాజే పార్థివానాం వై సత్యవాగ్విజితేన్ద్రియః
'రాజా, మీరు ఇక్కడ చెప్పింది నిజంగా న్యాయమైన మాటే. రాజుల సమాజంలో, నిజాయితీగా, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు ఇలా మాట్లాడటం సరి.'
యోగ్యేషు వర్తమానేషు కన్యారత్నం కులోద్వహ । అయోగ్యోఽర్హతి భూపాల న్యాయోఽయం తవ రోచతే
యోగ్యులున్నప్పుడు, మన ఇంటి గౌరవాన్ని పెంచే ఈ కన్యారత్నాన్ని కూడా యోగ్యుడైన వానికి ఇచ్చాలి. రాజా! అనర్హుడికి ఇవ్వడం సరైంది కాదు. ఈ న్యాయం మీకు నచ్చుతుంది కదా.
భాగం సింహస్య గోమాయుర్భోక్తుమర్హతి వా కథమ్ । తథా సుదర్శనోఽయం వై కన్యారత్నం కిమర్హతి
సింహానికి దక్కాల్సిన భాగాన్ని ఒక నక్కకు ఎలా దక్కుతుంది? అలాగే, ఈ కన్యారత్నానికి సుదర్శనుడు ఎలా అర్హుడు అవుతాడు?
బలం వేదో హి విప్రాణాం భూభుజాం చాపజం బలమ్ । కిమన్యాయ్యం మహారాజ బ్రవీమ్యహమిహాధునా
బ్రాహ్మణులకు వేదమే బలం, రాజులకు విల్లే బలం. మహారాజా! నేను ఇక్కడ ఏ అన్యాయమైన మాట చెప్పానని మీరు అనుకుంటున్నారు?
బలం శుల్కం యథా రాజ్ఞాం వివాహే పరికీర్తితమ్ । బలవానేవ గృహ్ణాతు నాబలస్తు కదాచన
పెళ్లిలో రాజులకు బలమూ, వరదక్షిణ కూడా ముఖ్యమని చెప్పారు. బలవంతుడే కన్యను పొందాలి, బలహీనుడు ఎప్పటికీ కాదు.
తస్మాత్కన్యాపణం కృత్వా నీతిరత్ర విధీయతామ్ । అన్యథా కలహః కామం భవిష్యతి మహీభుజామ్
కాబట్టి, కన్యను వేలం వేసి ఇచ్చేలా నిబంధన పెట్టాలి. లేదంటే, రాజుల మధ్య కలహం తప్పదు.
ఏవం వివాదే సంవృత్తే రాజ్ఞాం తత్ర పరస్పరమ్ । ఆహూతస్తు సభామధ్యే సుబాహుర్నృపసత్తమః
ఇలా రాజుల మధ్య వాదన వచ్చినప్పుడు, రాజులలో శ్రేష్ఠుడైన సుబాహును సభలో పిలిపించారు.
సమాహూయ నృపాః సర్వే తమూచుస్తత్త్వదర్శినః । రాజన్నీతిస్త్వయా కార్యా వివాహేఽత్ర సమాహితా
అందరు రాజులు సుబాహును పిలిచి, నిజాన్ని తెలుసుకునేవారు ఇలా అన్నారు: 'రాజా! ఈ పెళ్లిలో న్యాయమైన విధానాన్ని నువ్వే నిర్ణయించాలి.'
కిం తే చికీర్షితం రాజంస్తద్వదస్వ సమాహితః । పుత్ర్యాః ప్రదానం కస్మై తే రోచతే నృప చేతసి
'రాజా! మీరు ఏం చేయాలని అనుకుంటున్నారు? మీ మనసులో ఉన్నది స్పష్టంగా చెప్పండి. మీ కుమార్తెను ఎవరికిచ్చే ఉద్దేశ్యం మీకు ఉంది?
సుబాహురువాచ పుత్ర్యా మే మనసా కామం వృతః కిల సుదర్శనః । మయా నివారితోఽత్యర్థం న సా ప్రత్యేతి మే వచః
సుబాహు ఇలా అన్నాడు: 'నా కుమార్తె మనసులో సుదర్శనునిని ఎన్నుకుంది. నేను ఎంతనైనా ఆమెను నిషేధించాను, కానీ నా మాట ఆమె వినడం లేదు.'
కిం కరోమి సుతాయా మే న వశే వర్తతే మనః । సుదర్శనస్తథైకాకీ సమ్ప్రాప్తోఽస్తి నిరాకులః
'నేను ఏం చేయగలను? నా కుమార్తె మనసు నా ఆధీనంలో లేదు. సుదర్శనుడు ఒంటరిగా, నిర్భయంగా ఇక్కడికి వచ్చాడు.'
వ్యాస ఉవాచ సమ్పన్నా భూభుజః సర్వే సమాహూయ సుదర్శనమ్ । ఊచుః సమాగతం శాన్తమేకాకినమతన్ద్రితాః
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: 'అందరు రాజులు సుదర్శనునిని పిలిపించి, ఆయన ఒంటరిగా, ప్రశాంతంగా, శ్రద్ధగా వచ్చినప్పుడు ఇలా అడిగారు.'
రాజపుత్ర మహాభాగ కేనాహూతోఽసి సువ్రత । ఏకాకీ యః సమాయాతః సమాజే భూభృతామిహ
'మహాబాగ్యశాలి రాజకుమార! నిన్ను ఎవరు పిలిచారు? నీవు ఒంటరిగా రాజుల సభలో ఎలా వచ్చావు?'
న వై సైన్యం న సచివా న కోశో న బృహద్బలమ్ । కిమర్థఞ్చ సమాయాతస్తత్త్వం బ్రూహి మహామతే
'నీకు సైన్యం లేదు, మంత్రులు లేరు, ధనమూ లేదు, గొప్ప బలమూ లేదు. ఇక్కడికి నువ్వు ఎందుకు వచ్చావో నిజంగా చెప్పు, మహామతి!'
యుద్ధకామా నృపతయో వర్తన్తేఽత్ర సమాగమే । కన్యార్థం సైన్యసమ్పన్నాః కిం త్వం కర్తుమిహేచ్ఛసి
'ఇక్కడ రాజులు యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్నారు, కన్య కోసం సైన్యాలతో వచ్చారు. నువ్వు ఇక్కడ ఏం చేయాలనుకుంటున్నావు?
భ్రాతా తే సుబలః శూరః సమ్ప్రాప్తోఽస్తి జిఘృక్షయా । యుధాజిచ్చ మహాబాహుః సాహాయ్యం కర్తుమాగతః
'నీ అన్న సుబలుడు వీరుడు, స్వాధీనం కోసం వచ్చాడు. మహాబాహువు యుధాజిత్ కూడా అతనికి సహాయం చేయడానికి వచ్చాడు.'
గచ్ఛ వా తిష్ఠ రాజేన్ద్ర యాథాతథ్యముదాహృతమ్ । త్వయి సైన్యవిహీనే చ యథేష్టం కురు సువ్రత
'రాజేంద్ర! నీవు వెళ్ళాలనుకుంటే వెళ్ళు, లేక ఇక్కడే ఉండి నీ ఇష్టానుసారం చేయు. నీకు సైన్యం లేకపోయినా, నీవు యథేచ్ఛగా వ్యవహరించు, సువ్రతా.'
సుదర్శన ఉవాచ న బలం న సహాయో మే న కోశో దుర్గసంశ్రయః । న మిత్రాణి న సౌహార్దీ న నృపా రక్షకా మమ
సుదర్శనుడు ఇలా అన్నాడు: 'నాకు బలం లేదు, తోడ్పాటు లేదు, ధనం లేదు, కోట లేదు. నాకు స్నేహితులు లేరు, మిత్రభావం లేదు, నన్ను కాపాడే రాజులు కూడా లేరు.'
అత్ర స్వయంవరం శ్రుత్వా ద్రష్టుకామ ఇహాగతః । స్వప్నే దేవ్యా ప్రేరితోఽస్మి భగవత్యా న సంశయః
'ఇక్కడ స్వయంవరమని విని, చూడాలనే కోరికతో వచ్చాను. కలలో దేవి నన్ను పంపింది, భగవతి అనుగ్రహమే — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.'
నాన్యచ్చికీర్షితం మేఽద్య మామాహ జగదీశ్వరీ । తయా యద్విహితం తచ్చ భవితాఽద్య న సంశయః
ఈ రోజు నాకు ఇంకేమీ కావాలి అనిపించడం లేదు. జగత్తు అంతటికి అధిపతిగా ఉన్న అమ్మవారు నాతో మాట్లాడారు. ఆమె ఏది నిర్ణయించిందో, అదే ఈ రోజు తప్పకుండా జరుగుతుంది, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
న శత్రురస్తి సంసారే కోఽప్యత్ర జగతీశ్వరాః । సర్వత్ర పశ్యతో మేఽద్య భవానీం జగదమ్బికామ్
ఈ లోకంలో నాకు శత్రువు ఎవ్వరూ లేరు, ఇక్కడ జగత్తు పాలకులు కూడా లేరు. ఈ రోజు నేను ఎక్కడ చూసినా భవానీ దేవిని, జగదంబను మాత్రమే చూస్తున్నాను.
యః కరిష్యతి శత్రుత్వం మయా సహ నృపాత్మజాః । శాస్తా తస్య మహావిద్యా నాహం జానామి శత్రుతామ్
ఎవరైనా నాతో శత్రుత్వంగా ప్రవర్తిస్తే, రాజకుమారులారా, ఆ మహావిద్య అతడిని శిక్షిస్తుంది. నాకు శత్రుత్వం ఏమిటో తెలియదు.
యద్భావి తద్వై భవితా నాన్యథా నృపసత్తమాః । కా చిన్తా హ్యత్ర కర్తవ్యా దైవాధీనోఽస్మి సర్వథా
ఏది జరగబోతుందో అదే జరుగుతుంది, వేరేలా జరగదు, మహారాజులారా. ఇక్కడ మనం ఎందుకు ఆందోళనపడాలి? నేను పూర్తిగా విధికి లోబడి ఉన్నాను.
దేవభూతమనుష్యేషు సర్వభూతేషు సర్వదా । సర్వేషాం తత్కృతా భక్తిర్నాన్యథా నృపసత్తమాః
దేవతలలో, మనుషులలో, అన్నీ జీవులలో ఎప్పుడూ ఆమె వల్లే భక్తి కలుగుతుంది, వేరేలా కాదు, మహారాజులారా.
సా యం చికీర్షతే భూపం తం కరోతి నృపాధిపాః । నిర్ధనం వా నరం కామం కా చిన్తా వై తదా మమ
ఆమె ఎవరిని రాజుగా చేయాలని అనుకుంటే, అతడిని రాజుగా చేస్తుంది, రాజాధిపతులారా. ఎవరు దరిద్రుడైనా, ఏదైనా కోరిక ఉన్నవాడైనా, నాకు అప్పుడేమి ఆందోళన?