ఏతే చాన్యే చ బహవః స్వయంవరదిదృక్షయా । మిలితాస్తత్ర రాజానో వరవారణసంయుతాః
ఈ రాజులతో పాటు మరెన్నో రాజులు, స్వయంవరాన్ని చూడాలని ఉత్సాహంతో, తమ గొప్ప ఏనుగులతో కలిసి అక్కడ చేరుకున్నారు.
అన్యోన్యం నృపపుత్రాస్త ఇత్యూచుర్మిలితాస్తదా । సుదర్శనో నృపసుతో హ్యాగతోఽస్తి నిరాకులః
అక్కడ చేరిన రాజకుమారులు ఒకరితో ఒకరు ఇలా అన్నారు: 'సుదర్శనుడు, రాజకుమారుడు, ఇక్కడకు ప్రశాంతంగా, ఆందోళన లేకుండా వచ్చాడు.'
ఏకాకీ రథమారుహ్య మాత్రా సహ మహామతిః । వివాహార్థమిహాయాతః కాకుత్స్థః కిం ను సామ్ప్రతమ్
ఈ మహామతి కకుత్థుడు తన తల్లితో మాత్రమే కలిసి, ఒక్కడే రథంపై ఎక్కి, పెళ్లి కోసం ఇక్కడికి వచ్చాడు—ఇప్పుడు ఏమవుతుందో?
ఏతాన్ రాజసుతాంస్త్యక్త్వా ససైన్యాన్సాయుధానథ । కిమేనం రాజపుత్రీ సా వరిష్యతి మహాభుజమ్
ఈ సైన్యాలతో, ఆయుధాలతో ఉన్న రాజకుమారులను పక్కన పెట్టి, ఆ రాజకుమారి ఈ బలవంతుడైన రాజకుమారుణ్ణే ఎంచుకుంటుందా?
యుధాజిదథ రాజేశస్తానువాచ మహీపతీన్ । అహమేనం హనిష్యామి కన్యార్థే నాత్ర సంశయః
అప్పుడు యుధాజిత్ అనే రాజు, అక్కడున్న ఇతర రాజులతో ఇలా అన్నాడు: 'ఈ అమ్మాయిని పొందేందుకు నేను అతన్ని చంపుతాను—ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.'
కేరలాధిపతిః ప్రాహ తం తదా నీతిసత్తమః । నాత్ర యుద్ధం ప్రకర్తవ్యం రాజన్నిచ్ఛాస్వయంవరే
ఆ సమయంలో, కేరళ రాజు, న్యాయబుద్ధి కలవాడు, అతనితో ఇలా అన్నాడు: 'రాజా, ఇక్కడ యుద్ధం చేయకూడదు. ఇది స్వయంవరం, ఇక్కడ అమ్మాయి ఇష్టానుసారం ఎంచుకుంటుంది.'
బలేన హరణం నాస్తి నాత్ర శుల్కస్వయంవరః । కన్యేచ్ఛయాఽత్ర వరణం వివాదః కీదృశస్త్విహ
'ఇక్కడ బలవంతంగా ఎవర్నీ తీసుకుపోవడం లేదు. ఇది పణస్వయంవరం కూడా కాదు. అమ్మాయి ఇష్టానుసారం ఎవరిని కావాలో ఎంచుకుంటుంది—ఇప్పుడు ఇక్కడ ఏవిధమైన వాదన అవసరం?'
అన్యాయేన త్వయా పూర్వమసౌ రాజ్యాత్ప్రవాసితః । దౌహిత్రాయార్పితం రాజ్యం బలవన్నృపసత్తమ
'న్యాయానికి విరుద్ధంగా, నువ్వు ముందుగా అతన్ని తన రాజ్యం నుండి బహిష్కరించావు, రాజ్యాన్ని నీ మనుమడికి బలవంతంగా ఇచ్చావు, ఓ ఉత్తమ రాజా!'
కాకుత్స్థోఽయం మహాభాగ కోసలాధిపతేః సుతః । కథమేనం రాజపుత్రం హనిష్యసి నిరాగసమ్
'ఈ కకుత్థుడు, ఓ భాగ్యశాలి, కోసల రాజుని కుమారుడు. ఏ తప్పు చేయని ఈ రాజకుమారుణ్ణి నువ్వు ఎలా చంపగలవు?'
లప్స్యసే తత్ఫలం నూనమనయస్య నృపోత్తమ । శాస్తాస్తి కశ్చిదాయుష్మఞ్జగతోఽస్య జగత్పతిః
'నీ దురాచారానికి ఫలితం తప్పక నీవు అనుభవిస్తావు, ఓ ఉత్తమ రాజా! ఈ లోకానికి పాలకుడు ఉన్నాడు, జగతికి అధిపతి ఉన్నాడు.'
ధర్మో జయతి నాధర్మః సత్యం జయతి నానృతమ్ । మానయం కురు రాజేన్ద్ర త్యజ పాపమతిం కిల
'ధర్మమే ఎప్పుడూ గెలుస్తుంది, అధర్మం కాదు. సత్యమే గెలుస్తుంది, అబద్ధం కాదు. ఓ రాజేంద్రా, గౌరవాన్ని చూపించు, పాపబుద్ధిని విడిచిపెట్టు.'
దౌహిత్రస్తవ సమ్ప్రాప్తః సోఽపి రూపసమన్వితః । రాజ్యయుక్తస్తథా శ్రీమాన్కథం తం న వరిష్యతి
'నీ మనుమడు కూడా ఇక్కడికి వచ్చాడు, అతనికి అందం ఉంది, రాజ్యం ఉంది, ఐశ్వర్యం ఉంది—అతన్ని ఎందుకు ఎంచుకోదు?'
అన్యే రాజసుతాః కామం వర్తన్తే బలవత్తరాః । కన్యాస్వయంవరే కన్యా స్వీకరిష్యతి సామ్ప్రతమ్
'ఇంకా ఇతర రాజకుమారులు బలవంతులు కావచ్చు. కానీ స్వయంవరంలో అమ్మాయి తన ఇష్టానుసారం ఎవరిని కావాలో ఎంచుకుంటుంది.'
వృతే తథా వివాదః కః ప్రవదన్తు మహీభుజః । పరస్పరం విరోధోఽత్ర న కర్తవ్యో విజానతా
'ఎవరిని ఎంచుకున్నాక ఇంకెలాంటి వాదన ఉండదు. రాజులు చెప్పండి. ఇక్కడ జ్ఞానులు పరస్పరం కలహించకూడదు.'
స్వపితరం ప్రతి శశికలావాక్యమ్ వ్యాస ఉవాచ ఇతివాదిని భూపాలే కేరలాధిపతౌ తదా । ప్రత్యువాచ మహాభాగ యుధాజిదపి పార్థివః
వ్యాసుడు ఇలా చెప్పాడు: అప్పుడు కేరళ రాజు ఇలా మాట్లాడుతుండగా, మహాభాగుడైన యుధాజిత్ కూడా అతనికి సమాధానం చెప్పాడు.
నీతిరేషా మహీపాల యద్బ్రవీతి భవానిహ । సమాజే పార్థివానాం వై సత్యవాగ్విజితేన్ద్రియః
'రాజా, మీరు ఇక్కడ చెప్పింది నిజంగా న్యాయమైన మాటే. రాజుల సమాజంలో, నిజాయితీగా, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు ఇలా మాట్లాడటం సరి.'
యోగ్యేషు వర్తమానేషు కన్యారత్నం కులోద్వహ । అయోగ్యోఽర్హతి భూపాల న్యాయోఽయం తవ రోచతే
యోగ్యులున్నప్పుడు, మన ఇంటి గౌరవాన్ని పెంచే ఈ కన్యారత్నాన్ని కూడా యోగ్యుడైన వానికి ఇచ్చాలి. రాజా! అనర్హుడికి ఇవ్వడం సరైంది కాదు. ఈ న్యాయం మీకు నచ్చుతుంది కదా.
భాగం సింహస్య గోమాయుర్భోక్తుమర్హతి వా కథమ్ । తథా సుదర్శనోఽయం వై కన్యారత్నం కిమర్హతి
సింహానికి దక్కాల్సిన భాగాన్ని ఒక నక్కకు ఎలా దక్కుతుంది? అలాగే, ఈ కన్యారత్నానికి సుదర్శనుడు ఎలా అర్హుడు అవుతాడు?
బలం వేదో హి విప్రాణాం భూభుజాం చాపజం బలమ్ । కిమన్యాయ్యం మహారాజ బ్రవీమ్యహమిహాధునా
బ్రాహ్మణులకు వేదమే బలం, రాజులకు విల్లే బలం. మహారాజా! నేను ఇక్కడ ఏ అన్యాయమైన మాట చెప్పానని మీరు అనుకుంటున్నారు?
బలం శుల్కం యథా రాజ్ఞాం వివాహే పరికీర్తితమ్ । బలవానేవ గృహ్ణాతు నాబలస్తు కదాచన
పెళ్లిలో రాజులకు బలమూ, వరదక్షిణ కూడా ముఖ్యమని చెప్పారు. బలవంతుడే కన్యను పొందాలి, బలహీనుడు ఎప్పటికీ కాదు.
తస్మాత్కన్యాపణం కృత్వా నీతిరత్ర విధీయతామ్ । అన్యథా కలహః కామం భవిష్యతి మహీభుజామ్
కాబట్టి, కన్యను వేలం వేసి ఇచ్చేలా నిబంధన పెట్టాలి. లేదంటే, రాజుల మధ్య కలహం తప్పదు.
ఏవం వివాదే సంవృత్తే రాజ్ఞాం తత్ర పరస్పరమ్ । ఆహూతస్తు సభామధ్యే సుబాహుర్నృపసత్తమః
ఇలా రాజుల మధ్య వాదన వచ్చినప్పుడు, రాజులలో శ్రేష్ఠుడైన సుబాహును సభలో పిలిపించారు.
సమాహూయ నృపాః సర్వే తమూచుస్తత్త్వదర్శినః । రాజన్నీతిస్త్వయా కార్యా వివాహేఽత్ర సమాహితా
అందరు రాజులు సుబాహును పిలిచి, నిజాన్ని తెలుసుకునేవారు ఇలా అన్నారు: 'రాజా! ఈ పెళ్లిలో న్యాయమైన విధానాన్ని నువ్వే నిర్ణయించాలి.'
కిం తే చికీర్షితం రాజంస్తద్వదస్వ సమాహితః । పుత్ర్యాః ప్రదానం కస్మై తే రోచతే నృప చేతసి
'రాజా! మీరు ఏం చేయాలని అనుకుంటున్నారు? మీ మనసులో ఉన్నది స్పష్టంగా చెప్పండి. మీ కుమార్తెను ఎవరికిచ్చే ఉద్దేశ్యం మీకు ఉంది?
సుబాహురువాచ పుత్ర్యా మే మనసా కామం వృతః కిల సుదర్శనః । మయా నివారితోఽత్యర్థం న సా ప్రత్యేతి మే వచః
సుబాహు ఇలా అన్నాడు: 'నా కుమార్తె మనసులో సుదర్శనునిని ఎన్నుకుంది. నేను ఎంతనైనా ఆమెను నిషేధించాను, కానీ నా మాట ఆమె వినడం లేదు.'
కిం కరోమి సుతాయా మే న వశే వర్తతే మనః । సుదర్శనస్తథైకాకీ సమ్ప్రాప్తోఽస్తి నిరాకులః
'నేను ఏం చేయగలను? నా కుమార్తె మనసు నా ఆధీనంలో లేదు. సుదర్శనుడు ఒంటరిగా, నిర్భయంగా ఇక్కడికి వచ్చాడు.'
వ్యాస ఉవాచ సమ్పన్నా భూభుజః సర్వే సమాహూయ సుదర్శనమ్ । ఊచుః సమాగతం శాన్తమేకాకినమతన్ద్రితాః
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: 'అందరు రాజులు సుదర్శనునిని పిలిపించి, ఆయన ఒంటరిగా, ప్రశాంతంగా, శ్రద్ధగా వచ్చినప్పుడు ఇలా అడిగారు.'
రాజపుత్ర మహాభాగ కేనాహూతోఽసి సువ్రత । ఏకాకీ యః సమాయాతః సమాజే భూభృతామిహ
'మహాబాగ్యశాలి రాజకుమార! నిన్ను ఎవరు పిలిచారు? నీవు ఒంటరిగా రాజుల సభలో ఎలా వచ్చావు?'
న వై సైన్యం న సచివా న కోశో న బృహద్బలమ్ । కిమర్థఞ్చ సమాయాతస్తత్త్వం బ్రూహి మహామతే
'నీకు సైన్యం లేదు, మంత్రులు లేరు, ధనమూ లేదు, గొప్ప బలమూ లేదు. ఇక్కడికి నువ్వు ఎందుకు వచ్చావో నిజంగా చెప్పు, మహామతి!'
యుద్ధకామా నృపతయో వర్తన్తేఽత్ర సమాగమే । కన్యార్థం సైన్యసమ్పన్నాః కిం త్వం కర్తుమిహేచ్ఛసి
'ఇక్కడ రాజులు యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్నారు, కన్య కోసం సైన్యాలతో వచ్చారు. నువ్వు ఇక్కడ ఏం చేయాలనుకుంటున్నావు?